Кіріспе
Бір жылдық өсімдіктер туысы
Нигелла – Ranunculaceae тұқымдасына жататын 18 түрлі бір жылдық өсімдіктер туысы. Олар Оңтүстік Еуропа, Солтүстік Африка, Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Батыс Азия және Таяу Шығыс аймақтарында табиғи түрде өседі. Бұл туысқа жататын өсімдіктерді нигелла, бұтадағы шайтан немесе тұмандағы махаббат деп атайды. Өсімдіктердің биіктігі әртүрлі, олардың жапырақтары жіңішкеге бөлінген. Жапырақ сегменттері тар сызықты немесе жіптей болады. Гүлдері ақ, сары, қызғылт, ашық көк немесе ашық қызғылт түсті, бес-он жапырақшадан тұрады. Жемісі – бірнеше біріккен фолликуладан құралған қапшық, әр фолликулада көптеген тұқымдар болады. Кейбір түрлерінде (мысалы, Nigella damascena) қапшық ірі әрі қабыршақты болып келеді.
Ас үй
Нигелла сатива тұқымы, калонжи, қара зығыр, қара күмбір, қара кинза, римдік кинза, қара пияз тұқымы, пияз тұқымы, чарнушка, гит (тарихи рим асүйінде) немесе жай ғана нигелла деп белгілі, Оңтүстік Азия, Эфиопия, Таяу Шығыс және Польша тағамдарында дәмдеуіш және қосымша ретінде қолданылады.
Бақ гүлдері
Бірнеше түрі бақшаларда сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. Нигелла дамаскана Елизавета дәуірінен бері ағылшын үй бақшаларында өсіріліп келеді, оны көбінесе "тұман ішіндегі махаббат" деп атайды. Нигелла испаника биік бойлы, ірі көк гүлдері, қызыл аталықтары және сұр жапырақтары бар түр. Нигелла тұқымдары тұқымдық қапшықтары пісіп жетілгенде өздігінен себіледі. Кептірілген тұқымдық қапшықтарды гүл шоқтарында да қолдануға болады.
Денсаулық сақтау саласындағы қолдану
Дәстүрлі медицинада тұқымдар ішек және ас қорыту проблемаларын жеңілдету үшін карминативтік және стимулятор ретінде қолданылады, сондай-ақ ішек құрттарын, жүйке кемістіктерін емдеу үшін, ішек газдарын азайту және терлеуді қоздыру үшін беріледі. Кептірілген қабықтарды иіскеу арқылы жоғалған иіс сезу қабілетін қалпына келтіруге болады. Бұған қоса, ол көмірқоректілер сияқты кейбір жәндіктерді қуып жету үшін де қолданылады. Көптеген зерттеулер оның қабынуға қарсы, антиоксиданттық, микозға қарсы, бактерияға қарсы, саңырауқұлаққа қарсы, қатерлі ісікке қарсы, вирусқа қарсы, антигистаминдік қасиеттері бар екенін көрсетті, осы қасиеттерінің арқасында ол белгілі бір ауруларға қарсы тиімді ем болуы мүмкін. Қара құмыра натуропатияда қолданылады. Қара құмыра майы немесе ұнтағы тері аурулары, бұлшықет аурулары, экзема немесе псориаз сияқты патологияларды, сондай-ақ безеу, қант диабеті, астма сияқты ауруларды емдеуде қолданылады. 2014 жылғы зерттеуде сәулелік терапияның зиянды әсеріне оң ықпалы анықталды. Нигелла майының құрамында шамамен 60% линол қышқылы (омега-6) бар. Ол капсула, май немесе ұнтақ түрінде қолжетімді, ішке қабылдауға және сыртқы қолдануға (массаж кезінде) болады. Nigella sativa-ның 96 фитохимиялық қосылысын In Silico зерттеуі, нигелладин А-ның SARS CoV 2-ні тежеудегі ең перспективті қосылыс екенін көрсетті, оның пик ақуызы мен Mpro үшін ең жоғары байланыс ұпайлары болды. Тимохинон – Nigella sativa өсімдігінде табиғатта кездесетін фитохимиялық қосылыс. Дитимохинон, кемпферол, нигелладин В, нигелладин және нигелладин сульфаты да жоғары тежелу көрсеткіштерін көрсетті.