Кіріспе

Майтум антропоморфты қабір құмыралары – 1991 жылы Филиппин Ұлттық мұражайының археологиялық тобы Аюб үңгірінде, Барангай Пинол, Майтум, Сарагани провинциясы, Минданао, Филиппин аймағында тапқан, екіншілік жерлеуге арналған қыш ыдыстар. Құмыралар антропоморфты, яғни Минданаоның алғашқы тұрғындарының толық немесе ішінара бет-әлпетін көрсететін адам бейнесімен суреттелген. Бұдан өзге, олар филиппиндіктердің өлімнен кейінгі өмірге сенуіне куәлік етеді. Археологиялық топ жетекшісі Эусебио Дизонның сөзіне сәйкес, бұл құмыралар Оңтүстік-Шығыс Азияда басқа еш жерде табылған емес, сондықтан "ерекше және қызықты". Осыған байланысты, Вьетнам, Таиланд, Малайзия, Лаос, Камбоджа, Бірма және Индонезиядан келген көптеген археологтар осы жаңалыққа қызығушылық танытып, аталған артефакттарды іздеу үшін мемлекеттік және жеке қаржымен бірнеше археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Бұл құмыралардың сипаттамалары Филиппиндегі дамыған металл дәуіріне [калибрленген мерзімі б.з.б. 190 – 500 ж.ж.] тән. Зертханалық зерттеулерге сәйкес, радиокөміртектік талдау нәтижесінде бұл екіншілік жерлеу ыдыстары металл дәуіріне жататыны анықталды. Екі стандартты дата 1830 ± 60 Б.П. [калибрленген мерзімі AD 70 – 370 ж.ж.] және 1920 ± 50 Б.П. [калибрленген мерзімі б.з. 5 – 225 ж.ж.] болды. Сарабздар үлкен құмыралардың бірінен табылған кішкентай қыш ыдыстың қабырғаларынан алынған көмір ұлпаларын пайдаланды.

Ашылу

Тынық мұхиты соғысының қазыналарын іздеу кезінде кездескен адам бейнесіндегі қыш құмыралар туралы ақпарат 1991 жылғы 3 маусымда Майкл Спадафора атты геолог-консультант пен Эусебио Дизон атты археолог арасындағы телефон арқылы таратылды. Үш күннен кейін археолог жергілікті тұрғындардан жиналған ерекше артефакттардың фотосуреттерін алды. Артефакттардың Магуинданао тарихына ғана емес, сонымен қатар Филиппиннің барлық ежелгі тарихына да маңызы зор. Сондықтан, Дизонның Минданаоға сапарына қаржылай демеуші табысқанда, ол ауа райының болжамсыздығы мен қауіпсіздік тәуекелдеріне қарамастан сапарға шықты. Ұлттық мұражай тобының Майтум археологиялық жобасы 1991 жылғы 6 қарашада ресми түрде басталды. Әйүп үңгірі, қазір Пинол үңгірі деп аталады, Миоцендік әктас құрамы, Минданао жағажайынан оңтүстікке қарай шамамен 1000 метр қашықтықта, теңіз деңгейінен 6 метр биіктікте орналасқан. Бұл орын Пинол, Майтум (бұрын Оңтүстік Котобато провинциясының бір бөлігі), Саранганидің жағалау аймағында орналасқан. Қазба жұмыстарының бірінші кезеңі 1991 жылдың желтоқсан айында аяқталды, екінші кезеңі 1992 жылдың 8 сәуірінен 3 мамырына дейін, ал үшінші және соңғы кезеңі 1995 жылдың 17 қаңтарынан 15 ақпанына дейін жүргізілді. Өкінішке орай, 70-ші жылдардағы Филиппин Қарулы күштері мен Моро ислам азаттық фронты (МИАФ) арасындағы қақтығыс осы тарихи орында ауыр қайғыға әкелді. Бұл болашақ жаңалықтарға қауіп төндіріп, мұраны сақтауға кедергі келтірді. Әйел бейнесіндегі толыққанды Майтум құмырасы сақталмаған, бірақ әйелдердің кеуделерінің көптеген қыш сынықтары сияқты оның бар екенін көрсететін дәлелдер бар. Бұл құмырада жерлеу салтындағы теңдіктің белгісі. Барлығы 29 жерлеу құмырасы және шамамен 33 себет немесе 4 куб метр археологиялық материал жиналды.

Физикалық сипаттамалары

Қабірлік құмыралар Куламан жазығында, Оңтүстік Минданаода және Филиппиндегі көптеген қазба орындарында табылған қыш ыдыстарға ұқсас болғанымен, Майтум құмыраларын ерекшелейтін нәрсе – антропоморфтық белгілердің "қорғап отырған нақты қайтыс болған адамдарды" бейнелеуі. Қазірге дейін қақпақтар мен қақпақшалардың төрт түрі жіктелді: (1) Антропоморфтық мотив немесе бас, (2) қарапайым аппликациямен жасалған конустық пішін, (3) төрт құлақ тұтқасы бар қарапайым сопақ пішін, және (4) балта пішіндес және айналма пішіндес мотиві бар конустық пішін. Ал бас пішіндері үш түрлі: (1) жай, (2) тесіктелген, және (3) гематит пен органикалық материалдармен боялған қызыл және қара түсті. Қара бояу өлген адамның шашының бұрынғы орнын көрсетеді. Кейбір құмыралар шыны мұныштармен, қабықшадан жасалған қасықтармен, қасықшалармен және әшекейлермен безендірілген. Бұл ерекшеліктер Майтум гончарларының шығармашылығы мен ой-өрісін көрсетеді.

Бас

Антропоморфты қаптамалардың бастары әртүрлі бет-әлпеттер мен эмоцияларды көрсетеді, қуаныш пен қанағаттан бастап, қайғы мен күйзеліске дейін. Кейбір бастардың толық тіс жиынтығы бар, ал кейбіреулері тіссіз болып көрінеді (жақ пен еріндердің артқа қарай тартылуы арқылы). Бас пішінін жасау әдісі, жоғары немесе ұзын мойынды дөңгелек ыдыс жасаудың стандартты технологиясына ұқсас. Сыртқы бояудың болуы мәртебе көрсеткіші болуы мүмкін, ал бас мөлшері жасқа байланысты айғақ береді.

Көздер

Көзге эмоцияны жеткізу қабілеті бар деп есептелгендіктен, өлген адамды бейнелегенде Майтум құмыраларындағы көзге ерекше мән беріледі. Көздердің пішіні негізінен төрт түрге бөлінеді: (1) бадам пішіндес, (2) сопақ, (3) дөңгелек және (4) тіктөртбұрышты. Адамдардың көз қабақтарында да айырмашылықтар бар. Кейбіреулері ойылып жасалған, жапсырылған, ілгері шығыңқы немесе жалпақ болып келеді. Бұған қоса, кейбір көзге қара гематитпен шеңбер салынған.

Құлақ

Құлақтардың 1) ортасында тесігі болуы мүмкін немесе 2) ұзын қырлы, жұмыртқа тәрізді пішіні болуы мүмкін. Бірінші жағдайда, жоғарғы сыртқы құлақ ортасында тесігі бар жұмыртқа тәрізді пішінде қалыптасады, ал төменгі сыртқы құлақ күлдіреуіштен тұрады. Екінші жағдайда, жоғарғы сыртқы құлақ ұзын қырлы жұмыртқа тәрізді пішінде қалыптасады, қыры ішке қарай созылады, ал төменгі сыртқы бөлігі құлақ күлдіреуіштен тұрады.

Мұрын

Мұрын тамыры үшбұрышты, ойыс, қырындай немесе дөңгелек болуы мүмкін.

Ауыз

Ауыз әдетте, қанша тіс көрініп тұрғанымен ажыратылады. Кейбір ауыздарда (1) екі қатар ойылған тіс, (2) бір қатар ойылған тіс, (3) екі қатар тіс және тіл, (4) әр тістің табанында тесігі бар тіс қатары, немесе (5) әр тістің ортасында тесігі бар бір қатар тіс болады. Тісі жоқ көптеген адамдар үшін бұл тек тілмен ашық тесік болып көрінеді.

Қолдар мен қолдар

Қолдар мен қарулардың ең көп таралған түрі - аппликацияланған және қалыпталған. Бұл адамға ұқсас пішіндер білезіктер сияқты металл заттармен байланысты болған.

Көкірек

Бұл ерекшеліктер қалыпталып немесе қосылған, және оларды ерлердің немесе әйелдердің кеудесі деп жіктеуге болады, сондай-ақ қайтыс болған адамның жасын анықтауға көмектесетін басқа белгілері де болуы мүмкін. Еркектердің кеудесі көбінесе еңсесімен жоғарылаған, бірақ жеңіл қисықпен және сосқасымен анықталады. Ал әйелдердің кеудесінде сосқа болмайды, олар беткейге сәл шығыңқы және көлбеу болып келеді.

Өлшемдер

Маитум құмыраларының антропоморфты қақпағынсыз алынған өлшемдері 43,5 см биіктікте, ең кең диаметрі 36 см, аузының ең кең диаметрі 30 см және қалыңдығы 0,7 см. Пішіні ер адам денесінің кеудесіне көбірек ұқсайды. Иықтан шығыршыққа дейінгі қарудың ұзындығы 12 см, ал шығыршықтан саусақтарға дейінгі ұзындығы 17 см. Қақпағымен бірге жерлеу құмырасының жалпы биіктігі 70 см деп белгіленген.