Кіріспе

Америкалық автор және дипломат

Томас Нельсон Пейдж (23 сәуір 1853 – 1 қараша 1922) – американдық заңгер, саясаткер және жазушы. Ол 1913 жылдан 1919 жылға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде президент Вудро Вильсон басқаруымен Италиядағы АҚШ елшісі қызметін атқарды. Жазбаларында Пейдж Жаңа Оңтүстікте «Жоғалған себеп» мифін тарату үшін қолданылған плантациялық дәстүр әдебиетін танымал етті. Пейдж алғаш рет «Марс Чан» әңгімесімен көпшіліктің назарын өзіне аударды, ол Century Illustrated Monthly Magazine журналында жарияланған болатын. Пейдждің ең белгілі туындылары – «Оқтарды жерлеу» және «Ескі Вирджиния».

Өмір және мансап

Пейдж Нельсон отбасының плантацияларының бірінде, Вирджиния штатының Хановер округіне қарасты Бивердам ауылының жанында, Оклендте дүниеге келді. Ол заңгер және плантация иесі Джон Пейдж пен Элизабет Бервелл (Нельсон) отбасының ұлы болды. Пейдж Вирджинияның алғашқы отбасылары саналатын Нельсон және Пейдж отбасыларының ұрпағы еді. Бұрын бай отбасынан болғанымен, 8 жасында басталған Америка Азамат соғысынан кейін, оның ата-анасы мен туыстары жаңғырту кезеңінде және оның жасөспірім шағында мүсіркеуге ілікті. 1869 жылы ол Роберт Ли президент болып қызмет еткен кезде, қазіргі Вашингтон және Ли университеті ретінде белгілі Вашингтон колледжіне Лексингтон қаласында, Вирджиния штатында оқуға түсті. Пейдждің кейінгі әдеби туындыларында Роберт Ли Оңтүстік батырлығының символына айналды. Пейдж үш жыл оқығаннан кейін қаржылық қиындықтарға байланысты Вашингтон колледжін бітірмей қалды, бірақ заң саласында білім алуға ниеттенді. Диплом алу үшін ақша табу мақсатында Пейдж Кентуккидегі туыстарының балаларына жеке сабақтар берді. 1873-1874 жылдары Вирджиния университетінің құқық факультетіне қабылданды. Вашингтон колледжінде және одан кейін УВА-да Нельсон Delta Psi (St. Anthony Hall) студенттік бауырластығының мүшесі болды.

Мансап

Вирджиния адвокаттар алқасына қабылданған ол 1876-1893 жылдар аралығында Ричмондта заңгер болып жұмыс істеді, сонымен қатар жазушылық мансабын бастады. 1893 жылы Оңтүстік заң жүйесіне көңілі қалған Пейдж өзінің практикасын толығымен тастап, әйелімен бірге Вашингтонға көшіп барды. Ол жерде ол 1912 жылы жинақталған және жарияланған он сегіз кітап жазды. Пейдж Оңтүстік жазуының плантациялық дәстүр жанрын танымал етті, ол Азамат соғысына дейінгі өмірдің идеалданған нұсқасын, сүйікті қожайындары мен олардың отбасылары үшін жұмыс істейтін қанағаттанған құлдарды айтты. Пейдж Антебеллум Оңтүстікке моральдық тазалықтың бейнесі ретінде қарады және көбінесе Алтын дәуірдің реформаларын моральдық құлдыраудың белгісі ретінде қарады. Оның 1887 жылы жинақталған қысқа әңгімелер жинағы "Оле Вирджинияда" Пейдждің ең басты жұмысы болып табылады, ол Антебеллум Оңтүстікін суреттейді. Оның сол жинақтағы ең танымал әңгімесі "Марс Чан" болды. "Марс Чан" Пейдждің оңтүстік диалектісін түсіру қабілетімен танымал болды. Оның тағы бір әңгіме жинағы "Тұрақтардың көмуі" (1894) деп аталады. Өзінің әдеби жетістігінің нәтижесінде Пейдж Капитал элитасының арасында танымал болды және оны бүкіл елдегі саясаткерлермен араласуға үнемі шақырып тұратын. ХХ ғасырдың бірінші ширегінде ол Вирджиния штатының Монпельер қаласына жақын Сикомор мейрамханасында әйелі Флоренс Латроп Пейджді еске алу үшін кітапхана құрды. Президент Вудро Вильсонның тұсында Пейдж 1913-1919 жылдар аралығында алты жыл бойы Италиядағы АҚШ елшісі болып тағайындалды. Ол жерде Италиядағы Чехословакия легионын қолдады. Пейдж итальян тілін білмейтін және мемлекеттік істерде тәжірибесі аз болғанмен, жақсы жұмыс істеуге бел буған. Ақырында ол итальян тілін үйреніп, итальяндық үкімет қызметкерлерімен пайдалы қарым-қатынас құрды және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальян мемлекеті туралы дәл баяндады. Пейдждің соғыстан кейінгі көркем шығармалары Жоғалған себеп идеологиясы деп аталатын нәрсеге сәйкес Оңтүстікке деген ностальгиялық көзқарасты көрсетті. Құлдықтың тарихи шындықтарын бұрмалап, құлдар адал, бақытты және қарапайым, патерналистік қоғамға кірген адамдар ретінде суреттеледі. Мысалы, "Марс Чан" романындағы құл болған адам білімсіз, фонетикалық сөйлейді және бұрынғы қожайынына үнемі құлшылық етеді. Бұл жердегі ақсүйектер асыл, принципті, елге, ерлікке адал. Олар басқа дәуірдің ер азаматтары сияқты. Пейдж бейнелеген бұл үрдіс соғыстан кейінгі дәуірде жалғасып, "Ұлт тууы" секілді фильмдер арқылы өнерде қайта пайда болды. Пейдждің жазбаларында және оңтүстік идеологиясында пайда болатын идеология мен ойлар жай ғана қарапайым, архаикалық дүниетанымы емес; олар оңтүстік ақыл-ойының 1940 жылға дейінгі дамуын жақсы және жаман жағынан қалыптастырған күрделі тарихтың бір бөлігі. Томас Нельсон Пейдж құлдық дәуірінің "жақсы ескі қара адамдар" "жаңа шығарылыммен" (құлдықтан кейін туған қара адамдар) ауыстырылғанын айтып, оларды "желсірегіш, үнемсіз, ұстамсыз, намысты, адал емес және моральдың ең қарапайым элементтері жоқ" деп сипаттады (б. 80, 163). Пейдж ертедегі кітаптарында қуанышты және адал мамалар мен самболардың суреттерін танымал етуге көмектескен, әдеби қара малды таныстырған алғашқы жазушылардың бірі болды. 1898 жылы ол Реконструиция романы Red Rock-ты жариялады, онда Мұсаның, қара нәсілді, сұм саясаткердің, қорқынышты кейіпкері бейнеленген. Мұса ақ түсті әйелді зорлауға тырысты: "Ол ашуланып, жыртқыш аңдай оған қарай ұмтылды" (б. 356–358). Зорлауды жануарлар метафорасымен суреттеу американдық сезімтал әдебиеттің жалпы сипаты болды. Кейіннен ол "қасіретке толы қылмыс" жасағаны үшін линчпен өлтірілді. Пейдж линчтің моральдық мәніне қатысты, ол бұқараны кез-келген кінәсінен босатып, оның орнына, өздерінің қатыгездікпен жазалауларына жауапты деп есептелетін қара нәсілділерді ұстады. 1904 жылы "Негр: Оңтүстік тұрғынының мәселесі" атты эссесінде ол былай деп жазды: "Линчпен зорлаудың аяғы болмайды, бұл басты қажеттілік". Қатыгез топтың ашуы кінәсіздерге емес, кінәлілерге қарсы бағытталған. Қылмыскерге, ол қаншалықты ауыр жазаланбасын, ешқандай ескерту жасалмайды. Шын мәнінде, қылмыстың кінәгері - заңды жоятын адамдар, ал заңның құрбаны болған қоғам. Әйелдер мен балаларды зорлау мен өлтіру қылмысы соңғы кездері жиі болып келгеннен гөрі аз болғанша, линч қылмысы тоқтамайды. Ал бұл қылмыс, ол жақсы, қаз-қалпында толығымен шектелген негр расасына тән, негрлердің өзі оны қолға алып, жоюға дейін үлкен үлес қоспайды. Жақында зорлау қылмысы теңдіктің оқытылуымен және білімсіз негрлердің қолына билік берумен қайта жанданды, осы оқыту оның жалғасуына және ұлғаюына үлкен үлес қосты. Ақылды негр теңдіктің нағысы мағынасын түсіне алады, бірақ білімсіз және қатыгез жас негр үшін ол бір нәрсені білдіреді: ақ ерлермен бірдей, ақ әйелдермен қарым-қатынас жасау мүмкіндігі. Сондай-ақ, Томас Нельсон Пейдж африкалық американдық көшбасшылар "білімсіз негрді қоздыратын әлеуметтік теңдік туралы сөйлеуді" тоқтатуы керек және әйелдер мен балаларды зорлау мен өлтіру қылмысын тоқтатуға жұмыс істеуі керек деп шағымданады. Американдық санада құлдық пен Азамат соғысының бейнесін бақылауға тырысқан Милдред Льюис Ратерфорд, 1911-1916 жылдар аралығында Біріккен Қыздар Конфедерациясының тарихшысы, "барлық кітапханаларда Томас Нельсон Пейдждің барлық кітаптары болуы керек" деп талап етті. Қазіргі тарихшы Дэвид У. Блайтты американдық жадыны Пейдж және Джоэл Чандлер Харрис сияқты жазушылардың "романтикалық қиялдарымен" қалыптастырғаны "Американың ұлттық трагедиясы" деп атайды, ал бұрынғы құлдардың шынайы естеліктері көбінесе ұмытылды. Пейдж Йорктаун және басқа жерлердегі тарихи ескерткіштерді сақтау үшін Вирджиния ескерткіштерін сақтау қауымдастығын жұмылдыруға белсенді қатысты, әсіресе Вирджинияның тарихи үшбұрышындағы дамудан жоғалтудан. 1900 жылы Джеймстаундағы теңіздік қабырғаны салуға федералдық қаржы алуға қатысты, кейіннен Джеймстаун ашылу жобасымен жұмыс істеген археологтар Джеймс фортының қалдықтарын тапты. Ол 1922 жылы 69 жасында Вирджиния штатының Хановер округіндегі Оклендте қайтыс болды.