Кіріспе

Француз суретшісі Этьен Пьер Теодор Руссо (15 сәуір 1812 – 22 желтоқсан 1867) – Барбизон мектебінің француз суретшісі.

Жастық шақ

Ол Францияның Париж қаласында буржуазиялық отбасында дүниеге келген. Алғашқыда ол негізгі білім алды, бірақ көп ұзамай сурет салуға қабілетті екенін көрсетті. Әкесі бастапқыда бұл шешімге риза болмаса да, ұлының бизнестен бас тартуымен келісіп, суретшінің өмірі бойы (өмірі ұлынан ұзақ болғандықтан) Париж салонының басшыларымен болған барлық дауларында оны қолдады. Теодор Руссо 1830 жылғы романтик суретшілердің суреттерін Париждегі жыл сайынғы көрмеге қоюдағы қиындықтарын бөлісті. Классикалық білім алған суретшілердің ықпалы оларға қарсы болды, және Руссо 1848 жылға дейін көпшілікке толыққанды таныстырылмады. Ол 1831, 1833, 1834 және 1835 жылдардағы Салондарда алты туындысын көрсетті, бірақ 1836 жылы оның маңызды туындысы Paysage du Jura [La descente des vaches] Салон төрешілерінен қабылданбады. 1836-1841 жылдар аралығында ол Салонға тағы сегіз жұмысты жіберді, бірақ олардың ешқайсысы қабылданбады. Содан кейін ол 1849 жылға дейін Салонға ешқандай жұмыс жібермеді, содан кейін оның үш ұсынысы да қабылданды. Ол баспасөзde жақтастары болды, және «le grand refusé» деген атақпен ол досы Теофил Торенің жазбалары арқылы танымал болды, кейін Англияға қоныс аударған және Бургер деген псевдониммен жазған сыншы. Осы жылдары Руссо өзінің ең жақсы суреттерін жасады: «Каштан аллеясы», «Ландердегі батпақ» (қазір Луврде сақталады), «Қырау» (қазір Америкада); ал 1851 жылы, 1848 жылы Салон қайта ұйымдастырылғаннан кейін, ол өзінің шедеврiн – «Орман шеті» (сонымен қатар Луврде сақталады) көрмеге қойды. Бұл сурет өңдеу жағынан «Фонтенбло орманүндөгі ашық алаң» композициясына ұқсас, бірақ тақырыбы сәл өзгеше. Аталған туынды Лондонның Гертфорд Хаусындағы Уоллес коллекциясында сақталады.

Барбизон және толығу мерзімі

Осы кезеңге дейін Руссо Барбизонда сирек-сирек тұрған, бірақ 1848 жылы ол ормандық ауылға қоныстанып, қалған өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізді. Ол суреттерінен лайықты табыс табуға қол жеткізді (бірақ өлімінен кейін отыз жыл өткен соң олардың құнының оннан бір бөлігіне ғана бағаланды), және оның жанкүйерлерінің саны арта түсті. Ол билік тарапынан әлі де назарсыз қалды, тіпті оның шәкірті Нарцисс Вирджилио Диас 1851 жылы Құрмет Легионының кавалері атанды. Руссо марапатталмады, бірақ көп ұзамай оған Құрмет Кресі табысталды. Кейін ол Құрмет Легионының офицері болды. 1853 жылғы Әлемдік көрмеде Руссоның соңғы жиырма жылда қабылданбаған суреттерінің барлығы жиналып, оның туындылары сол жерде көрсетілген көптеген көркем топтардың ішіндегі ең үздіктерінің бірі деп мойындалды. Бірақ 1861 жылы аукционда суреттерін сәтті сата алмағаннан кейін, ол Парижден Амстердамға немесе Лондонға, тіпті Нью-Йоркке көшуді ойлады.

Кейінгі жылдар

Руссо содан кейін бірқатар бақытсыздықтарға ұшырады. Оның әйелінің психикалық денсаулығы нашарлаған, қартайған әкесі оған қаржылық көмекке мұқтаж болды, ал оның меценаттары аз болды. Сонымен қатар, ол ауру әйелімен уақытша кеткен кезде, оның үйінде тұратын жас жігіт (оның отбасының досы) Барбизон шағын үйінде өзіне-өзі қол жұмсады. 1863 жылы Альп тауларына саяхаттап, Монбланның суретін салғанда, өкпесі қабынуынан қауіпті түрде ауырды; ал Барбизонға оралғанда ұйқысыздыққа шалдығып, денсаулығы күрт нашарлады. Ол 1867 жылғы көрменің көркемсурет төрешілерінің төрағасы болып сайланды; алайда, жақсы наградалардан айырылғаны оның денсаулығына кері әсер еткен болуы мүмкін, себебі тамыз айында ол сал болып қалды. Ол сәл жақсарды, бірақ күзде бірнеше рет қайтадан ауырды. Қарашада жағдайы нашарлап, 1867 жылдың 22 желтоқсанында өмір бойы досы Жан-Франсуа Милледің куәлігінде қайтыс болды. Руссоның ең жоғары бағалаған шаруа суретшісі Милле оның өмірінің соңғы жылдарында оның қасында көп болды, ал ол қайтыс болғаннан кейін Милле Руссоның ауру әйеліне қамқорлық жасады. Руссоның тағы бір досы және көршісі Жюль Дюпре, өзі Барбизонның белгілі пейзаж суретшісі, Руссоның суретін қашан аяқтағанын білудегі қиындықтарын және оның, Дюпренің, кейде Руссо ұзақ уақыт жұмыс істеген кенептерді студиядан алып кететінін айтады. Руссо Диаздың жақсы досы болды, оған ағаштарды салуды үйретті, өйткені Диаз мансабының белгілі бір кезеңіне дейін тек адамдарды суретке түсіре аламын деп ойлаған.

Жұмыс

Руссоның суреттері мінезі жағынан әрқашан қатал, әсем бір қайғыға толы. Олар толыққанды картиналар деп есептелгенде жақсы аяқталады, бірақ Руссо өзінің тақырыптарын дамытуға көп уақыт жұмсағандықтан, оның толық аяқталған туындылары салыстырмалы түрде аз. Ол суреттің бір бөлігі егжей-тегжейлі орындалған, ал қалғаны біршама тұманды қалған көптеген картиналарды қалдырды; сондай-ақ, көптеген эскиздер мен су бояулары да бар. Оның қағазға монохромды түспен салған суреттері сирек кездеседі. Луврде оның көптеген жақсы суреттері бар, ал Уоллес коллекциясында оның ең маңызды Барбизон суреттерінің бірі сақталған. Лондондағы Виктория және Альберт мұражайындағы Ионидтер коллекциясында да оның туындысын кездестіруге болады.