Сириялық тарихшы Геродиан (170-240 ж.ш.) Рим империясы тарихын грек тілінде жазды. 180-238 жылдардағы оқиғалар, Элагабал туралы деректер бар. Тарих, Рим, Геродиан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек-римдік лауазымды тұлға және тарихшы (шамамен 170–240 жж.)
Greco Roman official and historian (c.170–c.240)
Сириялық Иродиан немесе Иродиан (Ἡρωδιανός), кейде "Антиохиялық Иродиан" деп аталады (шамамен 170 – 240 жж.), шағын римдік мемлекеттік қызметкер болды. Ол грек тілінде "Марк қайтыс болғаннан кейінгі империя тарихы" (τῆς μετὰ Μάρκον βασιλείας ἱστορία) деген атпен сегіз кітаптан тұратын, 180 жылдан 238 жылға дейінгі кезеңді қамтитын көрнекті тарих жазды. Оның еңбегі толыққанды түрде сенімді деп есептелмейді, алайда оның Элагабал туралы бейтарап баяны Кассиус Дионың баянынан гөрі пайдалы болуы мүмкін. Иродианның өзі сириялық болған болуы мүмкін (мүмкін, Антиохиядан), бірақ ол Римде ұзақ уақыт тұрған сияқты, мүмкін, ешқандай мемлекеттік лауазымды атқармаған. Оның қазірге дейін сақталған еңбектерінен, ол 238 жылы таққа отырған Гордиан III билік кезінде де қартайған күйде болғанын көруге болады. Бұдан басқа, оның өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Иродиан (1.1.3; 2.15.7) өзінің тарихында сипатталған оқиғалар оның өмірінде болғанын жазады. Фотий (Codex 99) осы еңбектің мазмұнын қысқаша баяндап, Иродианның стильін жоғары бағалап, оны айқын, күшті, ұнамды деп сипаттайды, сонымен қатар өнер мен әсемдікке толыққанды немқұрайлылық пен аттицизм деп белгілі әуенділік пен әдеміліктерді кеңінен пайдалану, және батылдық пен мақтандықтың арасында орташалықты сақтады. Ол өзінің еңбегінің стилі мен жалпы құрамы үшін белгілі бір дәрежеде Тукидидті үлгі еткен сияқты, көбінесе толық немесе ішінара ойдан туған сөздерді енгізеді.
Herodian or Herodianus (Ἡρωδιανός) of Syria, sometimes referred to as "Herodian of Antioch" (c. 170 – c. 240), was a minor Roman civil servant who wrote a colourful history in Greek titled History of the Empire from the Death of Marcus (τῆς μετὰ Μάρκον βασιλείας ἱστορία) in eight books covering the years 180 to 238. His work is not considered entirely reliable, although his less biased account of Elagabalus may be more useful than that of Cassius Dio. Herodian himself may have been a Syrian (perhaps from Antioch), though he appears to have lived for a considerable period of time in Rome, possibly without holding any public office. From his extant work, it seems that he was still living at an advanced age during the reign of Gordianus III, who ascended the throne in 238. Beyond this, nothing is known of his life. Herodian writes (1.1.3; 2.15.7) that the events described in his history occurred during his lifetime. Photius (Codex 99) gives an outline of the contents of this work and passes a flattering encomium on the style of Herodian, which he describes as clear, vigorous, agreeable, and preserving a happy medium between an utter disregard of art and elegance and a profuse employment of the artifices and prettinesses which were known under the name of Atticism, as well as between boldness and bombast. He appears to have used Thucydides as a model to some extent, both for style and for the general composition of his work, often introducing speeches wholly or in part imaginary.
Туу, өмір және өлім
Иродианның туған және қайтыс болған күні белгісіз. Оның өмірі туралы барлық ақпарат оның өзі жазғандардан алынған, сондықтан куәліктер аз. 180 жылға қарай он жасқа толған болуы керек, себебі ол сол кездегі оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттайды. Бір болжам бойынша, Иродиан 240 жылы жазуын аяқтаған, яғни 70 жасында жазған. Ол былай дейді: «Менің мақсатым – бірнеше императорлардың билік құрған кезеңдерін қамтитын, жетпіс жыл ішіндегі оқиғаларды жүйелі түрде жазу. Бұл менің жеке тәжірибем бар» (2.15.7). Бұл Иродианның осы жазбаны жазғанда шамамен 70 жаста болғанын және оқиғалар оның өмірінде болғанын растайды. Дегенмен, оның тарихы кейінірек жазылуы мүмкін. Иродианның Гордиан III туралы жазғандары жағымсыз, сондықтан оның қазіргі император туралы мұндай сынды жариялағаны күмәнді. Осы логика бойынша, оның тарихы ең ертесі 244 жылы, Гордиан III қайтыс болғанда аяқталды. Бірінші және үшінші кітаптарында Иродиан 192 жылы Коммодтың ойындары мен 204 жылы Септимий Севердің салтанатты ойындары туралы айтады. Егер Иродиан Коммодтың ойындарында болса, онда ол сол кезде кем дегенде 14 жаста болған, яғни 178 жылы туған. Иродианның ұлты да белгісіз. Ол Италиядан емес, себебі Альп таулары «біздің әлеміміздегі» барлық нәрседен үлкен дейді (2.11.8). Иродиан Александриядан шыққан деген пікір бар, себебі ол Каракалланың осы қала мен тұрғындарын қырғынға ұшыратқанына көп көңіл бөлді. Сондай-ақ, ол осы шабуылдардың куәсі болуы мүмкін. Иродиан Александрияны империяның екінші қаласы деп атайды, бірақ бұл ескерілмеуі мүмкін, себебі ол Антиохия мен Карфагенге де осы атауды қолданады. Иродиан Александриялық грамматик Элий Иродианның ұлы болған деген болжам бар. Бұл хронологиялық тұрғыдан дұрыс болғанымен, оны растайтын басқа дәлел жоқ. Алайда, көпшілік пікір бойынша, Иродиан Антиохиядан шыққан. Иродиан сириялықтардың епті екенін айтып, оларды тағы екі рет еске алады. Дегенмен, Иродианның Сирия істері жөніндегі білімінде олқылықтар бар, бұл оның осы аймақтан шықпағанын көрсетеді. Мысалы, ол екі парфян патшасын шатастырады, ал 197–198 жылдардағы парфян жорығының хронологиясы мен географиясы дұрыс емес. Бұл кемшіліктер империяның шағын бөлігі туралы білімнің жетіспеуімен түсіндірілуі мүмкін, бірақ Сирияда тұратын адам осы ақпаратқа қол жеткізе алатынын болжауға болады. Қорыта айтқанда, жазу табылмаса, Иродианның туған жері ешқашан нақты білінбейді.
The dates of the birth and death of Herodian are unknown. All available information concerning his life is derived from what he himself wrote, so the evidence is scarce. One can assume that he must have reached the age of ten by the year 180 due to the attentive detail in his descriptions of the events of that time. One notion is that Herodian must have finished writing around 240, which would have made him about 70. He mentions, “My aim is to write a systematic account of the events within a period of seventy years, covering the reigns of several emperors, of which I have personal experience.” (2.15.7) This reaffirms the notion that Herodian was about 70 years of age when this was written and that the actions did indeed occur during his lifetime. However, it is possible that his history was composed at a later date. Herodian's descriptions of Gordian III are less than flattering, and it is doubtful that he released such a negative review of a current emperor. Following this logic, his history was finished in 244 at the earliest, when Gordian III died. In his first and third books, Herodian mentions the games of Commodus in 192, and the Secular Games of Septimius Severus in 204. If Herodian attended the games of Commodus, he had been at least 14 at the time, which is to say that he was born in 178 at the latest. The nationality of Herodian is also unclear. He was not from Italy, for he says the Alps were bigger than anything “in our part of the world.” (2.11.8) It has been suggested that Herodian was from Alexandria since he placed such a large emphasis on Caracalla's massacre of this city and its inhabitants. It is also believed that he could have possibly been an eyewitness to these attacks. Herodian does refer to Alexandria as the second city of the empire; however, this may be disregarded since he also applies the same title to Antioch and Carthage. It has been proposed that Herodian was the son of Aelius Herodianus, an Alexandrian grammarian. Although this does fit chronologically, there is no other evidence to support it. The popular speculation, however, is that Herodian was from Antioch. Herodian describes the character of the Syrians as quick witted and mentions them twice more. However, there are also gaps in Herodian's knowledge of Syrian affairs which lead one to believe that he might not have been from the region at all. For example, he confuses two Parthian kings, and his chronology and geography of the Parthian campaign in 197–198 are deeply flawed. These flaws could be explained with a lack of knowledge of a small part of the empire; however, one would assume that an inhabitant of Syria would have had access to this knowledge. In short, unless an inscription is discovered, Herodian's place of birth will never be known for certain.
Кәсібі мен әлеуметтік жағдайы
Иродтың қандай мамандықпен айналысқаны да, әлеуметтік жағдайы да белгісіз. Иродиан былай дейді: «Мен Марк өлгеннен кейін өмірімде көрген және естіген оқиғаларды жазып отырмын. Императорлық және мемлекеттік қызметім кезінде осы оқиғалардың кейбіреуіне тікелей қатыстым» (1.2.5). Иродианның сенатор болғаны жөнінде болжам бар, себебі ол императорлар Пупиен мен Балбин таңдалған кездегі сенаттың құпия шешімі – senatus consultum tacitum туралы білген. Дегенмен, бұл ақпараттың кейбір сенаторлар тарапынан жарияланғаны мәлім, сондықтан ол Иродианның өмірі бойы құпия сақталмайтын еді. Бірақ, Иродиан босатылған құл болуы да мүмкін. Бұл оның бейнесіне толық сәйкес келеді, себебі ол ірі саяси мәселелерге қызығудың орнына, жеке тұлғалар мен ұсақ-түйектерге ден қойған болар. Сонымен қатар, Иродиан императордың хатшысы, жазбашысы немесе қызметшісі болуы да мүмкін. Бұл оның лауазымына сай болар еді, өйткені ол сенаторлық құжаттарға қол жеткізе алатын, көп саяхаттайтын және Иродиан тарихында қайта-қайта айтқан салық ісіне жақсы білетін еді.
Neither the occupation nor the social status of Herodian is known. Herodian mentions, “I have written a history of the events following the death of Marcus which I saw and heard in my lifetime. I had a personal share in some of these events during my imperial and public service.” (1.2.5) It has been suggested that Herodian was a senator due to his knowledge of the senatus consultum tacitum, which was a secret declaration by the senate when they chose the emperors Pupienus and Balbinus. However, it is also stated that news of this was leaked by some senators, and it certainly would not have remained a secret for the entirety of Herodian's lifetime. It is possible, however, that Herodian was a freedman. This fits the profile perfectly, for he would not have cared for the larger political issues, and instead, would have concentrated on personalities and intricacies. Still yet, Herodian could have been an apparitor, a scribe or an attendant to the emperor. This would be suiting, for he would have had access to senatorial documents, traveled extensively, and been knowledgeable in the field of fiscal affairs, which Herodian repetitively stressed in his history.
Рим тарихы
Иродианның Рим тарихы – сегіз кітаптан тұратын жинақ. Бұл кітап Рим империясының саяси жағынан ең әртүрлі кезеңдерінің бірі туралы бірінші тұлғадан баяндайды. Бірінші кітап 180 жылдан 192 жылға дейінгі Коммодтың билігін, ал екіншісі 193 жылғы бес император жылын қамтиды. Үшінші кітап 193-211 жылдар аралығындағы Септимий Севердің билігін, ал төртіншісі 211-217 жылдар аралығындағы Каракалланың билігін баяндайды. Бесінші кітап 218-222 жылдар аралығындағы Елагабалдың билігі, ал алтыншы кітап 222-235 жылдар аралығындағы Северий Александрдың билігін қамтиды. Жетінші кітап 235-238 жылдар аралығындағы Максимин Тракстың билігін, ал соңғысы 238 жылғы Алты император жылының тарихын баяндайды. Иродианның жазбаларында римдіктердің салт-дәстүрлері мен нанымдары ерекше аталады, себебі олар шығыс халқына беймәлім болуы мүмкін. Иродианның еңбектерін ғалымдар мақтаған да, сынға да алған. Иродианды алғаш рет IX ғасырда Константинополь патриархы Фотий талқылаған. Фотий Геродиан туралы былай деп жазды: «Ол гиперболамен асыра сілтемейді және ешбір маңызды мәліметті жібермейді; қысқасы, тарихнаманың барлық қасиеттерінде одан жақсылары аз». Зосим оны Дүниежүзілік хроникасын жазу кезінде Антиохиялық Иоанн сияқты дереккөз ретінде пайдаланған. 1705 жылы «Рим тарихының» ағылшын тіліндегі аудармашысы Геродианның «қарастырған тақырыбының ұлылығына сай келетін мәртебелілігін сақтайтынын және оның ішінде басқа адамдардың өнері мен еңбегінің бәрі ешқашан жете алмайтындай тартымды және әдемі нәрсе бар екенін» жазды. Алтейм Геродианның осы кезеңге қатысты кең көзқарасын мақтады, ал Ф.А. Вольф Геродианның бейтараптығы мен ырымсыздығын жоғары бағалады. Алайда Геродианға қатысты барлық пікірлер оң емес. Мысалы, Вольф оны сыншыл ой-қабілетінің жетіспеушілігімен айыптады. Historia Augusta авторы Геродианнан материал алғанмен, оны бейтараптықтан ауытқуы үшін сынады және Геродиан Зосим үшін бірінші таңдау болған жоқ. Сол сияқты, Иоанн Зонарас Кассиус Дионың тарихы тоқтаған жерде ғана Геродианды пайдаланды. Геродианның тарихи дәлдігіне көптен бері күмән келтіріліп келеді, бірақ соңғы зерттеулер оның деректерін қолдап, заңдылығын растады. Екінші кітабында Геродиан өзінің ниеті «тек ең маңызды және шешуші оқиғаларды жеке-жеке және хронологиялық тәртіппен баяндау» екенін айтады (2.15.7). Осы себепті Геродиан кейде көптеген оқиғаларды бір немесе екі сілтемеге біріктіреді. Мысалы, 213-214 жылдар аралығындағы Каракалланың солтүстікке жасаған жорылының барлығы екі қысқа сілтемеде жинақталған. Сол сияқты, Сирмиумдағы қысқа қатысты бір ғана сілтеме Максиминнің Рейн мен Дунайдағы шайқастарын 236-238 жылдар аралығында қорытындылайды. Географиялық сипаттамаларда да Геродиан кейде қателік жасайды. Ол Арабия Скенитті Арабия Феликспен шатастырады және Дарий III-тің соңғы шайқасы мен тұтқындалуы Исс қаласында болды деп мәлімдейді. Кассиус Дио да, Геродиан да тарихи жазбаларында көптеген қателіктер жіберген. Дио сенат мәселелерінде сарапшы ретінде танылған, алайда Геродиан Септимий Севердің жаңа император ретінде жариялануына халықтың реакциясын сипаттағанда Диомен келіспейді. Дионың еңбегі әрқашан екі нұсқаның ішіндегі ең дұрысы болып табылмайды және оны бірден Геродианның еңбегімен салыстыруға болмайды.
Herodian's Roman History is a collection of eight books covering the period from the death of Marcus Aurelius in 180 A. D. to the beginning of Gordian III's reign in 238. It provides a first person account of one of the most politically diverse times of the Roman Empire. The first book describes the reign of Commodus from 180 to 192, and the second discusses the Year of the Five Emperors in 193. Book Three encompasses the reign of Septimius Severus from 193 to 211, while the fourth discusses the reign of Caracalla from 211 to 217. Book five is about the reign of Elagabalus from 218 through 222, and book six deals with the reign of Severus Alexander from 222 to 235. The seventh book recounts the reign of Maximinus Thrax from 235 to 238, and the final one describes the Year of the Six Emperors in 238. Most likely, Herodian is writing for an eastern audience, for he often explains different Roman customs and beliefs that would have seemed foreign to Easterners. Herodian has been both praised and criticized by scholars. The first person on record to review Herodian is the ninth century patriarch of Constantinople, Photius. Of Herodian, Photius wrote “he neither exaggerates with hyperbole nor omits anything essential; in short, in all the virtues of historiography there are few men who are his superior.” Zosimus used him as a source as did John of Antioch when writing his World Chronicle. An English translator of the Roman History wrote in 1705 that Herodian "still preserves a Majesty suitable to the Greatness of the Subject which he treats, and has something in him so pleasing and comely, as perhaps all the Art and Labour of other Men can never reach.” Altheim commended Herodian's wide vision of the period, and F. A. Wolf acclaimed Herodian's lack of bias and superstition. However, not all views of Herodian are positive. For example, Wolf also charged Herodian with a deficiency in critical faculty. While the author of the Historia Augusta drew from Herodian, he also censured him for bias, and Herodian was by no means Zosimus’ first choice. Similarly, Joannes Zonaras only utilized Herodian where Cassius Dio's history leaves off. Herodian has long been criticized for a lack of historical accuracy, but recent studies have tended to side with him, legitimizing his historical facts. In the second book, Herodian states that his intention was to “narrate only the most important and conclusive actions separately and in chronological order.” (2.15.7) Because of this, Herodian sometimes conflates a large number of events into a single reference or two. For example, all of Caracalla's campaign in the north during 213 through 214 is condensed into two short allusions. Similarly, a single reference to a winter in Sirmium sums up Maximinus’ battles on the Rhine and Danube in 236 through 238. Herodian also occasionally falls short in his descriptions of geography. He confuses Arabia Scenite with Arabia Felix and claims that Issus was where the final battle and capture of Darius III took place. In regard to Cassius Dio, both he and Herodian admittedly make many errors in their histories. Dio is credited as the expert when it comes to the senate; however, Herodian challenges Dio on his description of the people's reaction to the proclamation of Septimius Severus as their new emperor. Dio's work is not always the more accurate of the two and must not be immediately chosen over Herodian's.