Кіріспе

Америкалық жазушы және табиғатты қорғаушы

Торнтон Уолдо Берджесс (17 қаңтар 1874 – 5 маусым 1965) – американдық табиғатты қорғаушы және балаларға арналған әңгімелердің авторы. Ол кейде "Ұйықтар алдындағы әңгімелер адамы" деп аталды, оның газет бағанасы "Ұйықтар алдындағы әңгімелер" атымен белгілі болған. Зейнеткерлікке шыққан кезде ол 170-тен астам кітап және 15 000 әңгіме жазған.

Ерте өмір және мансап

1874 жылдың 17 қаңтарында Массачусетс штатының Сандвич қаласында, Кейп-Кодта дүниеге келген Берджесс, Каролина Ф. Хейвуд пен Торнтон В. Берджесс ағаның ұлы, 1637 жылы Сандвичке алғашқы қоныстанғандардың бірі – Томас Берджестің тікелей ұрпағы еді. Торнтон ағасы ұлының туған жылы қайтыс болды, ал жас Торнтон кішісін анасы Сандвичте өсірді. Олар қарапайым жағдайда өмір сүрді. Жастық шағында ол сиыр бағумен, арбутус (майгүл) немесе жидектер жинаумен, жергілікті көлдерден су лилияларын тасымалдаумен, дәмдіктер сатумен және сусарларды аулаумен айналысты. Оның жұмыс берушілерінің бірі Уильям Ч. Чипман Discovery Hill Road-та тұрды, ол орман және батпақты жерлерден тұратын жануарлар мекені болатын. Осы орта көптеген әңгімелердегі оқиғалардың алаңына айналды, онда Берджесс Күлімдеген көл мен Ескі қырықжапырақтарды жиі еске алатын. 1891 жылы Сандвич орта мектебін бітірген Берджесс 1892-1893 жылдары Бостон қаласындағы коммерциялық колледжде қысқа ғана оқыды. Бірақ ол бизнес оқуды ұнатпады және жазушы болғысы келді. Ол Спрингфилдке (Массачусетс штаты) көшіп, Phelps Publishing Company баспасында редакторлық көмекші болып жұмысқа орналасты. Оның алғашқы әңгімелері "W. B. Thornton" псевдонимімен жазылған. Берджесс 1905 жылы Нина Осборнға үйленді, бірақ ол бір жылдан кейін бала туғанда қайтыс болды, оны жалғыз ұлын өсіруге қалдырды. Ол кішкентай ұлы Торнтон III-тің көңілін көтеру үшін ұйықтатар алдында әңгімелер жаза бастады. Берджесс 1911 жылы қайта үйленді, оның әйелі Фаннидің бұрынғы некеден екі баласы болды. Кейін жұбайлар 1925 жылы Массачусетс штатының Хэмпден қаласында үй сатып алды, ол 1957 жылы Берджестің тұрақты мекеніне айналды. Екінші әйелі 1950 жылдың тамызында қайтыс болды. Берджесс әрқашан өзінің рухани үйі деп есептеген Сандвичке жиі оралды. Оның балалық шақтағы көптеген оқиғалары мен онда танысқан адамдары оның қызығушылығына әсер етті және жануарлар әлеміне деген қамқорлығына түрткі болды. 1895 жылдан 1962 жылға дейін Берджесс "900-ге жуық" әңгімелер, табиғаттану мақалалары мен өлеңдерді журналдарға жазды, оның ішінде 201 балалар әңгімесін People's Home Journal журналы үшін жазды. 1913 жылдың мамыр айынан бастап 1929 жылдың желтоқсан айындағы соңғы санынан кейін журнал жабылып қалғанға дейін 16 жылдан астам уақыт бойы Берджесс "People's Home Journal" журналының әрбір санында балаларға арналған әңгіме жариялады. 1912 жылдан 1960 жылға дейін үзіліссіз Берджесс өзінің күнделікті газет бағанында (Джордж Мэтью Адамс қызметі арқылы) – Bedtime Stories жазды.

Радио хабарларын тарату

1912 жылдан 1960 жылға дейін Берджес радиода хабар таратты. Оның «Радио Табиғат Лигасы» радио сериясы 1925 жылдың қаңтар айының басында Спрингфилд қаласында орналасқан WBZ (AM) радиостанциясынан басталды. Берджесс бағдарламаны сәрсенбі күні кешкі сағат 19:30-да «Кимболл» қонақ үйіндегі студиядан эфирге шығарды. Білім берушілер мен ата-аналар тарапынан мақтауға ие болған бағдарлама өзінің ең жақсы кезеңінде 30-дан астам штаттан тыңдаушылар мен мүшелерді біріктірді. Берджестің «Радио Табиғат Лигасы» 1930 жылдың тамызында қысқа мерзімге тоқтатылды, бірақ ол WBZ үшін табиғатты қорғау және жануарларға қатысты гуманистік көзқарас туралы радио сөздерін жалғастырды.

Өлім

Ол 1965 жылдың 5 маусымында 91 жасында дүниеден озды. Оның ұлы бір жыл бұрын күрт қайтыс болған еді.

Жабайы табиғат қорықтары мен мұражайлары

Ол қайтыс болғаннан кейін Массачусетс Одубон қоғамы Бургестің Хэмпдендегі үйін сатып алып, сол жерде Лайнинг Брук жабайы табиғат қадағалау орталығын құрды; үй Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Торнтон В. Берджес қоғамы Массачусетс штатының Ист-Сандвич қаласында Грин-Бриар табиғат орталығын басқарады. Қоғамның Сандвичтегі Торнтон В. Берджес мұражайы 2012 жылдың қазан айында жұмысын тоқтатты.

Басқа

Массачусетс штатының Хэмпден қаласындағы орта мектепке Бурджестің есімі оның табиғатты қорғау жұмысына құрмет көрсету мақсатында берілді. Мектеп 1967 жылы ашылып, 2018 жылдың маусым айында Хэмпден-Уилбрахам аймақтық мектеп округі тарапынан жабылды. 1970-ші жылдардың басында жапондық анимациялық студия Бурджестің кейбір шығармаларының аниме теледидарлық бейімделуін жасады, ол кейіннен бүкіл әлемге таратылды. Ағылшын тіліндегі аудармасы "Жасыл орманның жырлары" деп аталды. Джон Кроулидің 1980 жылғы "Little, Big" романында Бурджестің әңгімелеріндегі орындар мен кейіпкерлерге сілтемелер кездеседі.