Кіріспе
Француз реформаторы Уильям Фарел (1489 – 13 қыркүйек 1565), Гильхем Фарел немесе Гийом Фарел (gijom faʁɛl) – француз евангелисі, протестант реформаторы және Невшатель княздығында, Женева республикасында, Швейцариядағы Берн кантонында және (Берн басып алған) Во кантонында кальвинист шіркеуінің негізін қалаушы. Ол көбінесе 1536 жылы Женевада қалуға Джон Кальвинді көндіргенімен және 1538 жылы қуылғаннан кейін 1541 жылы оны қайта оралуға көндіргенімен есте қалады. Олар Женева үкіметіне орасан зор ықпал етіп, оны "Протестанттық Римге" айналдырды, онда протестанттар пана тапты, ал католиктер мен унитариандар сияқты қарсыластар қуылды; кейбір католиктер мен унитариандар тіпті өз нанымы үшін өлтірілді. Кальвинмен бірге Фарел протестанттық дінді тарату үшін миссионер уағызшыларын дайындады, олар оны басқа елдерге, әсіресе Францияға жеткізді.
William Farel (1489 – 13 September 1565), Guilhem Farel or Guillaume Farel (gijom faʁɛl), was a French evangelist, Protestant reformer and a founder of the Calvinist Church in the Principality of Neuchâtel, in the Republic of Geneva, and in Switzerland in the Canton of Bern and the (then occupied by Bern) Canton of Vaud. He is most often remembered for having persuaded John Calvin to remain in Geneva in 1536, and for persuading him to return there in 1541, after their expulsion in 1538. They influenced the government of Geneva to the point that it became the "Protestant Rome", where Protestants took refuge and dissidents such as Catholics and unitarians were driven out; some of the Catholics and Unitarians were even killed for their beliefs. Together with Calvin, Farel worked to train missionary preachers who spread the Protestant cause to other countries, and especially to France.
Өмір
Фарел 1489 жылы Гап қаласында дүниеге келді. Ол реформаның алғашқы жылдарында Париж университетінде реформалық католик дін қызметкерлерінің шәкірті болды. Ол онда Жак Лефевр д’Этапль атты ғалыммен танысып, оған Париждегі Кардинал Лемуан колледжінде грамматика және философия пәндерін оқытушы профессорлық қызметке қол жеткізуге көмектесті. Лефеврмен бірге ол 1519 жылдан бастап реформалық көзқарасты ұстаған Мео епископы Гийом Брисонне жинаған Мео үйірмесінің мүшесі болды. Біраз уақыттан соң Фарел колледждің регенті болды. 1522 жылы ол епископ тарапынан епархиялық уағызшы болып тағайындалды. Енді Фарел Католик шіркеуінде өзінің реформалық бағдарламасын жүзеге асыруға көмектесу үшін евангелистік гуманистерді өзінің епархиясында жұмыс істеуге шақыра алды. Гуманистердің бұл тобына Жоссе ван Клихтове, Марциал Мазурье, Жерар Руссель және Франсуа Ватабл кірді. Мео үйірмесінің мүшелері әртүрлі дағдылармен ерекшеленді, бірақ олар көбінесе Киелі кітапты зерттеуге және алғашқы шіркеудің теологиясына оралуға баса назар аударды. Лефеврмен бірге Меода жұмыс істеген кезде Фарел лютерандық идеялардың ықпалына түсіп, оларды жарыққа шығарды. Сорбоннадан айыпталып, Фарел Дофинде ынтамен евангелизмді жариялады. Кейін Фарэл Джон Кальвиннің досы және одақтасы болғанымен, жастығында лютерандық идеяларды насихаттаған. Оның жазбалары христиан құлшылығында бейнелерді қолдануға қарсы дау тудырғандықтан, Фарел Швейцарияға қашуға мәжбүр болды. 1524 жылы Базельде ол Рим доктринасын қатаң сынаған он үш тезис жазды, бірақ оның пікірі соншалықты қызу болды, тіпті Эразм оны қуғынға салу талабын қолдады. Ол Страсбургке, содан кейін Монбельярдқа барды, бірақ қайтадан кетуге мәжбүр болды. Соңында ол Цюрихте Гулдрих Цвинглимен және Страсбургте Мартин Бусермен бірге уақыт өткізді. Ақырында Берн кантонында кез келген жерде уағыздауға рұқсат алып, 1530 жылы Нюшательді реформаға қосылуға көндірді. 1532 жылы Фарел Женеваға қоныс аударды, онда ол пастор болып қалды, Кальвинді қалаға шақырды, бірақ онымен Евхаристия мәселесінде келіспеді. Биліктің қарсылығы салдарынан ол қысқа мерзімге қуғынға ұшырады, бірақ Берн үкіметі оған құлшылық ету еркіндігін қайтаруға рұқсат берді, және ол уағыздауға оралды. Дегенмен, күрес аяқталған жоқ, Фарел Кальвинмен бірге 1538 жылы Женевадан қуылды, оның бір бөлігі оның қатаң ұстанымдары үшін болды, және Нюшательге зейнетке шықты. Ол өмірінің соңына дейін сонда тұрды және Кальвинмен жиі кеңесетін болды. 1558 жылы, алпыс тоғыз жасында Фарел Мари Торлға үйленді, ол жасөспірім қыз еді. Скот Манеч былай деп атап өтеді: "Калвин досының бұл ақылға сыймас әрекетінен қатты ашуланды, себебі ол оның осы қиын әрекеті Еуропадағы реформация ісіне түзетуге келмейтін зиян келтіретінінен қорқып еді". Алты жылдан кейін олардың ұлы дүниеге келді, бірақ ол сәби кезінде қайтыс болды. Соңғы жылы, Кальвин қайтыс болғаннан кейін, Фарел Метцке сапар шекті және барлық ескі күшімен уағыз айтты, бірақ бұл күш-жігер оны шаршатып, Метцте қайтыс болды. 1876 жылдың 4 мамырында Нюшательде оған ескерткіш орнатылды.
Мұрағаттық дереккөздер
Уильям Фарельдің басқа реформаторларға жіберген және ол алған қолжазба хаттарының түпнұсқалары "Нойшатель мемлекеттік мұрағатында" сақталған.