Кіріспе

8 ғасырдағы вестготтар патшасы Родерик (сондай-ақ Рудерик, Родерик, Родерих немесе Родерик; испан тілінде Родриго, translit=Ludharīq; 711 жылы қайтыс болды) 710 және 711 жылдар аралығында Испаниядағы вестготтар патшасы болды. Ол "готтардың соңғы патшасы" ретінде белгілі. Шындығында ол өте жасырын тұлға, оның туралы анық айтуға болатын нәрсе аз. Ол Толедо қаласынан билік жүргізген соңғы гот болды, бірақ соңғы гот патшасы емес, бұл ерекшелік Ардоға тиесілі. Родериктің патша болып сайлануы күмәнді болды және ол Испанияның тек бір бөлігін басқарды, ал қалған бөлігін қарсыласы Ахилла басқарды. Ол басктардың көтерілісімен және Омейялардың басып кіруімен бетпе-бет келді. Гуадалете шайқасында жеңіліп, қаза тапты. Оның әйелі Эгилона Испанияның алғашқы мұсылман әкімі Абд әл-Азиз ибн Мұсаға үйленген деген сенімде.

Ерте өмір

Алфонс III-нің соңғы жылнамасына сәйкес, Родерик Теодофредтің ұлы болған, ал Теодофред патша Чиндасвинт пен Рикило есімді әйелдің ұлы еді. Родериктің нақты туған жылы белгісіз, бірақ шамамен 687 жылдан кейін туған болуы мүмкін, себебі оның әкесі король Эгика сол жылы таққа отырғаннан кейін Кордоваға жер аударылып, одан кейін үйленген.

Ұрлықтау

754 жылғы Хроникада Родерик "сенаттың [senatus] қолдауымен [немесе шақыруымен] патшалыққа [regnum] қызу шабуыл жасағаны" жазылған. Тарихшылар бұл сөздердің нақты мағынасын ұзақ уақыттан бері талқылап келеді. Жалпы қабылданған пікір, бұл бұрынғыдай сарай төңкерісі емес, патшалықты екіге бөлген сарайға жасалған зорлық шабуылы болған. "Шабуыл" патшалықтың сыртынан болмаған сыңайлы, себебі regnum сөзі патшаның билігін де білдіретін болғандықтан, Родерик тақты қарақылдап алған болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар Родерикке қарсы билік жүргізген Ахилланың Виттизаның ұлы және оның мұрагері болғанын, ал Родерик одан тақты тартып алуға тырысқанын айтады. Родериктің төңкерісіне көмектескен сенатта "басты аристократтар және, мүмкін, бірнеше епископтар" болған деседі. Вестготтардың мұрагерлік мәселесін шешуде Рекард I билігінен бастап, жетекші рухани және әскери элита маңызды рөл атқарды. Дегенмен, патшалықтың соңғы онжылдықтарында патшалардың олардың ықпалын азайту әрекеттеріне қарамастан, сарай шенеуніктерінің беделі күшті болды, оның дәлелі – 711 жылғы төңкеріс. Табылған монеталардың орналасқан жерлері үйлеспейді, сондықтан екі билеушінің әртүрлі аймақтардан қарсылық көрсеткені мүмкін. Галлекия және Бетика провинциялары кімге қарасты болғаны белгісіз. Вестготтар патшалық тізімінде "Рудеригус" жеті жыл алты ай билік еткені айтылады, ал Chronicon Regum Visigothorum-ның басқа екі нұсқасы Ахилланың үш жыл билік еткенін көрсетеді. Родерик 711 немесе 712 жылдары әскері оны тастап кеткеннен кейін шайқаста қаза тапқанға дейін басқыншыларға қарсы бірнеше жорықтар жасады. 754 жылғы Хроника Родерикпен соңғы жорығына қатысқан ақсүйектердің бірінің "патшалыққа құмарлықпен" келгенін, мүмкін оның шайқаста қаза табуына жол беруді көздегенін, осылайша тақты өздеріне қаратуды ойлаған болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Шабуылдың болған жері әлі де даулы. Бұл шайқас Гуадалете өзенінің сағасына жақын жерде болған болуы керек, сондықтан оған Гуадалете шайқасы деген ат қойылған. Павел Диаконның сөзіне қарағанда, орын "Трансдуктиналық мүйістер" деп аталған, бірақ оны анықтау мүмкін емес. Толедодан қашқан және бұрынғы патшаның ұлы болған Опа, Хроникада жазылған оқиғалар кезінде Испанияны шарлаған "ішкі ашудың" себебі болуы мүмкін. Мүмкін, Родерик пен Ахилланың қарсыластары Опаны Толедода патша деп жариялаған шығар, Родериктің соңғы жеңілісінен бұрын немесе оның өлімінен кейін арабтар Толедоны басып алғанға дейін. Егер осылай болса, Опаның жақтастары, "патшалыққа құмарлықпен" келген ақсүйектер, солтүстіктегі шайқастан кейін арабтар Толедода өлтірген болуы мүмкін. 9 ғасырлық хроникада Егитанияда (қазіргі Идана а Вела, Португалия) Hic requiescit Rodericus, rex Gothorum (осында готтар патшасы Родерик тынығады) деген жазуы бар қабір тасы табылғаны айтылады. Назаре жырларында патша соғыс алаңынан жалғыз қашып кеткені туралы айтылады. Родерик жесір қалған Эгило кейіннен Испанияның араб губернаторларының бірі Абд әл-Азиз ибн Мусаға үйленді.

Аңыздар мен әдебиетте

Ғасырлар бойы тарихи факт ретінде қабылданып келген аңыз бойынша, Родерик граф Джулианның қызы Флоринда ла Каваға ұсыныс жасаған немесе зорлаған. Романтика мен сатқындық туралы бұл әңгіме көптеген туындыларға шабыт берді. Родерик "Мың бір түннің" 272 және 273 түндерінде кездеседі. Онда ол өзінің сарайындағы құпия есікті ашады, ол бұрынғы патшалармен мөрленген және жабық тұрған. Бөлмеде ол мұсылман әскерлерінің суреттерін және егер бөлме ашылса, Толедо қаласы суреттегі әскерлерге түседі деген жазуды табады. Бұл Толедоның құлауымен сәйкес келеді. Родерик ағылшын драматургі Уильям Роулидің "Құмарлықтың салдары" трагедиясындағы басты кейіпкер болып бейнеленеді, онда ол граф Джулиан мен маврлардың қолынан зорлау арқылы тақтан түсірілгендігі көрсетіледі. Шотланд жазушысы Уолтер Скотт және ағылшын жазушылары Уолтер Савидж Ландор мен Роберт Саути осы оқиғалармен байланысты аңыздарды поэзиялық тұрғыдан бейнеледі: Скотт 1811 жылы "Дон Родериктің көрінісінде"; Ландор 1812 жылы "Граф Джулиан" трагедиясында; ал Саути 1814 жылы "Родерик – готтардың соңғысы" шығармасында. Америкалық жазушы Вашингтон Ирвинг өзінің "Испанияны бағындыру туралы аңыздары" (1835) кітабында осы аңыздарды қайта баяндады, оның көп бөлігі сол елде тұрғанда жазылған. Кітаптарға "Дон Родерик туралы аңыз", "Испанияны бағындыру туралы аңыз" және "Граф Юлиан мен оның отбасы туралы аңыз" кіреді. Родерик Натаниел Хоторнның "Эгоизм немесе кеудедегі жылан" әңгімесінде "Дон Родриго, гот" деп аталып, "лас өмір салған, беті ашық адаммен" бірдей күнәға батқан адам ретінде сипатталады. Александр Пушкиннің аяқталмаған "Родрик" (орыс тілінде Родрик) поэмасында Родерик соңғы шайқастан аман қалып, жалғыздыққа кетеді және Көктемнен жеңіс уәдесін алады. Родерик Джордж Фридерик Генделдің "Родриго" және Альберто Гинастераның "Дон Родриго" операларының тақырыбы болды. Родерик португалдық романтик жазушы Александр Геркуланоның "Еврико, о Пресбитеро" ("Еврик, Пресвитер", 1844) романының бірінші жартысында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болады. Родериктің оқиғасы британдық Вест-Энд мюзиклында – "La Cava" (2000) қойылымында айтылады.