Кіріспе
Консенсустық көзқарасқа негізделген шындық түсінігі. Консенсустық шындық – қоғамдастық немесе қоғамның ортақ тәжірибесі мен түсініктері арқылы қалыптасқан, шындықтың жалпыға бірдей келісілген нұсқасы. Бұл түсінік, білімге немесе онтологияға қатысты жеке көзқарастардың немесе субъективтіліктердің табиғи айырмашылықтарынан туындайды, бұл нақты не екендігі туралы күмәндікке ұшыратады. Көптеген әртүрлі көзқарастар болғанымен, адамдар әлеуметтік нормаларға жетекшілік ететін консенсусты орнатуға тырысады. Бұл термин оң және теріс мағынаны қамтиды, себебі антиреалистік теоретиктер оны сынға алады, бірақ ортақ сенімдерді қалыптастырудағы пайдалылығын мойындайды. Консенсустық шындық, консенсуалды шындықтан өзгеше, ал біріншісі – шындық туралы өзара келісімді білдіреді. Суретшілер мен ойшылдар консенсустық шындыққа қарсы шығып, қалыптасқан нормаларды бұзуға және әлемнің шындығына күмән тудыруға ұмтылады. Балалар кейде "консенсустық шындықпен тәжірибесіз" деп сипатталады, бірақ олардың көзқарасы жас өскен сайын қоғамның консенсустық шындығына жақындайды деп күтіледі.
Consensus reality refers to the generally agreed upon version of reality within a community or society, shaped by shared experiences and understandings. This understanding arises from the inherent differences in individual perspectives or subjectivities relating to knowledge or ontology, leading to uncertainties about what is real. While various viewpoints exist, people strive to establish a consensus, serving as a pragmatic guide for social norms. The term carries both positive and negative connotations, as it is viewed critically by anti realist theorists but recognized for its practical benefits in fostering shared beliefs. Consensus reality differs from consensual reality, with the former representing mutual agreement about what is true. Artists and thinkers have challenged consensus reality, aiming to disrupt established norms and question the authenticity of the world's reality. Children have sometimes been described or viewed as "inexperience[d] with consensus reality," though are described as such with the expectation that their perspective will progressively form closer to the consensus reality of their society as they age.
Жалпы талқылау
Шындықтың мәнін қарастырғанда екі кең көзқарас бар: реалистік көзқарас, онда кез келген адамның қабылдауына қарамастан, жалғыз, объективті, толыққанды шындық бар деп есептеледі, және идеалистік көзқарас, онда жеке адам тек өзінің әлемді қабылдауынан басқа ештеңені растай алмайды және әлемнің шындығын өзінің тәжірибесінен тыс, тікелей біле алмайды. Бергер мен Лакманн «шындық әлеуметтік тұрғыдан құрылады және білімнің социологиясы осы процесті талдауы керек» десе, олар үшін шындық туралы мәселе тек философиялық тақырып емес, сонымен қатар консенсустық шындықты социологиялық зерттеуді де қамтиды. Мысалы, белгілі бір теоцентрлік дінді ұстанатындар үшін консенсустық шындық, басқа теоцентрлік дінді ұстанатындар үшінкінен немесе теоцентрлік діндерден бас тартып, ғылымды ғана өмір мен ғаламды түсіндіру үшін пайдаланатындар үшінкінен өзгеше болады. Теоцентрлік діндер басымдықты құратын қоғамдарда діни түсінік өмірдің консенсустық шындығына айналуы мүмкін, ал діни көзқарас, басымдықты зайырлы қоғамда ғылымға негізделген консенсустық шындыққа қарамастан, консенсустық емес (немесе баламалы) шындық болып қалады. Осылайша, әр түрлі адамдар мен қауымдастықтардың әлемге қатысты көзқарастары, оларды қоршаған ортаны және олар өмір сүретін құрылымдарды түсінулері түбегейлі түрде өзгеше. Мысалы, толығымен зайырлы және кез келген оқиғаның метафизикалық ықпалға ұшырайды деп сенетін қоғамның консенсустық шындықтары әртүрлі болады, және олардың ғылым, құлдық және адам құрбандығы сияқты кең мәселелерге қатысты сенімдері олар өмір сүретін әлемнің мәнін қабылдаудағы айырмашылықтардың тікелей салдарынан өзгеше болуы мүмкін. Чарльз Тарт «Ояну» кітабында «шартталған шындық» (шартталған немесе ішкі шындық) деген балама терминді ұсынды, «консенсустық шындық» терминінің дұрыс еместігін атап өтті, себебі ешкім жеке тұлғадан «жалпы қабылданған шындықта» өмір сүргісі келетіні туралы рұхсат сұрамайды, өйткені ол білім беру және әлеуметтену процесінде шартты рефлекстердің қалыптасуы арқылы оған үйренген.
Идеалистер
Кейбір идеалистер (субъективті идеалистер) нәрселердің бір ғана жайлы еместігін, керісінше, әр адамның жеке шындығы ерекше деп санайды. Мұндай идеалистердің дүниетанымында әрбір адам өзінің шындығын жасайды, және көптеген адамдар шындықтың қалай екендігі туралы жалпы келісімге (консенсусқа) келсе де, олар басқаша (немесе консенсусқа келмеген) шындықта өмір сүруі мүмкін.
Материалистер
Материалистер әртүрлі адамдар үшін әртүрлі мүмкін шындықтардың болу идеясын, жалғыз шындық туралы әртүрлі сенімдерді қабылдамауы мүмкін. Олар үшін «шындық» терминінің тек бірінші мағынасы ғана түсінікті болар еді. Олардың пікірінше, фактілер дұрыс анықталған жағдайда, басқаша ойлау – бұл қате түсінік.
Терминге қатысты пікірлер
"Консенсустық шындық" терминінің мәні көбінесе сынға ұшыратады: оны әдетте идеалист, сюрреалист және басқа да антиреалистік теориялар қолданады, олар осы "шындыққа" қарсы тұрады немесе оған жаулы болады, соның салдарынан консенсустық шындық оны сезінушілердің өзі жасаған деген ұғым туады. ("Консенсустық шындық" тіркесі кез келген жалпы қабылданған наным-сенімдерді атау үшін де қолданылуы мүмкін.) Дегенмен, ортақ болжамдар мен тәжірибелер жиынтығында келісудің пайдалы екендігіне сенеді және осы терминді мақұлдап қолданатындар да бар.
Бірлестік пен бірлікпен жасалатын шындық
Консенсустық шындық, өзара келісім шындығымен байланысты, бірақ одан өзгеше. Бұл екі терминнің арасындағы айырмашылық – консенсустық шындық шындық туралы өзара келісім күйін көрсетеді (консенсус – зат есім), ал өзара келісім шындығы шындық туралы келісімнің түрін көрсетеді (өзара келісім – сын есім). Яғни, шындық өзара келісімге қарама-қарсы болуы мүмкін, мысалы, бір адамның қалауынша болған шындық екінші адамның қалауынша болған шындықпен келіспеген жағдайда. Өзара келісім шындығы алдау сияқты түрлі әлеуметтік құбылыстарды түсіну үшін маңызды.
Әлеуметтік аспектілер
Суретшілер, жазушылар және теоретиктер консенсустық шындыққа қарсы тұруға немесе оны күштен шығаруға тырысты, ал басқалары оны "назарына алмады" деп мәлімдеді. Мысалы, Сальвадор Дали өзінің параноялық-критикалық әдісі арқылы "параноя және белсенді ойлау процесі арқасында шатастықты жүйелеп, осылайша шындық әлемін толығымен сенімсіздендіруге көмектесуді" мақсат етті.