Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
8 ғасырдағы вестготтар патшасы Родерик (сондай-ақ Рудерик, Родерик, Родерих немесе Родерик; испан тілінде Родриго, translit=Ludharīq; 711 жылы қайтыс болды) 710 және 711 жылдар аралығында Испаниядағы вестготтар патшасы болды. Ол "готтардың соңғы патшасы" ретінде белгілі. Шындығында ол өте жасырын тұлға, оның туралы анық айтуға болатын нәрсе аз. Ол Толедо қаласынан билік жүргізген соңғы гот болды, бірақ соңғы гот патшасы емес, бұл ерекшелік Ардоға тиесілі. Родериктің патша болып сайлануы күмәнді болды және ол Испанияның тек бір бөлігін басқарды, ал қалған бөлігін қарсыласы Ахилла басқарды. Ол басктардың көтерілісімен және Омейялардың басып кіруімен бетпе-бет келді. Гуадалете шайқасында жеңіліп, қаза тапты. Оның әйелі Эгилона Испанияның алғашқы мұсылман әкімі Абд әл-Азиз ибн Мұсаға үйленген деген сенімде.
8th century king of the Visigoths
the given name
Roderic (also spelled Ruderic, Roderik, Roderich, or Roderick; Spanish and Rodrigo, translit=Ludharīq; died 711) was the Visigothic king in Hispania between 710 and 711. He is well known as "the last king of the Goths". He is actually an extremely obscure figure about whom little can be said with certainty. He was the last Goth to rule from Toledo, but not the last Gothic king, a distinction which belongs to Ardo. Roderic's election as king was disputed and he ruled only a part of Hispania with an opponent, Achila, ruling the rest. He faced a rebellion of the Basques and the Umayyad invasion. He was defeated and killed at the Battle of Guadalete. His widow Egilona is believed to have married Abd al Aziz ibn Musa, the first Muslim governor of Hispania.
Ерте өмір
Алфонс III-нің соңғы жылнамасына сәйкес, Родерик Теодофредтің ұлы болған, ал Теодофред патша Чиндасвинт пен Рикило есімді әйелдің ұлы еді. Родериктің нақты туған жылы белгісіз, бірақ шамамен 687 жылдан кейін туған болуы мүмкін, себебі оның әкесі король Эгика сол жылы таққа отырғаннан кейін Кордоваға жер аударылып, одан кейін үйленген.
According to the late Chronicle of Alfonso III, Roderic was a son of Theodefred, himself a son of king Chindaswinth, and of a woman named Riccilo. Roderic's exact date of birth is unknown but probably was after 687, estimated from his father's marriage having taken place after his exile to Córdoba following the succession of King Egica in that year.
Ұрлықтау
754 жылғы Хроникада Родерик "сенаттың [senatus] қолдауымен [немесе шақыруымен] патшалыққа [regnum] қызу шабуыл жасағаны" жазылған. Тарихшылар бұл сөздердің нақты мағынасын ұзақ уақыттан бері талқылап келеді. Жалпы қабылданған пікір, бұл бұрынғыдай сарай төңкерісі емес, патшалықты екіге бөлген сарайға жасалған зорлық шабуылы болған. "Шабуыл" патшалықтың сыртынан болмаған сыңайлы, себебі regnum сөзі патшаның билігін де білдіретін болғандықтан, Родерик тақты қарақылдап алған болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар Родерикке қарсы билік жүргізген Ахилланың Виттизаның ұлы және оның мұрагері болғанын, ал Родерик одан тақты тартып алуға тырысқанын айтады. Родериктің төңкерісіне көмектескен сенатта "басты аристократтар және, мүмкін, бірнеше епископтар" болған деседі. Вестготтардың мұрагерлік мәселесін шешуде Рекард I билігінен бастап, жетекші рухани және әскери элита маңызды рөл атқарды. Дегенмен, патшалықтың соңғы онжылдықтарында патшалардың олардың ықпалын азайту әрекеттеріне қарамастан, сарай шенеуніктерінің беделі күшті болды, оның дәлелі – 711 жылғы төңкеріс. Табылған монеталардың орналасқан жерлері үйлеспейді, сондықтан екі билеушінің әртүрлі аймақтардан қарсылық көрсеткені мүмкін. Галлекия және Бетика провинциялары кімге қарасты болғаны белгісіз. Вестготтар патшалық тізімінде "Рудеригус" жеті жыл алты ай билік еткені айтылады, ал Chronicon Regum Visigothorum-ның басқа екі нұсқасы Ахилланың үш жыл билік еткенін көрсетеді. Родерик 711 немесе 712 жылдары әскері оны тастап кеткеннен кейін шайқаста қаза тапқанға дейін басқыншыларға қарсы бірнеше жорықтар жасады. 754 жылғы Хроника Родерикпен соңғы жорығына қатысқан ақсүйектердің бірінің "патшалыққа құмарлықпен" келгенін, мүмкін оның шайқаста қаза табуына жол беруді көздегенін, осылайша тақты өздеріне қаратуды ойлаған болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Шабуылдың болған жері әлі де даулы. Бұл шайқас Гуадалете өзенінің сағасына жақын жерде болған болуы керек, сондықтан оған Гуадалете шайқасы деген ат қойылған. Павел Диаконның сөзіне қарағанда, орын "Трансдуктиналық мүйістер" деп аталған, бірақ оны анықтау мүмкін емес. Толедодан қашқан және бұрынғы патшаның ұлы болған Опа, Хроникада жазылған оқиғалар кезінде Испанияны шарлаған "ішкі ашудың" себебі болуы мүмкін. Мүмкін, Родерик пен Ахилланың қарсыластары Опаны Толедода патша деп жариялаған шығар, Родериктің соңғы жеңілісінен бұрын немесе оның өлімінен кейін арабтар Толедоны басып алғанға дейін. Егер осылай болса, Опаның жақтастары, "патшалыққа құмарлықпен" келген ақсүйектер, солтүстіктегі шайқастан кейін арабтар Толедода өлтірген болуы мүмкін. 9 ғасырлық хроникада Егитанияда (қазіргі Идана а Вела, Португалия) Hic requiescit Rodericus, rex Gothorum (осында готтар патшасы Родерик тынығады) деген жазуы бар қабір тасы табылғаны айтылады. Назаре жырларында патша соғыс алаңынан жалғыз қашып кеткені туралы айтылады. Родерик жесір қалған Эгило кейіннен Испанияның араб губернаторларының бірі Абд әл-Азиз ибн Мусаға үйленді.
According to the Chronicle of 754, Roderic "tumultuously [tumultuose] invaded the kingdom [regnum] with the encouragement of [or at the exhortation of] the senate [senatus]." Historians have long debated the exact meaning of these words. What is generally recognised is that it was not a typical palace coup as had occurred on previous occasions, but rather a violent invasion of the palace which sharply divided the kingdom. It is probable that the "invasion" was not from outside the kingdom; because the word regnum can refer to the office of the king, it is likely that Roderic merely usurped the throne. Some scholars believe that the king Achila, who ruled in opposition to Roderic, was in fact Wittiza's son and successor and that Roderic had tried to usurp the throne from him. The senate with which Roderic accomplished his coup was probably composed of the "leading aristocrats and perhaps also some of the bishops." The body of leading temporal and ecclesiastical lords had been the dominant body in determining the Visigothic succession since the reign of Reccared I. The palatine officials, however, had not been much affected by royal measures to decrease their influence in the final decades of the kingdom, as their effecting of a coup in 711 indicates. The regions in which the coins have been discovered do not overlap and it seems highly probable that the two rulers ruled in opposition from different regions. It is unknown to whom the provinces of Gallaecia and Baetica fell. A Visigothic regnal list mentions "Ruderigus" as having reigned seven years and six months, while two other continuations of the Chronicon Regum Visigothorum record Achila's reign of three years. Roderic made several expeditions against the invaders before he was deserted by his troops and killed in battle in 711 or 712. The Chronicle of 754 claims that some of the nobles who had accompanied Roderic on his last expedition did so out of "ambition for the kingdom", perhaps intending to allow him to die in battle so that they could secure the throne for one of themselves. The location of the battle is debatable. It probably occurred near the mouth of the Guadalete river, hence its name, the Battle of Guadalete. According to Paul the Deacon, the site was the otherwise unidentifiable "Transductine promontories". It is possible that the Oppa who fled Toledo and was a son of a previous king was the cause of the "internal fury" which wracked Hispania at the time recorded in the Chronicle. Perhaps Oppa had been declared king at Toledo by Roderic and Achila's rivals, either before Roderic's final defeat or between his death and the Arab capture of Toledo. If so, the death of the nobles who had "ambition for the kingdom" may have been Oppa's supporters who were killed in Toledo by the Arabs shortly after the battle in the south. According to a 9th century chronicle, a tombstone with the inscription Hic requiescit Rodericus, rex Gothorum (here rests Roderic, king of the Goths) was found at Egitania (modern Idanha a Velha, Portugal). According to the legend of Nazaré the king fled the battlefield alone. Roderic left a widow, Egilo, who later married one of the Arabic governors of Hispania, Abd al Aziz ibn Musa.
Аңыздар мен әдебиетте
Ғасырлар бойы тарихи факт ретінде қабылданып келген аңыз бойынша, Родерик граф Джулианның қызы Флоринда ла Каваға ұсыныс жасаған немесе зорлаған. Романтика мен сатқындық туралы бұл әңгіме көптеген туындыларға шабыт берді. Родерик "Мың бір түннің" 272 және 273 түндерінде кездеседі. Онда ол өзінің сарайындағы құпия есікті ашады, ол бұрынғы патшалармен мөрленген және жабық тұрған. Бөлмеде ол мұсылман әскерлерінің суреттерін және егер бөлме ашылса, Толедо қаласы суреттегі әскерлерге түседі деген жазуды табады. Бұл Толедоның құлауымен сәйкес келеді. Родерик ағылшын драматургі Уильям Роулидің "Құмарлықтың салдары" трагедиясындағы басты кейіпкер болып бейнеленеді, онда ол граф Джулиан мен маврлардың қолынан зорлау арқылы тақтан түсірілгендігі көрсетіледі. Шотланд жазушысы Уолтер Скотт және ағылшын жазушылары Уолтер Савидж Ландор мен Роберт Саути осы оқиғалармен байланысты аңыздарды поэзиялық тұрғыдан бейнеледі: Скотт 1811 жылы "Дон Родериктің көрінісінде"; Ландор 1812 жылы "Граф Джулиан" трагедиясында; ал Саути 1814 жылы "Родерик – готтардың соңғысы" шығармасында. Америкалық жазушы Вашингтон Ирвинг өзінің "Испанияны бағындыру туралы аңыздары" (1835) кітабында осы аңыздарды қайта баяндады, оның көп бөлігі сол елде тұрғанда жазылған. Кітаптарға "Дон Родерик туралы аңыз", "Испанияны бағындыру туралы аңыз" және "Граф Юлиан мен оның отбасы туралы аңыз" кіреді. Родерик Натаниел Хоторнның "Эгоизм немесе кеудедегі жылан" әңгімесінде "Дон Родриго, гот" деп аталып, "лас өмір салған, беті ашық адаммен" бірдей күнәға батқан адам ретінде сипатталады. Александр Пушкиннің аяқталмаған "Родрик" (орыс тілінде Родрик) поэмасында Родерик соңғы шайқастан аман қалып, жалғыздыққа кетеді және Көктемнен жеңіс уәдесін алады. Родерик Джордж Фридерик Генделдің "Родриго" және Альберто Гинастераның "Дон Родриго" операларының тақырыбы болды. Родерик португалдық романтик жазушы Александр Геркуланоның "Еврико, о Пресбитеро" ("Еврик, Пресвитер", 1844) романының бірінші жартысында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болады. Родериктің оқиғасы британдық Вест-Энд мюзиклында – "La Cava" (2000) қойылымында айтылады.
According to a legend that was for centuries treated as historical fact, Roderic seduced or raped the daughter of Count Julian, known in late accounts as Florinda la Cava. The tale of romance and treachery has inspired many works. Roderic appears in Nights 272 and 273 of the One Thousand and One Nights. In the story, he opens a mysterious door in his castle that was locked and sealed shut by the previous kings. He discovers paintings of Muslim soldiers in the room and a note saying that the city of Toledo will fall to the soldiers in the paintings if the room is ever opened. That coincides with the fall of Toledo. Roderic is a central figure in the English playwright William Rowley's tragedy All's Lost by Lust, which portrays him as a rapist usurped by Count Julian and the Moors. The Scottish writer Walter Scott and the English writers Walter Savage Landor and Robert Southey handled the legends associated with those events poetically: Scott in "The Vision of Don Roderick" in 1811; Landor in his tragedy Count Julian in 1812; and Southey in "Roderick the Last of the Goths", in 1814. The American writer Washington Irving retold the legends in his Legends of the Conquest of Spain (1835), mostly written while living in that country. These consist of "Legend of Don Roderick", "Legend of the Subjugation of Spain", and "Legend of Count Julian and His Family". Roderic has been mentioned in Nathaniel Hawthorne's short story "Egotism; or, The Bosom Serpent" by the name of "Don Rodrigo, the Goth" as a sinner that shares a common vice with "a man of impure life, and a brazen face". In Alexander Pushkin's unfinished poem Rodrik (Russian Родрик) Roderic survives the last battle, becomes a hermit and gets a promise of victory from Heaven. Roderic has been the subject of two operas: Rodrigo by George Frideric Handel and Don Rodrigo by Alberto Ginastera. Roderic appears as a minor character in the first half of Portuguese early Romantic writer Alexandre Herculano's novel Eurico, o Presbítero ("Euric, the Presbyter", 1844). Roderic's story is told the British West End musical La Cava (2000).