Кіріспе
Орта Жердегі Голдберри – автор Дж. Р. Р. Толкиннің туындыларындағы кейіпкер. Ол алғаш рет 1934 жылы жарық көрген «Том Бомбадилдің оқиғалары» атты өлеңде пайда болды, онда ол Том Бомбадилдің әйелі ретінде бейнеленген. «Өзен әйелінің қызы» деп те аталатын ол, алтын шашы бар, әдемі және жас әйел ретінде сипатталған. Голдберри ең алдымен 1954 және 1955 жылдары жарық көрген Толкиннің «Сақиналардың иесі» атты жоғары фантастикалық эпосындағы көмекші кейіпкер ретінде танымал. Оның күйеуі сияқты, Голдберридің рөлі мен тегі де құпиялы және ғалымдар тарапынан талқыланып келеді. Оның болуы мүмкін тегі туралы ғалымдар оны Джордж Макдональдтың 1867 жылғы «Алтын кілт» ертегісіндегі кейіпкермен және кеш ортағасырлық лирикалық өлең «Болордың қызымен» салыстырды. Оның мінезі үйдегі және табиғаттан тыс құбылыстардың үйлесімі ретінде сипатталған, ол Орта Жердің Ескі Орманындағы Уитвиндл өзенімен байланысты. Кейбір зерттеушілер оның Толкиннің мифологиясындағы құдайша тұлға болуы мүмкін деп санайды; ал басқалары оның Киелі кітаптағы Әуеге еске түсіретінін, құлап кетпеген жаратылыстың символы екенін айтады, сондай-ақ Том Бомбадилмен бірге католиктердің неке сакраментінің үлгісі ретіндегі қуаныштың бейнесі екенін көрсетеді. Бомбадил мен Голдберри екеуі де Питер Джексонның фильмдер трилогиясынан алынып тасталды, бірақ 1991 жылғы орыс телеспектаклі «Хранители»-не енгізілді.
Goldberry is a character from the works of the author J. R. R. Tolkien. She first appeared in print in a 1934 poem, The Adventures of Tom Bombadil, where she appears as the wife of Tom Bombadil. Also known as the "River woman's daughter", she is described as a beautiful, youthful woman with golden hair. She is best known from her appearance as a supporting character in Tolkien's high fantasy epic The Lord of the Rings, first published in 1954 and 1955. Like her husband, Goldberry's role and origins are enigmatic and have been debated by scholars. On her possible origins, scholars have compared her with a character in George MacDonald's 1867 fairy tale The Golden Key, and with the eponymous character in the late medieval lyric poem The Maid of the Moor. Her characterisation has been described as a mixture of the domestic and the supernatural, connected in some way with the river Withywindle in the Old Forest of Middle earth. Some have suggested that she may be a divine being in Tolkien's mythology; others, that she recalls the biblical Eve, a token of the unfallen creation; and an embodiment of joy, serving with Tom Bombadil as a model of the Catholic sacrament of marriage. Both Bombadil and Goldberry were omitted from Peter Jackson's film trilogy; they were however included in the 1991 Russian television play Khraniteli.
Шығу тегі
Дж.Р.Р. Толкин Голдберридің тегі туралы ешқандай нақты мәліметтерді зерттеген емес. Том Бомбадил оны Ескі Ормандағы Уитвиндл өзенінде тапқанын нақты айтады, ал оның "Өзен әйелінің қызы" деген атағы оның өлді-жолды адам емес екенін күшті көрсетеді. 1958 жылғы хатында Толкин Голдберридің "күзгі нағыз өзендердегі" "шынайы маусымдық өзгерістерді" бейнелейтінін жазды. Ол бұл ойды "Сақиналар серігі" кітабындағы Фродо Баггинстің оқыған өлеңі арқылы жеткізді, атап айтқанда: "О, көктем мен жаз, және көктем қайтадан!". Әдебиет зерттеушісі Изабель Пантин үшін "Сақиналар серігіндегі" Голдберриге қатысты эпизод Джордж Макдональдтың "Алтын кілт" кітабынан алынған бір бөлікке еске түсіреді: басты кейіпкер, Тангл, өзін "Алтынқұйрықтың" аюлары қуып жеріп жүр деп ойлап, ағашқа ілініп қалғаннан кейін, шапаққа толы иесіз әйелге бағынып, оның үйіне кіреді. Пантин Голдберридің өзінің Голдилокс кейіпкерін еске түсіретінін атап өтті: олардың шаштары ұқсас, ал оның үйі аюлардың үйі сияқты жайлы көрінеді. Толкин зерттеушісі Джон М. Бауэрс Голдберридің Толкинге таныс ортағасырлық лирикадағы "Соқпақтың қызын" еске түсіретінін жазады:
Көріністер
Голдберри алғаш рет Толкиннің 1934 жылғы «Том Бомбадилдің оқиғалары» атты өлеңінде пайда болды, кейіннен 1962 жылы сол аттас өлеңдер жинағына қайта жазылды. Толкиннің дүниеден өткеніне дейін Голдберри туралы соңғы сілтеме – 1965 жылы жарық көрген «Бір кезде» өлеңінде кездеседі. Ол «жабайы раушан гүлдерінен жасалған тәж» киіп, әйелдің көйлегінен ұшқынды ұшырып жібереді.
Өмір түрі
Голдберри Толкиннің әлеміндегі саналы тіршілік иелерінің ешқайсысына толыққанды сәйкес келмейді және Том Бомбадил сияқты ол да құпиясымен қала береді. Ғалым Энн МакКоули оның су перісі болуы мүмкін деп есептейді. Голдберридің сумен байланысы, деп жазады fr, тақырыптық тұрғыдан Бомбадилді Вейнамёйненмен және оның жарбеті Айномен, «Калевала» фин ұлттық эпосындағы кейіпкерлермен байланыстырады. Ғалым Рут Ноэл Бомбадил мен Голдберриді «адамның қол тимеген жердің ашық бейнелері» деп атайды. Тағы бір болжам бойынша, ол Айнурдың бірі, атап айтқанда Вала Яванна. Тарин Джейд Тейлор Голдберриді грек мифологиясының Персефона құдайымен, Бомбадил оны тұтқынға алуы және оның маусымдардың айналымымен байланысы, сондай-ақ ирланд мифологиясындағы жарықпен байланысты құдай Этаинмен байланыстырады. Кристина Люнберг үшін Голдберри – жақсылық күшіндегі тұлғаланған Табиғаттың үш құдайлығының бірі: ол имманентті құдайшаны бейнелейді, ал Эльберет немесе Варда трансцендентті құдайшаны көрсетеді, ал эльф патшайымы Галадриел осы екі аспектіні біріктіреді.
Goldberry's association with water, writes fr, thematically links Bombadil with Väinämöinen and his fiancée Aino from the Kalevala, the Finnish national epic. The scholar Ruth Noel calls Bombadil and Goldberry "undisguised personifications of land untouched by humans". Another proposed explanation is that she is one of the Ainur, specifically the Vala Yavanna. Taryne Jade Taylor associates Goldberry with the Greek myth of the goddess Persephone, for the way she is captured by Bombadil and its association with the rhythm of the seasons, as well as Étaín, a deity in Irish mythology associated with light. For Christina Ljungberg, Goldberry is one of the three divinities of personified Nature that exist on the side of good: she represents the immanent goddess, while Elbereth or Varda represents the transcendent goddess, and the elf queen Galadriel combines these two aspects.
Теологиялық рөлі
Бірнеше сыншылар пікірінше, "Жүзіктер Иесі" кітабында Голдберринің пайда болуы Галадриелдің кейінірек келуін болжайды: екеуі де әдемі, патшалық сыңайлы, шалғайдағы жерде тұрады және сумен байланысты. Энн Маккоули Бассо Голдберриді Киелі кітаптағы Хауаға, ал Галадриелді Марияға теңеді.
Фильм
[[Файл:Хранители Том Бомбадильдің үйінде.jpg|thumb|1991 жылғы орыс телеспектаклі "Хранители" ("Қорғаншылар") "Том Бомбадилдің үйі" тарауынан көрініс. Голдбери мен Том Бомбадил төрт хоббитпен бірге, оларды жасыл экран техникасы арқылы кішкентай етіп көрсетілген.
Голдбериді тек бір бейімдеуде кездестіруге болады – 1991 жылғы орыс "Хранители" ("Қорғаншылар") телеспектаклінде, оны Лялейките, Регина Ляоновна ("Золотинка" рөлінде) сомдаған. Бұл нұсқада жасыл экран техникасы Голдбериді оның үстелінде тамақтанатын хоббиттерден әлдеқайда ірі етіп көрсету үшін қолданылған.
Ойын және басқа да медиа
Бомбадилмен бірге Голдберри 2002 жылғы «Жүзіктер Иесі: Сақина Достастығы» видео ойынында ойыншы емес кейіпкер ретінде пайда болады, оны Кэт Суси дауыстайды. Голдберри көп ойыншылы онлайн-рольдік ойында да кездеседі. Ол Ескі Орманның «Голдберридің Шағылы» деген жерінде табылады, онда Бомбадил ойыншыға Ескі Адам Сазгүлінің табанынан оның үшін лилия жинау тапсырмасын береді. Оның нәсілі «Өзен қызы» деп аталады, себебі ойында Голдберридің қарындасы Нарухел де бар, ол түпнұсқа кейіпкер және қараңғырақ, қатыгез мінезді. 1969 жылғы Гарвард Лампунының «Жүзіктерден жалыққан» романында «Хэшберри» атты пародиалық кейіпкер бейнеленген, ол есірткіге құмар Тим Бензедриннің серігі. Оның аты Хайт-Эшбериге сілтеме жасайды, Сан-Францисконың «Хэшбери» деп аталған ауданы, ол хиппи қарсы мәдениетінің бастауы ретінде кеңінен танымал. 2023 жылғы «Тылсым: Жиналыс» жинағында «Жүзіктер Иесі: Орта Жер туралы әңгімелер» жинағына «Голдберри, Өзен Қызы» картасы енгізілген, ол көк түсті нимфа ретінде бейнеленген.