Кіріспе

Британдық ботаник (1620–1683)

Роберт Морисон (1620 жылдың 10 қарашасы – 1683 жыл) – шотландтық ботаник және таксоном. Джон Рейге дейінгі даму сатысында болған ол, өсімдіктердің алғашқы жүйелі жіктемесін жасап, дамытты.

Өмірбаян

Абердин қаласында туған Морисон он сегіз жасында Абердин университетінен өнер магистрі дәрежесін алған көрнекті ғалым болды. Англия азамат соғысы кезінде ол Англияның I Карл королінің кавалерлеріне қосылды және 1639 жылғы Ди көпірі шайқасында ауыр жарақат алды. Жазылғаннан кейін, мүддесінің жоғалғаны анық болған соң Францияға қашып кетті. 1648 жылы ол Францияның батысындағы Анже университетінде медицина ғылымының докторы атағын алды және содан бері ботаниканы зерттеуге толыққандай берілді. Ол Франция королінің ботанигі Веспасиан Робиннің жетекшілігімен Парижде оқыды, ол оны Орлеан герцогы Гастонмен таныстырды. Робиннің ұсынысымен Морисон Орталық Франциядағы Блуадағы Корольдік бақтардың директоры болды және бұл қызметті он жыл бойы атқарды. Оксфордта оқытуды бастаған жылы Морисон "Praeludia Botanica" атты еңбегін жариялады, онда өсімдіктерді жіктеу үшін олардың жемістерінің құрылымын пайдалану қажеттігі басаланды. Осы кезде жіктеу өсімдіктердің өсетін ортасы мен емдік қасиеттеріне негізделген, ал Морисонның Жан және Гаспар Баухин сияқты ботаниктер ұсынған жүйелерге жасаған сын-ескертпелері замандастарының наразылығын тудырды. 1669 жылы ол жаңадан қайта жаңғырған Университет баспасынан "Hortus Regius Blesensis" атты кітап шығарды, ол Блуа бағының каталогы болды. Морисон оған бұрын сипатталмаған 260 өсімдіктің сипаттамасын қосты, бірақ Ричард Пултенни ("Линней еңбектерінің жалпы шолуы", 1781) оған келіспей, олардың тек сорттары екенін және басқалары бұрын сипатталғандарын атап өтті. "Plantarum Umbelliferarum Distributio Nova" (1672) еңбегінің кіріспесінде Морисон өзінің әдісінің қағидаларын анық баяндады және "өсімдіктердің белгілі бір тобының монографиясын" жазған алғашқы адам болды – Umbrellae тұқымдасын. Морисон 1683 жылдың 9 қарашасында көшенің үстінен өтіп бара жатқанда аттың бағанасымен қаза тауып, келесі күні Лестер филдтеріндегі Грин-стриттегі үйінде қайтыс болды. Ол Вестминстердегі Сент-Мартин шіркеуіне жерленді. Оксфорд университеті осы жұмысты Жакоб Бобарт кішіге тапсырды, ол әкесі Жакоб Бобарт үлкеннің қайтысынан кейін 1699 жылы "Historia" еңбегінің екінші және соңғы бөлігін жариялады, ол шөптесін өсімдіктердің қалған он бөлімін қамтыды. Бұл жүйе жартылай тоқырап қалған еді. Егер сіз Турнефорттың тұқымдарын қарасаңыз, ол Морисонға қаншалықты қарыз екенін, ал Морисон Чезальпиноға қаншалықты қарыз екенін оңай байқайсыз, бірақ Турнефорттың өзі жан-жақты зерттеуші болған. Морисонның барлық жақсы қасиеттері Чезальпинодан алынған, оның басшылығынан кейіпкерлерді емес, табиғи ұқсастықтарды іздеуге ұмтылады.