Кіріспе
Адамзат, J. R. R. Толкиннің Ортажер әдебиетінде бейнеленгендей. Толкиннің Ортажер әдебиетінде "Адам" және "Адамдар" терминдері ер немесе әйел болсын, адамзатты білдіреді, эльфтер, кентаврлар, орктар және басқа да адам тәрізді жаратылыстардан ерекшеленеді. Адамдар эльфтерден кейін жаратылған екінші немесе жас ұрпақ ретінде сипатталады және олардан өлім-өлместік жағынан өзгеше. Энттер мен кентаврлармен бірге, олар Орктар сияқты құлдандырылған халықтардан ерекшеленетін Ортажердің "еркіндікке ие халықтарын" құрайды. Толкин "Сақиналар Иесі" романында өлім мен өлместік сияқты түрлі тақырыптарды зерттеу үшін, өлмейтін эльфтермен қарым-қатынаста болатын Ортажердің адамдарын пайдаланады. Бұл мотив туындының барлық бөлімдерінде кездеседі, бірақ "Арагорн мен Арвеннің әңгімесі" атты қосымшадағы оқиғаның орталық тақырыбы болып табылады. Егер хоббиттер қарапайым, жерге байланысты, жайлылықты ұнататын халықты бейнелейтін болса, адамдар әлдеқайда алуан түрлі: ұсақ-түйек қылмыскерлер мен ақылы төмен мейманхана иелерінен бастап, мейірімді жауынгер Фарамир мен нағыз батыр Арагорнға дейін. Толкин қазіргі заманға сай батырлық романс жазуды мақсат еткен. Зерттеушілер әр түрлі адам нәсілдерінің ортағасырлық немесе ежелгі дәуірдегі нақты үлгілерін анықтады. "Сақиналар Иесі" романында адамдардың әлсіздігі – билікке құмарлық екені айтылады; Бір Сақина зор күш-қуатты уәделейді, бірақ ол зұлым және тәуелділік тудырады. Толкин Сақинаны жою үшін құрылған серіктердің екі адамын – Арагорнды және жауынгер Боромирді, осы құмарлыққа қарама-қарсы реакциялардың салдарынан көрсету үшін пайдаланады. Адамдардан басқа Ортажердің барлық халықтарының саны азайып, құлдырап бара жатқаны анық көрінеді: эльфтер кетіп барады, ал энттер баласыз. Төртінші дәуірде Ортажер адамдармен толы, және Толкин оны алыс өткендегі нағыз әлемді бейнелеу мақсатымен жаратқан. Зерттеушілер Толкиннің нәсілге деген көзқарасына күмән білдірді, өйткені жақсы халықтар ақ түсті және батыста тұрады, ал жаулар қараңғы болуы мүмкін және шығыста және оңтүстікте мекендейді. Хоббиттер, бұл тізімге кірмеген, адамдардың бір тармағы болды. Энттер хоббиттерді білмеген, бірақ Мерри мен Пиппинмен кездескеннен кейін Ағашқабық оларды тізімге қосты. Толкин зерттеушісі Пол Х. Кохер ортағасырлық Ұлы тізбек стилінде, бұл тізімде адамдар мен басқа да сөйлейтін халықтар аңдар, құстар және жорғалаушылардан жоғары тұратынын жазды. "Жылқы иесі" деп аталатын адамдар еркіндікке ие халықтардың соңғысы болып тізімделген, олар жеке-жеке жаратылған.
In J. R. R. Tolkien's Middle earth fiction, Man and Men denote humans, whether male or female, in contrast to Elves, Dwarves, Orcs, and other humanoid races. Men are described as the second or younger people, created after the Elves, and differing from them in being mortal. Along with Ents and Dwarves, these are the "free peoples" of Middle earth, differing from the enslaved peoples such as Orcs. Tolkien uses the Men of Middle earth, interacting with immortal Elves, to explore a variety of themes in The Lord of the Rings, especially death and immortality. This appears throughout, but is the central theme of an appendix, "The Tale of Aragorn and Arwen". Where the Hobbits stand for simple, earthbound, comfort loving people, Men are far more varied, from petty villains and slow witted publicans to the gentle warrior Faramir and the genuinely heroic Aragorn; Tolkien had wanted to create a heroic romance suitable for the modern age. Scholars have identified real world analogues for each of the varied races of Men, whether from medieval times or classical antiquity. The weakness of Men, The Lord of the Rings asserts, is the desire for power; the One Ring promises enormous power, but is both evil and addictive. Tolkien uses the two Men in the Fellowship created to destroy the Ring, Aragorn and the warrior Boromir, to show the effects of opposite reactions to that temptation. It becomes clear that, except for Men, all the peoples of Middle earth are dwindling and fading: the Elves are leaving, and the Ents are childless. By the Fourth Age, Middle earth is peopled with Men, and indeed Tolkien intended it to represent the real world in the distant past. Commentators have questioned Tolkien's attitude to race, given that good peoples are white and live in the West, while enemies may be dark and live in the East and South. Hobbits, not included on that list, were a branch of the lineage of Men. Hobbits were not known to the Ents, but on meeting Merry and Pippin, Treebeard at once worked that people into the list. The Tolkien scholar Paul H. Kocher writes that, in the style of the medieval Great Chain of Being, this list places Men and the other speaking peoples higher than the beasts, birds, and reptiles which he lists next. "Man the mortal, master of horses" is listed last among the free peoples, who were created separately.
Өшіру
«Шайтан сақиналары» романындағы жалпы сезім, жеңістерге, Арагорнның көптен күткен патшалығы мен некесіне қарамастан, құлдырау мен құлау сезімі, барлық нәрсе сөзсіз жойылды деген ежегі скандинавия мифологиясының көрінісі болып табылады. Толкин зерттеушісі Марджори Бернс былай деді: «Бұл тіпті құдайлардың өлуі мүмкін мифология, және ол оқырманға өмірдің айналымын анық сезіндіріп, бәрінің бір күні аяқталуын, [жамандық] Саурон кетсе де, эльфтердің де жойылатынын білдіреді». Бұл Толкиннің Орта Жерді нақты Жермен, өте алыс өткендегі бір дәуірмен теңеуімен және Англия үшін мифология жасау ниетімен үйлеседі. Ол ортағасырлық мифтер мен аңыздарды, өлеңдерден алынған ишараларды және ұмытылған есімдерді біріктіріп, сиқыршылар мен эльфтер, гномдар, Күш сақиналары, хоббиттер, орктер, тролльдер мен сақина иелері, және тамырында эльфтік қан ағатын батыр адамдардың әлемін құра алады, олардың тарихын ұзақ ғасырлар бойына баяндай алады, бірақ соңында бәрін қайтадан қиратып, ештеңе қалдырмай, тек көңілде сақталар естеліктерді қалдырады. «Шайтан сақиналары» романының соңында оқырман эльфтердің ешқашан қайта оралмай, Ең батысқа кеткенін, ал гномдар, хоббиттер, энттер және басқа халықтардың азайып, жойылып бара жатқанын, тек Адамдар әлемінің ғана қалғанын біледі. Кохер бұл «қасіретті, қысқа фуганы» жұмыстың қалған бөлігінің үміт арқауымен салыстырып, тіпті қиын жағдайларда да көңіл көтеріңкілігін сақтайтынын айтады.
Билік құмарлығы
Кохердің айтуынша, Құдірет сақиналары оларды тағуға тиіс нәсілдің ерекшеліктерін көрсетеді. Адамдар үшін олар "күшке деген ұмтылысын оятып, іске асырды". Сауронның үстемдігіне қарсы тұра білген мықты эльфтер болды, ал эльфтер өз сақиналарын одан жасырды. Адамдар үшін оның жоспары "үлкен сәттілікке" жетті, амбициялы патшаларды Тоғыз Қара Шабандозға айналдырды. Бір Сақинаның билігімен Саурон оларды толық бақылауға алады, олар оның ең күшті қызметшілеріне айналады. Кохер Толкин үшін жеке ерік бостандығын пайдалану – ең қымбат сый, "оның жекелігінің ерекше белгісі" дейді. Сондықтан ғалымдар, Гандальф сияқты, және эльфтер патшайымы Галадриэль ешкімге күш көрсетпейді. Сауронның жамандыққа ұшырауының себебі – ол басқалардың еркіне бағындыруға тырысады. Тоғыз құлаған адам патшалары – Сауронның құрбандары, олар оның еркіне толығымен бағынған. Кохер "Сақиналар Иесі" кітабындағы басты кейіпкер Арагорн екенін айтады, бірақ сыншылар көбінесе оны Фродоның рөліне басымдық береді. Арагорн – Сақина Билегінің тоғыз серігінің бірі, еркін халықтардың Тоғыз Қара Шабандозға қарсы күресінің тоғыз жолбасшысы. Екіншісі – Гондордың басқарушысының үлкен ұлы Боромир. Екеуі де амбициялы, екеуі де бір күні Гондорды билеуді мақсат етеді. Боромир Гондорды батырлықпен қорғап, оған қол жеткізе алатын барлық көмекпен құтқаруды және басқарушылықты мұраға алуды қалайды. Арагорн өзінің тегі бойынша патшалар әулетінен екенін біледі, бірақ Гондорда оны ешкім танымайды. Олар Элронд Кеңесінде кездескенде, Сауронды кім тежеп тұрғанын талқылайды. Арагорн өзінің атасы Элендилдің сынған қылышының сынықтарын ұсынады және Боромирден Элендил әулетінің қайта оралуын қалайтынын сұрайды. Боромир оған қылышпен жауап береді. Содан кейін Кеңеске Бір Сақина көрсетіледі. Боромир бірден оны өзі пайдалануды ойлайды. Элронд Сақинаның қаншалықты қауіпті екенін түсіндіреді, Боромир оны пайдалану туралы ойын уақытша тоқтатады және егер Арагорн жеткілікті күшті болса, Элендилдің қылышы Гондорды құтқаруға көмектесе алатынын ұсынады. Арагорн бұл әдепсіз ұсынысқа сыпайы жауап береді. Кохер Арагорнның батылдығы мен сыпайылығының арқасында Боромирден қалағандарын жеңіп алғанын айтады: қылыш шынайы, және Арагорнның оған иелік ету құқығы расталған, сондай-ақ ол Гондорға қайта шақырылды. Серіктер уақытша бірігіп жолға шығады. Олар Парт-Галенге жеткенде, Боромир Фрододан Сақинаны тартып алуға тырысады, бұл Фродоның Сақинаны қашу үшін пайдалануына себеп болады, ал серіктер шашырап кетеді. Орктар Сақинаны іздеп шабуыл жасайды, Боромир өкінішпен, хоббиттерді құтқаруға тырысып қаза табады, бұл оны кешіреді. Арагорн Боромирге қайықпен құрметпен қоштасады. Іздеу аяқталады, Арагорн көптеген қауіп-қатерлер мен дана шешімдер арқылы күшейіп, патша болып тағайындалады. Боромир биліктің құмарлығына беріліп, құлдырады, ал Арагорн дұрыс жол таңдап, көтерілді.
Жарыс
Достық нәсілдердің мәртебесі сыншылар тарапынан талқыланды. Дэвид Ибата, The Chicago Tribune газетінде жазған хатында, "Сақиналардың Иесі" кітабындағы кейіпкерлердің барлығының ақ терілі, көбісі сары шашты және көк көзді екенін айтады. Ибата "жақсы жігіттердің" ақ түсті болғанымен, ал олардың қарсыластарының басқа нәсілдерден екенін кітапта да, фильмде де көрсетудің нәсілшілдікке тым жақын екенін айтады. Майкл Н. Стентон The J. R. R. Tolkien Encyclopedia-да хоббиттерді "адамдардың ерекше бір түрі" деп сипаттайды және олардың сөйлеуінде Орта жердің солтүстігінде пайда болғандарын көрсететін "қалдық элементтер" бар екенін атап өтеді. Ғалым Маргарет Синекс Толкиннің Шығыс және Оңтүстік халықтарын жасауының ғасырлар бойғы христиан дәстүріне сүйенгенін, "соқпақ сараценді" жасауға ұмтылғанын мәлімдейді. Зәкәрия Анвар Толкиннің өзі нәсілшілдікке қарсы болғанымен, оның фантастикалық шығармаларын қате түсінуге мүмкіндік бар екенін айтады. Толкин әр түрлі адам нәсілдерін батыстан жақсыға, шығыстан жаманға, солтүстіктен қарапайымға, оңтүстіктен күрделіге орналастырған. Джон Магунның пікірінше, Толкин "толыққанды моральдық география" құрастырған: Гондор батыста болғандықтан ізгі, ал оңтүстікте болғандықтан қиындықтары бар; Оңтүстік-шығыстағы Мордор тозақты еске түсіреді, ал оңтүстіктегі Харад "қайнаған жауыздыққа құлдырайды". Питер Джексоннің "Сақиналардың Иесі" фильм трилогиясында Харадримдерді ұзын қызыл шапан мен тюрбанға орап, пілдерге мінгізіп, Ибатаның пікірінше, "Солтүстік Африка немесе Таяу Шығыс тайпаларына" ұқсатады. Ибата олардың сыртқы түрінің азиялық екенін, бас киімдері самурай шлемдерін және конусты "кули" шапандарына еске түсіретінін айтады. Толкин зерттеушісі Дебора К. Роджерс "Сақиналардың Иесі" кітабындағы адамдарды хоббиттермен салыстырады. Ол хоббиттердің оқиғадағы қарапайым, жерге байланысты "қалың топырақ" екенін, сыра мен жайлылықты ұнататынын және оқиғаларға баруға құштар емес екенін атап өтеді. Бірақ Роджерс Гандальфтың Билбо мен Фродо туралы айтқандай, кейде "көзге көрінетіннен артық нәрсе бар" екенін мойындайды. Керісінше, Толкиннің адамдары біртекті емес: Роджерс "кішкентай зұлым" Билл Ферниді, "тітіркендіргіш" Грима Червотолқты, Бридің "баяу ойлайтын" барлиман Баттербурын, Гондордың басқарушысы Денетордың "құлағандық портретін", сондай-ақ Теоденді, Червотолқтың бұзылысынан қайта тірілген патшаны, "жағымды жауынгер" Фарамирді және оның бауыры Боромирді, соңында король Арагорнды еске алады. Арагорн хоббиттерге керісінше: биік, провинциялық емес, жабайы табиғаттың ыңғайсыздықтарына бейжай. Басында, Бриде ол Солтүктің сақшысы ретінде, Стридер есімді ер адам ретінде пайда болады. Оқырман ол Гондор тағының мұрагері екенін және Арвенге, яғни эльф әйелге үйленуге ниеттенгенін біледі. Ол аты аталған сиқырлы қылышпен қаруланған, Фрайдың "Жоғары миметикалық" немесе "Романтикалық" әдеби режиміндегі білікті батыр ретінде пайда болады, бұл бүкіл романды шын мәнінде батырлық романға айналдырады: ол тағын қайтарып алады, Арвенге үйленеді және ұзақ, бейбіт және бақытты билік етеді.