Кіріспе

Үлкен тамақ немесе қонақасы (англ. banquet) – бірнеше адам бірге тамақтанатын үлкен, ресми іс-шара. Банкеттер дәстүрлі түрде үй иесінің беделін көтеру немесе бірлескен үлескерлер арасындағы әлеуметтік байланыстарды нығайту үшін ұйымдастырылады. Қазіргі заманда мұндай мақсаттарға қайырымдастық жиналыстары, салтанатты шаралар немесе мерекелер жатады. Олар көбінесе тақырыпқа немесе құрметті қонаққа арналған сөздерден тұрады. Ескі ағылшын тіліндегі зор дастарқанға арналған термин – мейрам, ал "банкет" бастапқыда мейрамнан кейін, бірақ басқа бөлмеде немесе тіпті ғимаратта, түрлі тәтті тағамдарға баса назар аударатын арнайы тағамды білдірген. Еуропада 16 ғасырдың басында қант кеңінен қолданысқа енген кезде мұндай іс-шаралар өте танымал болды. Бұл десерт тағамдарының кеңейтілген нұсқасы болды, сондықтан ірі үйлердің төбесінде немесе аулаларында арнайы банкеттік үйлер салынды. Мұндай тағамдарды "қантты тағам" деп те атайды.

Әлеуметтік мағыналары

Бұл тойларда әдетте сәнді тағамдар ұсынылады, олардың ішінде жануар еті де болады. Тойлар екі негізгі түрге бөлінеді: бірлік (немесе одақ, немесе күш беру) және мәртебелі (немесе бәсекелестік, немесе ерекшелеу). Бірлік тойлары – бұл отбасылар немесе қауымдастықтардың барлық қатысушылардың әлеуметтік байланыстарын нығайту үшін тең үлес қосып бірлесіп атқаратын іс. Мәртебелі тойлар ұйымдастырушының әлеуметтік статусын көтеруге бағытталған, ол қонақтардың өзіне қарызділік сезімін тудыру үшін тағам ұсынады.

Тарихи мысалдар

Британияда неолит дәуірінің басында-ақ қоғамдық тойларға қатысқандығы дәлелденген. Ежелгі Грецияда симпозиумдар өмірдің қалыпты бөлігі болды, онда мерекелік шарап ішу, әңгімелесу, поэзия мен музыка орындалған. Банкеттердің танымал тарихи және аңыздық мысалдары: Белшазардың тойы, Соңғы кешкі ас, Маньчжу хан императорлық тойы және бал аралы залдар. Луау – Гавайиде пайда болған дәстүрлі банкеттердің бір түрі. Көптеген мәдениеттер банкеттер үшін арнайы құрылымдарды жасаған. Еуропаның орта ғасырларында дәстүрлі үш тағамдық мәзірде кең ауқымды рәсімдік элементтер болған, әр тағамда 25-ке дейін тағам бар (осы құрылым 19 ғасырға дейін сақталған). Кейіннен бұл құрылым екі тағамға дейін қысқартылды, ал бұрынғы үшінші тағам жеміс-жидек пен жаңғақтармен қызмет етуге ауыстырылды. Банкет залдары орналасқан жеріне қарай әртүрлі болды, бірақ көбінесе бақшадағы бөлме, банкет залы немесе Лонглит үйіндегі кішкентай банкет мұнаралары сияқты жақын аумақта орналасқан. Өнер тарихшылары ежелгі Жерорта теңізі елдерінің иконографиялық бейнелерінде банкетке қатысушылардың көбінесе сол жаққа жатып отыратынын жиі атап өткен. Мүмкін, бұл асқазанның анатомиясымен және ас қорыту механизмімен байланысты болуы мүмкін. Сол жаққа жатқанда тамақ кеңейе алады, себебі сол күйде асқазанның иілуі күшейеді.

Қазіргі үлгілер

Қазіргі заманғы банкеттер дәстүрлі мақсаттарымен қатар көптеген жаңа мақсаттарға да қызмет етеді. Олар жұмыс орындарындағы оқу сессиялары мен ресми бизнес кешкі астардан бастап, туған күн тойлары мен әлеуметтік жиындарға дейін қамти алады. Академиялық конференциялардың соңында банкет ұйымдастырылуы жиі кездесетін жағдай.

Мемлекеттік араласу

Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі 1988 жылдың 2 қыркүйегінде банкеттерге салық қойды, салық мөлшерлемесі банкет құнының 15%-дан 20%-ы аралығында әрбір шараға қарай есептелді.