Кіріспе

Белуджистанның ежелгі аймағы Гедрозия (/dʒ//'/d//r//oʊ/ʒ//ə/; Γεδρωσία немесе) – Белуджистан жағалауының бүгінгі Макран аймағымен шамамен сәйкес келетін бөлігінің грекшеленген атауы. Ұлы Александр мен оның ізбасарлары туралы кітаптарда Гедросия деп аталатын аймақ Инд өзенінен Ормуз бұғазының солтүстік-шығыс жиегіне дейін созылған. Ол Бактрия, Арахосия және Дрангиана елдерінің оңтүстігінде, Кармания елінің шығысында және Батыс Үндістанмен табиғи шекара құрайтын Инд өзенінің батысында жатыр. Гедрозияның түпкі атауы Гвадар болған болуы мүмкін, себебі осы атпен екі қала және Макранның орталық бөлігінде Гвадар шығанағы бар.

География

Плиний Ескі Үндістанның кеңдігін түсіндіргенде, Арахосия, Гедросия, Ария және Парапанисид сатрапияларын Үндістанның батыс шекарасы деп атады.

Адамдар

Арианның айтуынша, Неарх Макранның Гвадар және Пасни аудандарының шөлейтті жағалауларында «Балық жеушілер» (Ichthyophagi) деп аталатын бір тайпаның мекен еткенін айтады. Ұлы Александрдың туған жеріне қайта оралу жорығында оның адмиралы Неарх Араб теңізінде Макран жағалауымен кемелер флотын жүргізіп, аймақтың құрғақ және таулы екенін, оның Балық жеушілер (Ichthyophagoi) немесе Балық жейтіндер тайпасымен қоныстанғанын жазды. Олар 4-ғасырғы Путингер картасында Белуджистан жағалауының халқы ретінде де көрсетілген. Мұндай тайпалардың бар екенін сэр Ричард Ф. Бертон растады. Пакистанның Балучистан провинциясындағы қазіргі Ласбела ауданында Орейтан тайпасы деп аталатын тағы бір топ адамдардың мекен еткені де айтылады. Ұлы Александр Солтүстік-Батыс Үндістанды бағындырғаннан кейін Бабылға қайтып келе жатқанда Ласбела арқылы Хаб өзенін кешіп өтті. Александр бұл өзенді Аравий деп атаса, жергілікті халықты Орейтан тайпасы деп атады.

Гедрозия (сатрапия)

Гедросия – Үнді мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы құрғақ, таулы аймақ. Бұл өңірде қола дәуірінде азаматтар сирек кездесетін оазистерге қоныстанған. Басқа халықтар жағалауға қоныстанды және грек тілінде ихтиофагтар деп белгілі болды. Персия патшасы Ұлы Кир осы елді жаулап алуға тырысты, бірақ жеңіліске ұшырап, бүкіл армиясын жоғалтты (б.з.д. 559-530 жж.). Соңында, Кир ұлдарының жеңілісінен кейін, Ұлы Дарий бұл елді басып алды, бірақ оның жорықтары туралы мәліметтер салыстырмалы түрде кеш жарияланды. Гедросияның астанасы Пура қаласы болды, ол қазіргі Бампурмен сәйкес келеді және Ираншаһрдан қырық шақырым батыста орналасқан. Кейбір ғалымдар парсы сатрапиясы Маканың Гедросиямен (грек атауы) бір екенін айтады. Олардың бірі – Мака атауының қазіргі Макранға ұқсас болуы, ол Пакистан мен Иранның шығыс бөлігінде орналасқан. Дегенмен, Маканың ежелгі заманда Макета деп аталған қазіргі Оманда ізделуі мүмкін.

Александрдың жорығы

Гедрозия Еуропада Александр Македонский Гедрозия шөлін кесіп өтуге тырысқанда және әскерінің үштен бір бөлігін жоғалтқанда танымал болды. 326 ж.б.э. армиясы Гифасис өзенінде шығысқа қарай жорықтан бас тартқаннан кейін, Александр сол аймақты кесіп өтіп, Бабылға қайта оралу жолында Үнді мұхитының жағалауына оңтүстікке қарай бет бұрды. Мұхитқа жеткенде Александр әскерін екіге бөлді, жартысын Неарх басқаруымен Сузаға теңіз арқылы қайтарды. Әскерінің қалған жартысы онымен бірге мұхиттан ішкі аймақтарға қарай Гедрозия шөлі арқылы жорық жасауы керек еді. Шөл арқылы 60 күндік жорық барысында Александр кем дегенде 12 000 әскерін, сондай-ақ көптеген мал-жан, лагерьдегі серіктерін және жүк көлігінің көп бөлігін жоғалтты. Кейбір тарихшылар оның әскерінің үштен екі бөлігі жол бойындағы шөлдің қатал жағдайларынан қаза тапқанын айтады. Дегенмен, бұл көрсеткіш, әлдеқимде, жорыққа дейін әскерінің саны шамадан тыс бағаланғандығынан туындаған болуы мүмкін, ол кемінде 30 000 әскерден тұрған. Александрдың қонақжайырақ жағалау арқылы емес, шөл арқылы жорық жасау себебіне қатысты екі түрлі теория бар. Біріншісі, бұл Гифасис өзенінде шығысқа қарай жорықтан бас тартқандары үшін әскерін жазалау әрекеті болды деп санайды. Екіншісі, Александр шөлді кесіп өте алмаған Ұлы Кірдің іс-әрекеттерін қайталауға және одан да жақсы нәтижеге қол жеткізуге тырысқандығын көрсетеді. Гедрозия, Саураштрамен бірге, ежелгі Үндістандағы Маурья империясының маңызды бөлігін құраған аймақтар болды, содан кейін батыстан келген грек-үнділіктер шабуыл жасады.