Сараево қаласындағы Ғази Хусреў бег мешіті – Босния мен Герцеговинадағы ең ірі тарихи мешіт. 16 ғасырда салынған, Балқандағы Османдық архитектурасының бірегей ескерткіші.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сараево қаласындағы мешіт, Босния және Герцеговина. Гази Хусрев бег мешіті (Gazi Hüsrev Bey Camii) – Босния және Герцеговинаның Сараево қаласындағы мешіт. 16 ғасырда салынған бұл мешіт Босния және Герцеговинадағы ең ірі тарихи мешіт және Балқан аймағындағы Османдық сәулет өнерінің ең көрнекті нысандарының бірі. Құрылысынан бері Сараевоның орталық мешіті болып табылатын ол бүгінде Босния және Герцеговина мұсылмандарының бас жинақ мешіті қызметін атқарады. Ол Стари-Град муниципалитетіндегі Бащаршия ауданында орналасқан және қаланың маңызды сәулеттік ескерткіштерінің бірі болып есептеледі, сондықтан оны туристер жиі аралайды.
Mosque in the city of Sarajevo, Bosnia and Herzegovina
Gazi Husrev beg Mosque (, Gazi Hüsrev Bey Camii) is a mosque in the city of Sarajevo, Bosnia and Herzegovina. Built in the 16th century, it is the largest historical mosque in Bosnia and Herzegovina and one of the most representative Ottoman structures in the Balkans. Having been Sarajevo's central mosque since the days of its construction, today it also serves as the main congregational mosque of the Muslims in Bosnia and Herzegovina. It is located in the Baščaršija neighborhood in the Stari Grad municipality and, being one of the main architectural monuments in the town, is regularly visited by tourists.
Тарих
Гази Хусрев бег мешіті 1530 жылы Бегтің вақфының орталық нысаны ретінде салынды, оған сондай-ақ мақтаб пен медресе (исламдық бастауыш және орта мектептер), безистан (жабық базар), хаммам (халыққа арналған монша), және тағы да басқалары кірді. Бұл вақфты қазіргі Османдық Боснияның губернаторы құрғандығы қаланың дамуындағы маңызды кезең болды. Архитектордың аты белгісіз, бірақ түрлі болжамдардан кейін, тіпті атақты Мимар Синанды да қарастырғаннан кейін, көптеген ғалымдар періс тегінің османдық мимары Асем Эсир Али "Алауддин" ең мүмкін құрылысшы дегенге келісті. Синанның өзі сол кезде аймақта болғандықтан, құрылыс барысын тексерген болуы мүмкін. Тарихи құжаттар Гази Хусрев бегтің өкіметінен сұраған Рагуса шеберлерінің құрылыс процесіне қатысқандығын көрсетеді. Гази Хусрев бей мешіті 1898 жылы Аустро-Венгрия империясы кезінде әлемдегі алғашқы электр қуаты мен электр жарығына ие болған мешіт болды.
The Gazi Husrev beg Mosque was built in 1530 as the central object of the Beg's endowment, which also included a maktab and a madrasa (Islamic primary and secondary schools), a bezistan (vaulted marketplace), a hammam (public bathplace) etc. The foundation of this waqf by the contemporary Ottoman governor of Bosnia had a crucial point in the development of the town. The architect's name is unknown, but after some speculations, which even included famous Mimar Sinan as an option, most scholars agreed that Acem Esir Ali "Alaüddin", an Ottoman mimar of Persian ancestry, is the most probable builder. It is still possible that Sinan himself did inspect the work on the spot, since he was in the region at the time. Historical documents testify that Ragusan masons, requested from their government by Gazi Husrev beg, participated in the building process. Gazi Husrev bey Mosque was the first mosque in the world to receive electricity and electric illumination in 1898 during the period of Austro Hungarian Empire.
Сәулет
Мешіт күрделі кеңістіктік, көп күмбезді мешіттер тобына жатады және ол классикалық Османдық архитектурасының ерте кезеңінің (кейде ерте Стамбул стилі деп аталатын) өкілі болып табылады. Жоғары қабырғалармен шектелген және ілгектерге тіреліп тұрған күмбезбен жабылған орталық тікбұрышты кеңістік құрылыстың негізгі бөлігін құрайды, ал төменгі кеңейтімдер оған жанасып, ішкі кеңістіктің көлемін ұлғайтады. Мешіттің қибла жағы төртбұрышты кеңістікпен ұзартылған, ол екі жоғары дамыған мукарна құрылысына сүйенген жартылай күмбезбен жабылған. Олар ілгектердің орнында тұрып, жер деңгейінің тікбұрышты сызықтарын жартылай күмбез деңгейінде жартылай шеңберге дейін азайтады. Бұл аймақта діни мақсаттағы негізгі архитектуралық элементтер орналасқан: михраб, минбар және курси. Орталық кеңістікке үлкен арка арқылы ашық болғандықтан, мешіттің орталық нүктесін көрсетеді. Орталық кеңістіктің сол және оң жағында, қибладан ең алыс орналасқан екі кіші кеңістік – тетиме (жекеше – тетима) орналасқан. Олар ілгектерге тіреліп тұрған екі төменгі күмбезбен жабылған. Сыртқы жағында басты күмбез басым, оның үстінде қарапайым, бірақ монументалды минарет тұр. Кіреберіс жағында төрт кең бағанаға тіреліп, кішкентай күмбездермен жабылған портик орналасқан, тек порталдың үстіндегі орталық күмбез ғана қалғандарынан сәл үлкен және мукарнамен әшекейленген ілгектерге тіреледі, ал қалғандары қарапайым, тегіс ілгектерге тіреледі. Монументалды портал мукарнамен, сондай-ақ бағаналардың капительдерімен әсем безендірілген. Ол өсиетінде былай деп жазды: "Жақсылықтар жамандықтарды жояды, ал жақсылықтардың ең лайықтысы – садақа, ал садақаның ең лайықтысы – мәңгілікке сақталатын садақа. Садақаның барлық түрлерінің ішіндегі ең әдемісі – үздіксіз жаңарып отыратын садақа."
The mosque belongs to the type of complex spaced, multi domed mosques and it is a represent of the Early Period of Classical Ottoman Architecture (sometimes referred to as Early Istanbul Style). The central rectangular space, framed by high walls and covered with a dome resting on pendentives, represents the spine of the structure, while lower extensions lean to it and expand the volume of the interior space. The qibla side of the mosque is extended with a rectangular space which is covered by a semi dome resting on two highly developed muqarnas structures. They stand in function of pendentives, reducing the rectangular outline of the ground level to the near semi circle shape in level of the semi dome. This area houses central architectural elements with religious purposes: mihrab, minbar and kursi and, being open to the central space with a huge arch, represents the focal point of the mosque. Two smaller spaces, called tetime (sg. tetima) are located on the left and right sides of the central space, placed furthest from the Kibla side. They are covered by two lower domes resting on pendentives. The exterior is dominated by the main dome, topped out only by a simple, yet monumental minaret. The entry side is marked with a portico resting on four wide columns and covered with little domes, only the central one, above the portal, being a bit greater than others, and resting on muqarnas adorned pendentives, in contrast to others which are laid on simple, plain surfaced pendentives. The monumental portal is richly decorated with muqarnas, as well as columns' capitals. In his legacy, he stated: "Good deeds drive away evil, and one of the most worthy of good deeds is the act of charity, and the most worthy act of charity is one which lasts forever. Of all charitable deeds, the most beautiful is one that continually renews itself."
Жою және қайта құру
Сараево қоршауы кезінде серб әскері қаланың мәдени орталықтарын – мұражайлар, кітапханалар және мешіттерді әдейі нысанаға алып, оларға жүйелі түрде оқ жаудырды. Бег мешіті ең ірі және танымал болғандықтан, ол айқын нысанаға айналды. Мешіт көп зардап шеккеннен кейін, 1996 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін шет елдердің, негізінен Сауд Арабиясының көмегімен қайта құрылысы басталды. Австро-Венгрияның ескі әрі сарқылып қалған әшекейлері алынып тасталды. Ескі, тарихи әшекей суреттерінің іздері табылған жоқ, сондықтан 2001/2002 жылдары босниялық каллиграф Хазим Нуманагич толығымен жаңа интерьерді жобалап, жасады. Бүгінде Австро-Венгрия әшекейлері, көбінесе псевдо-мавритания стилінде орындалған, мешіттің порталында ғана сақталған.
During the Siege of Sarajevo, Serbian forces purposely targeted many centers of the city's culture, such as museums, libraries, and mosques, and fired on them generally. As the largest and best known, the Beg's mosque was an obvious target. Having suffered a significant amount of destruction, the reconstruction of the Mosque started with foreign mainly Saudi aid in 1996, right after the war. The old and faded layer of Austro Hungarian decoration was removed and, since remains of older, historical layers of decorative painting weren't found, a completely new interior was designed and applied by Bosnian calligrapher Hazim Numanagić in 2001/2002. Austro Hungarian decoration, performed mostly in pseudo Moorish style, remains only on the portal of the Mosque today.