Кіріспе
Неміс жазушысы және актері Франц Ксавер Кретц (; 1946 жылдың 25 ақпанында туған) – неміс жазушысы, драматург, актер және кинорежиссер. Ол 1970 жылдардың басында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 1971 жылы жазылған «Persistent», «Farmyard» және «Request Concert» шығармалары Кретц есімімен байланысты. Кретц – 1970 жылдардың басындағы шығармаларында Батыс Германияның өркендеуінің ар жағын, кедейлердің өмірін реалистік бейнелеу арқылы көрсеткен, халықтық пьесаны өзгертуге ұмтылған драматургтер буынының өкілі. Кейін ол теледидар үшін жазуды бастады, бұл оған кең аудитория әкелді. Оның талдауға көбірек бейім, Брехт әсерімен жазылған пьесалары көбінесе жақсы қабылдамады, алайда «Жоғарғы Австрия» (1972) және «Ұя» (1974) сыншылардың және коммерциялық табысқа қол жеткізді. «Жапырақтар арқылы» (1976) және «Том-ақмақ» (1978) сияқты кейінгі әлеуметтік реализм туындылары да жоғары бағаланады. Кретцтің пьесалары халықаралық деңгейде аударылып, қойылды. Саймон Стивенс 2016 жылы: «Кретц кедейліктің қатыгездікке, цинизмге, үмітсіздікке және қорқынышқа қалай әкелуі мүмкін екенін анықтады. Оның пьесалары бұрынғыдан да әсерлі» деді. Ол 1972 жылы Батыс Германияда саяси ықпалы шамалы болған Германия Коммунистік партиясының (ДКП) мүшесі болды. Ол 1974 жылға дейін Suhrkamp Verlag баспасымен байланыста болды, оның радикалды саясаты баспа үшін қиындық тудырды. Кретц 1978 жылы берген сұхбатында өзін біршама ұрысқақ адам деп мойындады. 1970 жылдардағы пьесаларында әлеуметтік қайғысынан тілінен айырылған адамдарды бейнеледі. Ол Мариэлуиза Флейцтерді өзінің ерте жазуына үлкен әсер еткен тұлға деп атады, ал «Үй шаруасындағы әйел» пьесасы ашық көріністері үшін дау тудырды. Оның кейінгі пьесаларында зорлық-зомбылық пен сексуалдық мазмұн азайды, ал Бертольд Брехттің ықпалы күштірек болды. «Das Nest» тұңғыш рет 1976 жылы теледидарда көрсетілді, ал 1979 жылы Батыс Германияда көрсетілді. «Жоғарғы Австрия» алғаш рет 1973 жылы көрсетілді. Ол 1987/88 жылдары Герд Кюр музыкасын қосып, өзінің «Stallerhof» (1971) пьесасы негізінде либретто жазды. Бұл операның тұңғыш көрсетілімі 1988 жылы Мюнхен биенналесінде өтті. Бұл пьеса 2010 жылы Бургтеатрда Дэвид Бош қойды. Колумбия университетінің профессоры Мишель Матсон «Франц Ксавер Кротц: Саяси эстетиканың құрылысы» кітабында: «Франц Ксавер Кротц – банан кесуші, аурухана қызметкері, жас актер және, ең бастысы, жетпісінші және сексенінші жылдардың басында Германияның ең танымал қазіргі драматургы. Кротцтің эстетикасын саяси контекстке жатқызған бұл зерттеуде оның саяси эстетикасын дамытудағы дағдарыс нүктелерін белгілейтін төрт пьесаға назар аударылады» деді. Кретц 1980 жылы «Tatort», «Spiel mit Karten» және 2002 жылы «Wolf im Schafspelz» телесериалдарына материал жазды. Ол сондай-ақ «Кир Рояль» телехикаясындағы «Бейби» Шиммерлос (шамамен «Бейби Клюес») рөлімен де танымал. Актерлік қызметтен түскен табысы қаржылық қиындықсыз жазуға мүмкіндік берді. 1992 жылдан 2005 жылға дейін Кретц актриса Мари Тереза Релинге үйленді. Олардың үш баласы бар. 2011 жылы Кротц Чиемгау және Тенерифеде тұрды. Кретц сондай-ақ: «Драматург кейіпкерлеріне қатал болуы керек. Сезімталдық – тұзақ, ол азғырушы, өйткені көрермендер сезімтал пьесаларды жақсы көреді» деді, сондай-ақ Марша Норманның «Түн, ана» (1983) романымен танысты. Гаутам Дасгупта оны Дэвид Стори және Райнер В. Фассбиндрмен салыстырып, оның пьесалары «Ионеско стилінде клишелер бойынша құрылған» деді. «Том-ақмақ» пьесасы «Үйге оралу» пьесасымен салыстырылды, өйткені ол ыдырап бара жатқан отбасын бейнелейді. Ролф Петер Карл «Франц Ксавер Кротц» (1978) еңбегінде оның туындыларын 1972 жылға дейінгі, «эксперименталды» кезеңге (1972–73) және 1974 жылдан кейінгі туындыларға бөлді. «Фармьярд және төрт пьеса» (Фармьярд, Концерт сұрауы, Мичидің қаны, Ерлер ісі және ерлер ісі туралы «Ер адам, сөздік») шолуында Дасгупта драматургтің шығармаларын «лирикалық, қатал, адамгершілік драма» деп сипаттады. Фрэнк Рич «Мичидің қаны» туралы шолуда бұл Кротцтің ең жақсы туындыларының бірі емес екенін жазды және драматург «бейнелі емес нүктелерді жасауға, өзінің қаһарманына күшпен тамақтандыруға» тырысатынын айтты [ ] Бекеттизмдер». «Вашингтон Пост» газетінің журналисі Дэвид Ричардс: «Бұл қаншалықты жағымсыз болса да, «Мичидің қаны» тілден, мақсаттан және өз сезімдерін сезінуден айырылған адамдар туралы бір нәрсеге қол жеткізді» деді.
Franz Xaver Kroetz (; born 25 February 1946) is a German author, playwright, actor and film director. He achieved great success beginning in the early 1970s. Persistent, Farmyard, and Request Concert, all written in 1971, are some of the works conventionally associated with Kroetz. Kroetz is part of a generation of playwrights who modified the critical folk piece, emphasizing in his works of the early 1970s the underside of West Germany's affluence through realistic portrayals of the lives of the poor. He later began writing for television, which led to a wider audience. His more analytical, Brecht influenced plays were generally not well received, though Upper Austria (1972) and The Nest (1974) achieved critical and commercial success. Some later works of social realism like Through the Leaves (1976) and Tom Fool (1978) are also highly regarded. Kroetz's plays have been translated and performed internationally. Simon Stephens argued in 2016, "Kroetz was identifying how poverty can give rise to brutality, to cynicism, despair and fear. His plays are as resonant now as they've ever been." He became a member of the German Communist Party (DKP) in 1972, when it had negligible political influence in West Germany. He was affiliated with Suhrkamp Verlag until 1974, with his radical politics being problematic for the publisher. Kroetz admitted in a 1978 interview to being a somewhat combative person. His plays in the 1970s portrayed people who had been rendered speechless by their own social misery. He has named Marieluise Fleißer as a major influence on his early writing, Houseworker caused controversy for containing explicit scenes. His later plays contain less violence and sexuality, and are more influenced by Bertolt Brecht. Das Nest was first produced for television in 1976, and aired in West Germany in 1979. Upper Austria was first broadcast in 1973. He wrote a libretto based on his play Stallerhof (1971) for an opera of the same name which Gerd Kühr composed in 1987/88. It was premiered at the first Munich Biennale in 1988. The play was staged at the Burgtheater in 2010 by David Bösch. In her book Franz Xaver Kroetz: The Construction of a Political Aesthetic, Michelle Mattson of the Columbia University summarizes: Franz Xaver Kroetz – banana cutter, hospital orderly, fledgling actor and, more significantly, Germany's most popular contemporary dramatist of the seventies and early eighties. This study, which situates Kroetz's aesthetics in a political context, focuses on four plays that mark crisis points in his development of a political aesthetic. Kroetz wrote for the television series Tatort, Spiel mit Karten in 1980 and Wolf im Schafspelz in 2002. He is also known for his role as the gossip columnist 'Baby' Schimmerlos (roughly 'Baby Clueless') in the television series Kir Royal. His income from acting made writing without financial worries possible. From 1992 to 2005, Kroetz was married to the actress Marie Theres Relin. They have three children. As of 2011, Kroetz lived in the Chiemgau and on Tenerife. Kroetz has also argued, "A dramatist must be tough on his characters. Sentimentality is a trap, and it's tempting because audiences love sentimental plays." and also with Marsha Norman's 'night, Mother (1983). Gautam Dasgupta has compared him to David Storey and Rainer W. Fassbinder, and also stated that his plays are "structured around cliches in the manner of Ionesco". Tom Fool has been compared to Harold Pinter's play The Homecoming for its depiction of a decomposing family. Rolf Peter Carl, in Franz Xaver Kroetz (1978), divides his works into those before 1972, an "experimental" phase (1972–73), and those since 1974. In a review of Farmyard and Four Plays (which contains Farmyard, Request Concert, Michi's Blood, Men's Business, and the Men's Business revision A Man, A Dictionary), Dasgupta billed the playwright's works as "lyrical, scathing, humane dramas". Frank Rich wrote in a review of Michi's Blood that it is not one of Kroetz's best work, and said the playwright engages in "uncharacteristic point making, by force feeding his heroine [ ] Beckett isms". The Washington Post's David Richards argued, "Unpleasant as it may be, 'Michi's Blood' is on to something about people deprived of language, purpose and the awareness of their own feelings."
Концерт сұрауы (1971)
Мел Гассоу 1981 жылы «Request Concert» туралы жағымды пікір білдірді, Кротц мырзаның «көзқарасының арқасында күнделікті жағдайлар гипнозға ұқсас бір нәрсеге айналады. Бұл туралы ол былай деді. Детальдар мен заттардың жиналуы нәтижесінде біз әйелге толыққанды түсініктікпен қараймыз». Кейти Митчелл оны «қиын, әдемі пьеса» деп сипаттады. «The Herald» газетіндегі бір автор 2011 жылы осы пьесаға Кротц буынының неміс жазушыларының туындыларына қарағанда көбірек назар аударылып отырғанын атап өтті. 2016 жылы BAM Fisher сахнасындағы қойылымды қарап, «The New York Times» газетінен Элизабет Винсентелли «Request Concert» (ішінара Данута Стенканың шеберлігінің арқасында) әлі де «жүректі ауыртып, күшті» туынды болып табылады деді. Бұл біздің өміріміздегі жалғыздық пен көңілсіздіктің беріктігімен байланысты, біз әлеуметтік желілерге қол жеткізгенімізге қарамастан.
Брехт әсері бар шығармалар
Кокалис 1972 жылы Кроецтің тым қайталанатын немесе тым саяси емес деп сынға ұшырағанын айтты. «Лиенц – Доломиттерге қақпа» (1972), «Мария Магдалена» (1972), «Стернталер» (1974), «Хаймат» (1975) және «Агнес Бернауэр» (1976) сияқты туындылары сыншылардың да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болмады. «Мария Магдалена» шығармасында Кроетц, оның пікірінше, өзінің формальдық тілімен күреседі, ал «Стернталер» мен «Хаймат» туындыларындағы Брехт элементтері оларды бұрынғы туындыларына қарағанда әлсіз етеді, олар мелодрамаға немесе телесериалға ұқсайды. «Агнес Бернауэр» туындысының сыншылары кейіпкерін сенімсіз деп тапты және әлеуметтік-экономикалық мәселелерді тым қарапайым етіп көрсеткен. 2001 жылы Александр Гелманның «Жақын байланысы бар адам» атты пьесасы туралы жазған рецензиясында, әйелі ұлына зиян келтірген өндірістік апатқа кінәлі деп есептейтін ер адам туралы Лин Гарднер Кроетцтің «Ұя» пьесасында осыған ұқсас жағдайды жақсы шешкенін айтты. Алайда, 2016 жылы ол «Ұя» пьесасының дидактикалық ұмтылыстары бар екенін және экологиялық мәселеге қарамастан «қазіргі уақытта сәл қарапайым және ескіргендей көрінеді» деді.
Жапырақтар арқылы (1976)
Барри В. Дэниелс «Жабайы жапырақтар арқылы» пьесасын «Антуанның табиғи реализмінен әлдеқайда асып түсетін» туынды деп бағалады. Орта тапқа жататын, білімді көрермендер пьесаның маңызды мәселесі – оның терең адамгершілігімен бетпе-бет келгенде, олар мен пьесадағы төменгі топтан шыққан кейіпкерлер арасындағы кедергілер жойылады. 1987 жылы Даллас театр орталығында «Жабайы жапырақтар арқылы» қойылымын қарап, Джинни М. Вудс пьесаның психологиялық тереңдігін жоғары бағалап, оны «керемет алаңдататын пьеса» деп атады. Оның Поллианналық көзқарасы Оттоның зорлық-зомбылығында және оның сезімдерін білдіре алмауында гүлденгендей көрінеді. [ ] Қатал шындық Мартаның жылылығымен де, гротескті комедиямен де жұмсатылады. The New York Times газетінің журналисі Фрэнк Рич 1984 жылы пьеса «жағымды емес, бірақ ол санада тікендей қалғысынан кетеді» деп жазды. Ол тіпті өзі қатысқан қойылымның кейбір кемшіліктері (мысалы, Даунидің ағылшын тіліндегі аудармасы Куинске көшірілгені) «Кроецтің шынымен алаңдататын театрлық дауысының күшті әсерін әлсіздетпеді» деді. 2003 жылы The Guardian газетінен Майкл Биллингтон Саутварк Playhouse қойылымына бес жұлдыздың төртеуін берді және «Кроецті ерекше драматург ететін нәрсе – ол мінез-құлықты экономикамен байланыстыра біледі» деп жазды. Ол сондай-ақ, «Кез келген қамқорлықсыз немесе кемсітусіз, Кроец екі кейіпкердің де жағдайдың құрбаны екенін көрсетеді» деді. Гарднер оны «ұстап тұратын, бірақ шаршататын, үйлеспейтін құштарлықтарға, шартты рефлекстерге және тілдің толық сәтсіздігіне байланысты қарым-қатынастың терең талдауы [ ] оның ең жақсы пьесаларының бірі» деп сипаттады.
Том Фул (1978)
Марк Браун драматургті жұмысшы әйелдердің сынып және гендерлік "екі есе ауыр жүгін" түсінгендігі үшін мақтады және "оның ең жақсы жазуы, әлдебір, Оттоның өзінің орны туралы жеке ойларына арналған" деп қосты. "Том Фулдың" ең керемет жағы – ол капитализм саясатын ешқандай идеологиялық бағытсыз қарастырады. Кретц үлкен театрдың айрықша белгісі болып табылатын эмоционалдық динамика мен күшті поэзияға сүйенеді. Гарднер 2007 жылғы қойылымға жағымды баға берді, Кроецтің күнделікті оқиғаларды "гипноздық" етуге қабілетті екенін айтты; ол пьесаның көп бөлігі "ауырлықпен қиналған, тұрақсыз ғимараттың баяу құлауын бақылау сияқты" екенін мәлімдеді. "Том Фул" "Геральд" газетінде "тамаша" деп сипатталды.
Аудармалар
1976 жылы Майкл Ролофф Кроецтің бірнеше пьесасын ағылшын тіліне аударды, атап айтқанда, «Сталлерхоф» (Ферма), «Мичи Блут» (Мичидің қаны), «Мэннерсахе» (Ерлер ісі) және «Эйн Манн эйн Вёртербух» (Ер адам сөздігі). Роджер Дауни «Вуншконцерт» (Request Concert), «Дюрх ди Блаттер» (Through the Leaves, «Ерлер ісінің» соңғы нұсқасы) және «Дас Нест» (Ұя) пьесаларын аударды. Кроецтің пьесалары Ұлыбританияда, мысалы, 2002 жылы Саутварк Playhouse-де «Through the Leaves», АҚШ-та, мысалы, 1982 жылы Нью-Йоркте «Мичидің қаны», сондай-ақ Австралияда қойылды.