Аполлоний Дискол: ежелгі грек тіл білімінің көрнекті өкілі
Apollonius Dyscolus
Аполлоний Дискол – б.з. II ғасырындағы грек грамматигі, Александрияда туған. Грамматика, тіл білімі саласындағы еңбегімен танымал. Тарихы, өмірі туралы қысқаша мәлімет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
II ғасыр грек грамматигі Аполлоний Дисколос (Ἀπολλώνιος ὁ Δύσκολος; шамамен 130 ж.б. шамасында ересекке толуға жеткен) грек грамматиктерінің ең ірілерінің бірі деп есептеледі.
2nd century Greek grammarian
Apollonius Dyscolus (Ἀπολλώνιος ὁ Δύσκολος; reached his maturity sometime around 130 CE) is considered one of the greatest of the Greek grammarians.
Өмір
Аполлоний Дискол туралы көп мәлімет жоқ, тек оның Александрияда дүниеге келгені және Мнезитейдің ұлы екені белгілі. Оның өмір сүрген жылдары нақты анықталмаған. Оның ұлы, фонология туралы еңбек жазған Элий Иродиан, Марк Аврелийдің тұсында Римге көшіп кеткен сияқты. Осыдан оның әкесі Адрианның замандасы болғандығы және Антонин Пийдің билігінде Римде қысқа ғана уақыт өткен болуы мүмкін деген қорытынды жасалады. Бір дерек бойынша, ол тым кедей болғандықтан, жазу үшін папирусқа қол жеткізе алмаған, сондықтан ойларын қыш сынықтарына жазуға мәжбүр болған. Оның "ho dúskolos" деген лақабы "қиын" немесе "ашулы/көңілсіз" деген мағынаны білдіреді, бұл өте жағдайсыз өмірге мәжбүр болған адамның ренішті мінезін көрсетеді. Лақап атының оның тым жинақы, түсініксіз стильін бейнелейтіні, немесе оның талас-тартысқа бейім мінезін көрсететіні, немесе басқа грамматиктермен пікірсайыстарда оларды жаңылыстыру үшін сирек кездесетін сөздерді қолдану әдетіне сілтеме жасайтыны туралы түрлі түсіндірмелер бар. Ол бұрынғы патшалық ауданда, Александрия қаласында кедейлікте қайтыс болды.
Little is known of Apollonius Dyscolus, other than that he was born at Alexandria, son of Mnesitheus. The precise dates for his life are not known. His son Aelius Herodianus, who wrote on phonology, appears to have moved to Rome at the time of Marcus Aurelius. From this it is inferred that his father must have been a contemporary of Hadrian, and may have spent a short period in Rome during the reign of Antoninus Pius. One tradition holds that he was so poor that he could not afford papyri to write on, and was constrained to avail himself of potsherds to write down his thoughts. His monicker ho dúskolos signifying "the difficult" or "crabby/grouchy" may reflect the sour temper of someone reduced to eking out a living in extreme indigence. Various interpretations have been advanced arguing the nickname was expressive of his highly compressed, difficult style, or as illustrating his cantankerously disputatious manner, or as alluding to his habit of citing arcane words in contests with other grammarians, in order to perplex them. He died in poverty in what was formerly the royal quarter of the city of Alexandria.
Шығармалары
Ол ғылыми синтаксистің негізін қалаушы болды және оны Присциан "грамматика ғылымы бойынша ең үлкен авторитет" (Maximus auctor artis grammaticae) және "грамматиктердің князі" (grammaticorum princeps) деп атайды. Ол сөздердің түрлері туралы көп жазды. Судада аталған жиырма кітаптың төртеуі бүгінге дейін жеткен: синтаксис жөніндегі кітап және үш кішкентай трактат: үстеулер, байланыс сөздері және есімдіктер. Кейінгі ұрпақтарға әсер еткен бір ерекшелік – Аполлонийдің грамматикалық талдауда философиялық ұғымдарды пайдалануы. Бұрынғы Александриялық грамматикалық дәстүр генос пен эйдос арасындағы айырмашылықты білген, бірақ олар сөздердің түрлері арасындағы айырмашылықты нақтылау үшін қолданылмаған. Аполлоний зат есім мен етістікті талдау үшін стоиктердің болмыстық ілімдерін қолданды. Ол ұлы Элий Иродиан сияқты, барлық кейінгі грамматиктерге зор әсер етті.
He was the founder of scientific syntax, and is styled by Priscian maximus auctor artis grammaticae ('the greatest authority on the science of grammar'), and grammaticorum princeps ('prince of grammarians'). He wrote extensively on the parts of speech. Of the twenty books named in the Suda, four are extant: on syntax, and three smaller treatises: on adverbs, on conjunctions, and on pronouns. One characteristic which was to influence later generations was Apollonius' deployment of philosophical concepts in grammatical analysis. The earlier Alexandrine grammatical tradition was familiar with distinctions such as that between genos and eidos, but these were not used in refining distinctions between the parts of speech. Apollonius drew on Stoic ontology to analyse the noun and the verb. Like his son, Aelius Herodianus, he had an enormous influence on all later grammarians.