Майтумның антропоморфты қыш құмыралары: ежелгі филиппин өркениетинің куәсі
Maitum anthropomorphic pottery
Майтум сақталған көрлер: Филиппиннің Минданао аймабындағы ерекше керамикалық ыдыстар. Өлімнен кейінгі өмірге сенімді бейнелейді, Оңтүстік-Шығыс Азияда теңдесі жоқ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майтум антропоморфты қабір құмыралары – 1991 жылы Филиппин Ұлттық мұражайының археологиялық тобы Аюб үңгірінде, Барангай Пинол, Майтум, Сарагани провинциясы, Минданао, Филиппин аймағында тапқан, екіншілік жерлеуге арналған қыш ыдыстар. Құмыралар антропоморфты, яғни Минданаоның алғашқы тұрғындарының толық немесе ішінара бет-әлпетін көрсететін адам бейнесімен суреттелген. Бұдан өзге, олар филиппиндіктердің өлімнен кейінгі өмірге сенуіне куәлік етеді. Археологиялық топ жетекшісі Эусебио Дизонның сөзіне сәйкес, бұл құмыралар Оңтүстік-Шығыс Азияда басқа еш жерде табылған емес, сондықтан "ерекше және қызықты". Осыған байланысты, Вьетнам, Таиланд, Малайзия, Лаос, Камбоджа, Бірма және Индонезиядан келген көптеген археологтар осы жаңалыққа қызығушылық танытып, аталған артефакттарды іздеу үшін мемлекеттік және жеке қаржымен бірнеше археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Бұл құмыралардың сипаттамалары Филиппиндегі дамыған металл дәуіріне [калибрленген мерзімі б.з.б. 190 – 500 ж.ж.] тән. Зертханалық зерттеулерге сәйкес, радиокөміртектік талдау нәтижесінде бұл екіншілік жерлеу ыдыстары металл дәуіріне жататыны анықталды. Екі стандартты дата 1830 ± 60 Б.П. [калибрленген мерзімі AD 70 – 370 ж.ж.] және 1920 ± 50 Б.П. [калибрленген мерзімі б.з. 5 – 225 ж.ж.] болды. Сарабздар үлкен құмыралардың бірінен табылған кішкентай қыш ыдыстың қабырғаларынан алынған көмір ұлпаларын пайдаланды.
The Maitum anthropomorphic burial jars are earthenware secondary burial vessels discovered in 1991 by the National Museum of the Philippines' archaeological team in Ayub Cave, Barangay Pinol, Maitum, Sarangani Province, Mindanao, Philippines. The jars are anthropomorphic; characterized by a design that suggests human figures with complete or partial facial features of the first inhabitants of Mindanao. Furthermore, they give emphasis to the Filipinos’ popular belief of life after death. According to Eusebio Dizon, head of the archaeological team, this type of burial jars are "remarkably unique and intriguing" because they have not been found elsewhere in Southeast Asia. Thus, many archaeologists from Vietnam, Thailand, Malaysia, Laos, Cambodia, Burma and Indonesia gained interest on this initial find and a number of archaeological – either government or privately sponsored – excavations have been conducted to recover these artifacts. These jars have characteristics that belong to the Developed Metal Age Period in the Philippines [calibrated date of 190 BC to 500 AD]. According to the laboratory results determined through radiocarbon dating, these secondary burial jars date back to the Metal Age. Two conventional dates were 1830 +/ 60 B. P. [calibrated date of AD 70 to 370] and 1920 +/ 50 B. P. [calibrated date of 5 BC to 225 AD]. Experts used soot samples taken from the walls of a small earthenware vessel found inside one of the larger burial jars.
Ашылу
Тынық мұхиты соғысының қазыналарын іздеу кезінде кездескен адам бейнесіндегі қыш құмыралар туралы ақпарат 1991 жылғы 3 маусымда Майкл Спадафора атты геолог-консультант пен Эусебио Дизон атты археолог арасындағы телефон арқылы таратылды. Үш күннен кейін археолог жергілікті тұрғындардан жиналған ерекше артефакттардың фотосуреттерін алды. Артефакттардың Магуинданао тарихына ғана емес, сонымен қатар Филиппиннің барлық ежелгі тарихына да маңызы зор. Сондықтан, Дизонның Минданаоға сапарына қаржылай демеуші табысқанда, ол ауа райының болжамсыздығы мен қауіпсіздік тәуекелдеріне қарамастан сапарға шықты. Ұлттық мұражай тобының Майтум археологиялық жобасы 1991 жылғы 6 қарашада ресми түрде басталды. Әйүп үңгірі, қазір Пинол үңгірі деп аталады, Миоцендік әктас құрамы, Минданао жағажайынан оңтүстікке қарай шамамен 1000 метр қашықтықта, теңіз деңгейінен 6 метр биіктікте орналасқан. Бұл орын Пинол, Майтум (бұрын Оңтүстік Котобато провинциясының бір бөлігі), Саранганидің жағалау аймағында орналасқан. Қазба жұмыстарының бірінші кезеңі 1991 жылдың желтоқсан айында аяқталды, екінші кезеңі 1992 жылдың 8 сәуірінен 3 мамырына дейін, ал үшінші және соңғы кезеңі 1995 жылдың 17 қаңтарынан 15 ақпанына дейін жүргізілді. Өкінішке орай, 70-ші жылдардағы Филиппин Қарулы күштері мен Моро ислам азаттық фронты (МИАФ) арасындағы қақтығыс осы тарихи орында ауыр қайғыға әкелді. Бұл болашақ жаңалықтарға қауіп төндіріп, мұраны сақтауға кедергі келтірді. Әйел бейнесіндегі толыққанды Майтум құмырасы сақталмаған, бірақ әйелдердің кеуделерінің көптеген қыш сынықтары сияқты оның бар екенін көрсететін дәлелдер бар. Бұл құмырада жерлеу салтындағы теңдіктің белгісі. Барлығы 29 жерлеу құмырасы және шамамен 33 себет немесе 4 куб метр археологиялық материал жиналды.
The information about “potteries bearing human forms encountered while treasure hunting for Pacific War treasures” was shared through a phone call, on June 3, 1991, between a consulting geologist named Michael Spadafora and an archaeologist named Eusebio Dizon. Three days after, the archaeologist received photographs of exceptional artifacts collected by local residents. The artifacts have high probability of significance not only to the history of Maguindanao, but also to the entire Philippine prehistory. That's why when they found a fund sponsor for Dizon's trip to Mindanao, he still went despite the unpredictable climate and safety risks. The Maitum Archaeological Project of the National Museum team formally started on November 6, 1991. Ayub Cave, now referred to as Pinol Cave, is a Miocene limestone formation located approximately 1,000 meters due south of the Mindanao shoreline with an elevation of 6 meters. The site is on the coastal area of Pinol, Maitum (formerly a part of South Cotobato Province), Sarangani. The first phase of the excavation ended in December 1991, the second was from April 8 to May 3, 1992, and the third and final phase was from January 17 to February 15, 1995. Unfortunately, the conflict between the Armed Forces of the Philippines and the Moro Islamic Liberation Front (MILF) during the 70's resulted in irreversible casualties in this historical site. It threatened future discoveries and prevented preservation. No complete Maitum jar in the form of a female has survived, but there are still evidence of its existence such as the many pottery shards of female breasts. This is an indication of equality in terms of the practice of jar burials. Altogether, a total of 29 burial jars and approximately 33 baskets or about 4 cubic meters of archaeological material have been collected.
Физикалық сипаттамалары
Қабірлік құмыралар Куламан жазығында, Оңтүстік Минданаода және Филиппиндегі көптеген қазба орындарында табылған қыш ыдыстарға ұқсас болғанымен, Майтум құмыраларын ерекшелейтін нәрсе – антропоморфтық белгілердің "қорғап отырған нақты қайтыс болған адамдарды" бейнелеуі. Қазірге дейін қақпақтар мен қақпақшалардың төрт түрі жіктелді: (1) Антропоморфтық мотив немесе бас, (2) қарапайым аппликациямен жасалған конустық пішін, (3) төрт құлақ тұтқасы бар қарапайым сопақ пішін, және (4) балта пішіндес және айналма пішіндес мотиві бар конустық пішін. Ал бас пішіндері үш түрлі: (1) жай, (2) тесіктелген, және (3) гематит пен органикалық материалдармен боялған қызыл және қара түсті. Қара бояу өлген адамның шашының бұрынғы орнын көрсетеді. Кейбір құмыралар шыны мұныштармен, қабықшадан жасалған қасықтармен, қасықшалармен және әшекейлермен безендірілген. Бұл ерекшеліктер Майтум гончарларының шығармашылығы мен ой-өрісін көрсетеді.
Even though the burial jars are similar to that of the pottery found in Kulaman Plateau, Southern Mindanao and many more excavation sites here in the Philippines, what makes the Maitum jars uniquely different is how the anthropomorphic features depict “specific dead persons whose remains they guard”. So far, there have been four classified kinds of cover and lid: (1) Anthropomorphic motif or head, (2) Trunconical with simple appliquéd design, (3) Simple ovaloid with four ear handles, and (4) Trunconical with adz shape and round spinning shape motif. While there are three types of heads: (1) Plain, (2) Perforated, and (3) Painted red and black from hematite and organic material. The black paint may indicate where the hair of the dead has once been. Some jars are decorated with glass beads and shell scoops, spoons and pendants. All of these features represent and reflect the Maitum potters’ creativity and thinking abilities.
Бас
Антропоморфты қаптамалардың бастары әртүрлі бет-әлпеттер мен эмоцияларды көрсетеді, қуаныш пен қанағаттан бастап, қайғы мен күйзеліске дейін. Кейбір бастардың толық тіс жиынтығы бар, ал кейбіреулері тіссіз болып көрінеді (жақ пен еріндердің артқа қарай тартылуы арқылы). Бас пішінін жасау әдісі, жоғары немесе ұзын мойынды дөңгелек ыдыс жасаудың стандартты технологиясына ұқсас. Сыртқы бояудың болуы мәртебе көрсеткіші болуы мүмкін, ал бас мөлшері жасқа байланысты айғақ береді.
The heads of the anthropomorphic covers portray different facial expressions and emotions, ranging from happiness and contentment to sadness and grief. Other heads also display full sets of teeth; others appear to be toothless (way by which the chin and lips recede). The method of shaping the head is rather similar from the standard potting technique of creating a round pot with a high or long neck. The presence of paint may be an indication of status, while the size of the heads is an indication of age.
Көздер
Көзге эмоцияны жеткізу қабілеті бар деп есептелгендіктен, өлген адамды бейнелегенде Майтум құмыраларындағы көзге ерекше мән беріледі. Көздердің пішіні негізінен төрт түрге бөлінеді: (1) бадам пішіндес, (2) сопақ, (3) дөңгелек және (4) тіктөртбұрышты. Адамдардың көз қабақтарында да айырмашылықтар бар. Кейбіреулері ойылып жасалған, жапсырылған, ілгері шығыңқы немесе жалпақ болып келеді. Бұған қоса, кейбір көзге қара гематитпен шеңбер салынған.
Since the eyes are believed to be expressive, the eyes portrayed in Maitum jars are given high regard in describing the dead. The eyes are classified to four major shapes: (1) almond, (2) ovaloid, (3) round and (4) rectangular. There is also a variation between the eyelids of different individuals. Some are incised, appliquéd, protruding and flat. In addition, some eyes are ringed with black hematite paints.
Құлақ
Құлақтардың 1) ортасында тесігі болуы мүмкін немесе 2) ұзын қырлы, жұмыртқа тәрізді пішіні болуы мүмкін. Бірінші жағдайда, жоғарғы сыртқы құлақ ортасында тесігі бар жұмыртқа тәрізді пішінде қалыптасады, ал төменгі сыртқы құлақ күлдіреуіштен тұрады. Екінші жағдайда, жоғарғы сыртқы құлақ ұзын қырлы жұмыртқа тәрізді пішінде қалыптасады, қыры ішке қарай созылады, ал төменгі сыртқы бөлігі құлақ күлдіреуіштен тұрады.
The ears either have (1) a hole in the center or (2) an ovaloid shape with an extended curl. In the former style, the upper outer ear is formed into an ovaloid shaped with a hole in the center while the lower outer ear is formed by a lobe. On the other hand, the latter style explains the formation of the upper outer ear into an ovaloid shape with an extended curl going inside and the lower outer part consisting of the earlobe.
Мұрын
Мұрын тамыры үшбұрышты, ойыс, қырындай немесе дөңгелек болуы мүмкін.
The base of the nose are either (1) triangular, (2) concave, (3) beaklike or (4) bulbous.
Ауыз
Ауыз әдетте, қанша тіс көрініп тұрғанымен ажыратылады. Кейбір ауыздарда (1) екі қатар ойылған тіс, (2) бір қатар ойылған тіс, (3) екі қатар тіс және тіл, (4) әр тістің табанында тесігі бар тіс қатары, немесе (5) әр тістің ортасында тесігі бар бір қатар тіс болады. Тісі жоқ көптеген адамдар үшін бұл тек тілмен ашық тесік болып көрінеді.
The mouth is generally distinguished by how many teeth are showing. Some mouth hold (1) two rows of incised teeth, (2) one row of incised teeth, (3) two rows of teeth and tongue, (4) row of teeth with holes on each base, or (5) one row of teeth with a hole in the middle of each tooth. To several who have no teeth, the feature is only a gaping hole with a tongue.
Қолдар мен қолдар
Қолдар мен қарулардың ең көп таралған түрі - аппликацияланған және қалыпталған. Бұл адамға ұқсас пішіндер білезіктер сияқты металл заттармен байланысты болған.
The most common type of arms and hands are appliquéd and molded. These human like forms were associated with metal implements like bracelets.
Көкірек
Бұл ерекшеліктер қалыпталып немесе қосылған, және оларды ерлердің немесе әйелдердің кеудесі деп жіктеуге болады, сондай-ақ қайтыс болған адамның жасын анықтауға көмектесетін басқа белгілері де болуы мүмкін. Еркектердің кеудесі көбінесе еңсесімен жоғарылаған, бірақ жеңіл қисықпен және сосқасымен анықталады. Ал әйелдердің кеудесінде сосқа болмайды, олар беткейге сәл шығыңқы және көлбеу болып келеді.
These feature were either applied or molded, and may be classified into male or female breasts with other qualities that may give hints on the age of the dead. To differentiate, male breasts are usually molded marked by a light curve topped with a nipple. On the other hand, several of the female breasts have no nipples distinguished by a shallow protrusion, and slightly sloping.
Өлшемдер
Маитум құмыраларының антропоморфты қақпағынсыз алынған өлшемдері 43,5 см биіктікте, ең кең диаметрі 36 см, аузының ең кең диаметрі 30 см және қалыңдығы 0,7 см. Пішіні ер адам денесінің кеудесіне көбірек ұқсайды. Иықтан шығыршыққа дейінгі қарудың ұзындығы 12 см, ал шығыршықтан саусақтарға дейінгі ұзындығы 17 см. Қақпағымен бірге жерлеу құмырасының жалпы биіктігі 70 см деп белгіленген.
The obtained measurements of Maitum jars without its anthropomorphic lid has the height of 43.5 cm, widest diameter of 36 cm, widest mouth diameter of 30 cm and a thickness of 0.7 cm. The shape was more of the torso of a male body. From the shoulder to the elbow, the arms measure 12 cm and, consequently, 17 cm from the elbow to the fingers. Along with its cover, the burial jar is noted to have a total height of 70 cm.