Орта ғасырдағы ақындар және лирикалық поэзия өнері
Troubadour
Трубадурлар – Орта ғасырдағы лирикалық поэзияның композиторлары мен орындаушылары. Тробэйрицтер, мәдениетке әсері, Еуропадағы поэзия мектебі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғары орта ғасырлардағы лирикалық поэзияның композиторы және орындаушысы.
Composer and performer of lyric poetry during the High Middle Ages
Трубадур ( /lang/'/t//r//uː//b//ə//d//ʊər//, // //d//ɔːr/, tʁubaduʁ; ) – жоғары орта ғасырларда (1100–1350) көне окситан лирикалық поэзиясының композиторы және орындаушысы. «Трубадур» сөзі этимологиялық тұрғыдан еркек туындысы болғандықтан, әйел трубадурды әдетте тробайриц (trobairitz) деп атайды. Трубадурлар мектебі немесе дәстүрі 11 ғасырдың соңында Окситанияда пайда болды, бірақ кейін Италия және Иберия түбегіне тарады. Трубадурлардың ықпалымен Еуропа бойынша ұқсас қозғалыстар құрылды: Германияда – Миннесанг, Галисия мен Португалияда – trovadorismo, ал солтүстік Францияда – труверелер. Данте Алигиери «De vulgari eloquentia» еңбегінде трубадур лирикасын «fictio rethorica musicaque poita» деп анықтады: риторикалық, музыкалық және поэтикалық ойдан туған шығарма. «Классикалық» кезеңнен кейін, 13 ғасырдың ортасындағы жаңа өркендеуден соң, трубадурлар өнері 14 ғасырда құлдырады және 1348 жылғы қара өлім кезінде толықтай жойылды. Трубадур әндерінің мәтіндері көбінесе батырлық және сарайлық махаббат тақырыбына арналған. Көптеген шығармалары метафизикалық, интеллектуалды және формулалық сипатта болды. Сонымен қатар, олардың арасында әзіл-қалжыңға толы немесе қарапайым сатиралар да кездеседі. Шығармаларды үш стильге бөлуге болады: тробар леу (жеңіл), тробар рик (бай) және тробар клус (жабық). Сондай-ақ, түрлі жанрлар да болды, олардың ең танымалдары – кансо (canso), бірақ сирвентес (sirventes) және тенсо (tensos) классикалық кезеңнен кейін ерекше танымал болды.
A troubadour (/lang/'/t//r//uː//b//ə//d//ʊər//, // //d//ɔːr/, tʁubaduʁ; ) was a composer and performer of Old Occitan lyric poetry during the High Middle Ages (1100–1350). Since the word troubadour is etymologically masculine, a female troubadour is usually called a trobairitz. The troubadour school or tradition began in the late 11th century in Occitania, but it subsequently spread to the Italian and Iberian Peninsulas. Under the influence of the troubadours, related movements sprang up throughout Europe: the Minnesang in Germany, trovadorismo in Galicia and Portugal, and that of the trouvères in northern France. Dante Alighieri in his De vulgari eloquentia defined the troubadour lyric as fictio rethorica musicaque poita: rhetorical, musical, and poetical fiction. After the "classical" period around the turn of the 13th century and a mid century resurgence, the art of the troubadours declined in the 14th century and around the time of the Black Death (1348) it died out. The texts of troubadour songs deal mainly with themes of chivalry and courtly love. Most were metaphysical, intellectual, and formulaic. Many were humorous or vulgar satires. Works can be grouped into three styles: the trobar leu (light), trobar ric (rich), and trobar clus (closed). Likewise there were many genres, the most popular being the canso, but sirventes and tensos were especially popular in the post classical period.
Шығу тегі
Трубадурларды зерттеудің бастапқы кезеңдері олардың шығу тегіне ерекше назар аударды. Аталған мәселе бойынша ешқандай ғылыми келісімге қол жеткізілген жоқ. Бүгінде кем дегенде он бір қарсылас теорияны ажыратуға болады (төменде қолданылған сын есімдер Гроув музыкалық сөздігі мен Роджер Боуздың «Соттық махаббаттың шығу тегі мен мағынасы» еңбегінен алынған):
The early study of the troubadours focused intensely on their origins. No academic consensus was ever achieved in the area. Today, one can distinguish at least eleven competing theories (the adjectives used below are a blend from the Grove Dictionary of Music and Roger Boase's The Origins and Meaning of Courtly Love):
Араб тілі
XVI ғасырдағы итальяндық тарихшы Джаммария Барбиери, трубадурлар музыкасына араб (сондай-ақ арабшыл немесе испано-араб) ықпалын алғашқылардың бірі болып айтқан болуы мүмкін. Кейінгі ғалымдар, мысалы Дж. Б. Тренд, трубадурлар поэзиясының Пиреней түбегінде жазылған араб поэзиясымен байланысты екенін мәлімдеді, ал басқалары осы ықпалдың тікелей дәлелін табуға тырысты. Эварист Леви Провансаль және басқа ғалымдар Вильгельм IX Аквитанияның туындыларын зерттегенде, олардың пікірінше, араб тілінде жазылған үш жол тапты, бұл оның туындыларының Андалусиялық болғанын көрсетеді. Ғалымдар осы жолдарды аударуға тырысты, бірақ ортағасырлық зерттеуші Иштван Франк бұл жолдардың араб тілінде емес, керісінше, кейінгі жазушының түпнұсқаны өңдеуінің нәтижесі екенін айтты. Рамон Менендес Пидал сияқты ғалымдар трубадур дәстүрін Вильгельмнің құрғанын, ол Реконкистада күрескен кезде мавр музыкасы мен поэзиясының ықпалында болғанын мәлімдеді. Алайда Джордж Т. Бич Вильгельмнің Иберия түбегінде тек бір шайқасқа қатысқанын және ол оның өмірінің соңында болғанын айтады. Бич Вильгельмнің шабыт көздерінің нақтысы белгісіз болғанымен, оның отбасында Ибериялық тегі бар адамдар болғанын және ол араб тілінде сөйлейтін еуропалықтармен жақын қарым-қатынаста болғанын қостырады. Араб Ибериясынан Еуропаның қалған бөлігіне ақпарат жеткізудің әдістері болды, мысалы, Толедо аудармашылар мектебі, бірақ ол тек XIII ғасырдың екінші жартысында араб тілінен латын тіліне маңызды романдарды аудара бастады, ал католик шіркеуінің талабымен, жағымсыз жыныстық мазмұны алынып тасталды.
The sixteenth century Italian historian Giammaria Barbieri was perhaps the first to suggest Arabian (also Arabist or Hispano Arabic) influences on the music of the troubadours. Later scholars like J. B. Trend have asserted that the poetry of troubadours is connected to Arabic poetry written in the Iberian Peninsula, while others have attempted to find direct evidence of this influence. In examining the works of William IX of Aquitaine, Évariste Lévi Provençal and other scholars found three lines that they believed were in some form of Arabic, indicating a potential Andalusian origin for his works. The scholars attempted to translate the lines in question, though the medievalist Istvan Frank contended that the lines were not Arabic at all, but instead the result of the rewriting of the original by a later scribe. Scholars like Ramón Menéndez Pidal stated that the troubadour tradition was created by William, who had been influenced by Moorish music and poetry while fighting with the Reconquista. However, George T. Beech states that there is only one documented battle that William fought in the Iberian Peninsula, and it occurred towards the end of his life. Beech adds that while the sources of William's inspirations are uncertain, he and his father did have individuals within their extended family with Iberian origins, and he may have been friendly with some Europeans who could speak the Arabic language. Methods of transmission from Arab Iberia to the rest of Europe did exist, such as the Toledo School of Translators, though it only began translating major romances from Arabic into Latin in the second half of the thirteenth century, with objectionable sexual content removed in deference to the Catholic Church.
Бернардиндік-мариандық
Бернардиндік мариандық (немесе христиандық) теория бойынша, Бернард Клервоның теологиясы және Мариология траубадур жанрының дамуына ең күшті әсер еткен. Атап айтқанда, діни және рухани махаббатқа, мүддесіздікке, мистицизмге және Мәрияға деген құрметке жасалған баса назар "сарбаздық махаббатты" түсіндірді. Реформатор Роберт Арбриссельдің өз мақсаттарына жету үшін "қамқорлыққа" (матронажға) баса назар аударуы траубадурлардың әйелдерге қатысты көзқарасын түсіндіруге болады. Дегенмен, хронологиялық тұрғыдан алғанда, бұл гипотезаны қолдау қиын, себебі құбылыстың пайда болуына себеп болған күштер одан кейін пайда болды, бірақ Бернардиндік және мариандық теологияның ықпалын бастау туралы теориясыз сақтап қалуға болады. Бұл теорияны алғашқыда Эдуард Векслер, содан кейін Дмитрий Шелудко (Клюни реформасына баса назар аударған) және Гвидо Эрранте дамытты. Марио Казелла мен Лео Шпиццер оған "августиндік" ықпалды қосты.
According to the Bernardine Marianist (or Christian) theory, it was the theology espoused by Bernard of Clairvaux and the increasingly important Mariology that most strongly influenced the development of the troubadour genre. Specifically, the emphasis on religious and spiritual love, disinterestedness, mysticism, and devotion to Mary explained "courtly love". The emphasis of the reforming Robert of Arbrissel on "matronage" to achieve his ends can explain the troubadour attitude towards women. Chronologically, however, this hypothesis is hard to sustain, as the forces believed to have given rise to the phenomenon arrived later than it, but the influence of Bernardine and Marian theology can be retained without the origins theory. This theory was advanced early by Eduard Wechssler and further by Dmitri Scheludko (who emphasises the Cluniac Reform) and Guido Errante. Mario Casella and Leo Spitzer have added "Augustinian" influence to it.
Кельттік немесе рыцарлық-матриархальдық
Еуропа аристократиясы арасында кельттік, германдық немесе пиктік болсын, христиандыққа дейінгі матриархалды қоғамдардың жыныстық нормалары мен жауынгерлік кодекстерінің сақталуы "ақылы сүйіспеншілік" (немесе оның пайда болуына) себеп болуы мүмкін. Христиандыққа дейінгі матриархаттың болғаны көбінесе күмәнділікпен қабылданады, сондай-ақ жоғары ортағасырлық Еуропадағы жасырын пұтқа табынушылықтың да сақталуы дайын тұр, бірақ кельттер мен герман тайпалары грек-римдіктерге қарағанда әлдеқайда аз патриархалды болғандығы анық.
The survival of pre Christian sexual mores and warrior codes from matriarchal societies, be they Celtic, Germanic, or Pictish, among the aristocracy of Europe can account for the idea (fusion) of "courtly love". The existence of pre Christian matriarchy has usually been treated with scepticism as has the persistence of underlying paganism in high medieval Europe, though the Celts and Germanic tribes were certainly less patriarchal than the Greco Romans.
Классикалық латын
Классикалық латын теориясы Овидийдің, әсіресе оның "Amores" және "Ars amatoria" шығармалары мен әулеттік махаббат лирикасы арасындағы параллельдерге ерекше мән береді. Орлеан және оның төңірегінде 11 ғасырда үстемдік құрған "aetas ovidiana", Императорлық сарайда басым болған жартылай Цицерондық идеология, және сол кезде ғалымдарға қолжетімді Платонның фрагменттері – бәрі де траубадур поэзиясына классикалық ықпал ретінде қарастырылған.
The classical Latin theory emphasises parallels between Ovid, especially his Amores and Ars amatoria, and the lyric of courtly love. The aetas ovidiana that predominated in the 11th century in and around Orléans, the quasi Ciceronian ideology that held sway in the Imperial court, and the scraps of Plato then available to scholars have all been cited as classical influences on troubadour poetry.
Крипто-катарлық
Бұл тезис бойынша, трубадур поэзиясы катарлық діни доктринаның көрінісі болып табылады. Теорияны трубадурлардың Альбиген крест жорығы кезінде катарлықтарды қудалаумен бірге құлдырауы туралы дәстүрлі және кең таралған мәліметтер қолдайды (13 ғасырдың бірінші жартысы), бірақ оған қолдау уақыт аралығында күшейіп, әлсірейді. Көптеген ерте трубадур туындыларының анық католик мағынасы да осы теорияға қарсы тұрады.
According to this thesis, troubadour poetry is a reflection of Cathar religious doctrine. While the theory is supported by the traditional and near universal account of the decline of the troubadours coinciding with the suppression of Catharism during the Albigensian Crusade (first half of the 13th century), support for it has come in waves. The explicitly Catholic meaning of many early troubadour works also works against the theory.
Литургиялық
Трубадур лирикасы христиандық литургия мен ән-күйдің дамуынан туындаған болуы мүмкін. Тіпті, "Әндер әні" кітабының да ықпалы болған деген болжамдар бар. Трубадурлар поэзиясына ұқсас бұрынғы латын поэзиясы табылмады. Осыған байланысты, трубадурлардың классикалық немесе кейінгі классикалық латын тіліндегі шығу тегі туралы теория құру мүмкін емес, бірақ бұл кейбір зерттеушілерді тоқтатпады, олар бұрыннан бар латын тіліндегі материалдар бізге жетпеген болуы керек деп санайды. Көптеген трубадурлар шіркеуде (clerici, дін қызметкерлері) латын тілінде грамматикалық білім алғандығы және көптегендері шіркеуде музыкалық біліммен сусындағандығы жақсы мәлім. Бұл тұрғыда Лимож қаласындағы Сент-Марциал музыка мектебі ерекше аталады. Трубадурлар пайда болғанға дейінгі кезеңде "паралитургиялық" троптар осы мектепте қолданылған.
The troubadour lyric may be a development of the Christian liturgy and hymnody. The influence of the Song of Songs has even been suggested. There is no preceding Latin poetry resembling that of the troubadours. On those grounds, no theory of the latter's origins in classical or post classical Latin can be constructed, but that has not deterred some, who believe that a pre existing Latin corpus must merely be lost to us. That many troubadours received their grammatical training in Latin through the Church (from clerici, clerics) and that many were trained musically by the Church is well attested. The musical school of Saint Martial's at Limoges has been singled out in this regard. "Para liturgical" tropes were in use there in the era preceding the troubadours' appearance.
Феодалдық-әлеуметтік
Бұл теория немесе оған байланысты теориялар жиыны 20 ғасырда кеңінен танылды. Бұл теория емес, көбінесе сұраққа қатысты әдістемелік тәсіл; ол лириканың мазмұны немесе формасы қайдан келді дегенге емес, қай жағдайда немесе жағдайларда пайда болды дегенге назар салады. Марксистік әсермен Эрих Кёлер, Марк Блох және Жорж Дуби мырзаның қаты болған кезде оның әйелінің қамалындағы "басты гегемония" итергіш күш болды деп ұсынды. Трубадур поэзиясындағы феодалдық терминологияның қолданылуы осының дәлелі ретінде қарастырылады. Бұл теория әлеуметтанулық тұрғысынан психологиялық түсіндірулерге қарай дамыды.
This theory or set of related theories has gained ground in the 20th century. It is more a methodological approach to the question than a theory; it asks not from where the content or form of the lyric came but rather in what situation or circumstances did it arise. Under Marxist influence, Erich Köhler, Marc Bloch, and Georges Duby have suggested that the "essential hegemony" in the castle of the lord's wife during his absence was a driving force. The use of feudal terminology in troubadour poems is seen as evidence. This theory has been developed away from sociological towards psychological explanation.
Фольклорлық
Бұл теория көктемгі халықтық обрядтармен байланысты болуы мүмкін. Мария Роза Менокальдың сөзінше, Альфред Жанрой 1883 жылы фольклор мен ауызша дәстүр трубадур поэзиясының пайда болуына себеп болғанын алғаш ұсынды. Ф. М. Уорреннің мәлімдемесінше, 1891 жылы Жанройдың рецензенты Гастон Париж Луара аңғарындағы көктемді күтетін әйелдердің мерекелік билерінде трубадурлардың бастауын алғаш анықтады. Бұл теория кейіннен кеңінен жоққа шығарылды, бірақ жархалардың табылуы 11-шы ғасырда және одан бұрынғы әдебиеттің (ауызша немесе жазбаша) көлемі туралы мәселені тудырады. Осы орайда Бринкман 11-шы ғасырдың соңындағы "Луар мектебінің" Марбод Ренн және Хилдеберт Лаварден сияқты ақындарының ықпалын атап көрсетті.
This theory may relate to spring folk rituals. According to María Rosa Menocal, Alfred Jeanroy first suggested that folklore and oral tradition gave rise to troubadour poetry in 1883. According to F. M. Warren, it was Gaston Paris, Jeanroy's reviewer, in 1891 who first located troubadour origins in the festive dances of women hearkening the spring in the Loire Valley. This theory has since been widely discredited, but the discovery of the jarchas raises the question of the extent of literature (oral or written) in the 11th century and earlier. The influence of late 11th century poets of the "Loire school", such as Marbod of Rennes and Hildebert of Lavardin, is stressed in this connexion by Brinkmann.
Неоплатоникалық
Бұл теория – ең интеллектуалды теориялардың бірі. Оның ішінде "махаббаттың рухани жақсарту әсері" неоплатондық деп саналады. Бұл теорияның неоплатонизм трубадурларға қалай жеткені туралы қосымша теорияны талап ететіні күшті жақтарының не әлсіздігінің белгісі ретінде қарастырылады; мүмкін, оны басқа шығу туралы әңгімелердің бірімен байланыстыруға болады, немесе ол тек маңызсыз рөл атқарады. Кейте Акхаузен бұл теорияны "қолданды", ал А. Деноми оны арабтанушылармен (Авиценна арқылы) және катарлармен (Джон Скотт Эриугена арқылы) байланыстырды.
This theory is one of the more intellectualising. The "ennobling effects of love" in specific have been identified as neoplatonic. It is viewed either as a strength or weakness that this theory requires a second theory about how the neoplatonism was transmitted to the troubadours; perhaps it can be coupled with one of the other origins stories or perhaps it is just peripheral. Käte Axhausen has "exploited" this theory and A. J. Denomy has linked it with the Arabist (through Avicenna) and the Cathar (through John Scotus Eriugena).
Ерте кезең
Ең ертедегі трубадурдың еңбектері сақталған – Гиллем де Пейтье, көбінесе Аквитания герцогы Вильгельм IX (1071–1126) ретінде танымал. Алайда, Питер Дронке, "Ортағасырлық лирика" авторы, "[оның] әндері дәстүрдің бастауы емес, оның жетістіктерінің шыңы" деп санайды. Оның есімі Аквитания герцогы болғандықтан сақталған, бірақ оның туындылары бұрыннан қалыптасқан құрылымдармен ойнайды; Вентадорнның Эбл II-і оның алдын бауыр ретінде жиі есептеледі, бірақ оның ешбір еңбегі сақталмаған. Ордерик Виталис Вильгельмнің 1101 жылғы крест жорығынан (шамамен 1102 ж.) оралғаннан кейін өзінің басынан өткендері туралы әндер жазғанын айтады. Бұл трубадур өлеңдеріне жасалған ең алғашқы сілтеме болуы мүмкін. Ордерик сондай-ақ (1135 ж.) трубадурдың өнер көрсетуінің, Аквитаниялық Вильгельмнің куәгерлік есебінен алынған, алғашқы сипаттамасын ұсынады: Picauensis uero dux miserias captiuitatis suae coram regibus et magnatis atque Christianis coetibus multotiens retulit rythmicis uersibus cum facetis modulationibus. (X.21)
The earliest troubadour whose work survives is Guilhèm de Peitieus, better known as Duke William IX of Aquitaine (1071–1126). Peter Dronke, author of The Medieval Lyric, however, believes that "[his] songs represent not the beginnings of a tradition but summits of achievement in that tradition." His name has been preserved because he was the Duke of Aquitaine, but his work plays with already established structures; Eble II of Ventadorn is often credited as a predecessor, though none of his work survives. Orderic Vitalis referred to William composing songs about his experiences on his return from the Crusade of 1101 (c. 1102). This may be the earliest reference to troubadour lyrics. Orderic also provides us (1135) with what may be the first description of a troubadour performance: an eyewitness account of William of Aquitaine. Picauensis uero dux miserias captiuitatis suae coram regibus et magnatis atque Christianis coetibus multotiens retulit rythmicis uersibus cum facetis modulationibus. (X.21)
Содан кейін Пойтевин герцогы өзінің тұтқындағы қайғысын патшалардың, магнаттардың және христиандық жиналыстардың алдында ырғақты өлеңдермен және шешендікпен көп рет баяндады.
Then the Poitevin duke the miseries of his captivity before kings, magnates, and Christian assemblies many times related with rhythmic verses and witty measures.
Таралу
12 ғасырдың бірінші жартысында траубадурлардың жазбалары салыстырмалы түрде аз сақталған. Тек ғасырдың соңғы онжылдықтарында ғана траубадурлар қызметі өркендеді. Сақталған траубадур шығармаларының шамамен жартысы 1180–1220 жылдар аралығында жазылған. Бұған қоса, жалпы саны 2500-ден астам траубадур лирикасы лингвистикалық ескерткіштер ретінде зерттеуге қолжетімді (Акехерст, 23). Трубадур дәстүрі батыс Аквитанияда (Пуату және Сент-Ондже) және Гасконияда пайда болған деп есептеледі, одан кейін шығыс Аквитанияға (Лимузин және Овернь) және Провансқа тарады. Өркендеген шағында ол Лангедокта, сондай-ақ Руерг, Тулуза және Кверси аймақтарында кең таралды (шамамен 1200 жыл). Соңында, 13 ғасырдың басында ол алдымен Италияға, содан кейін Каталонияға, одан кейін қазіргі Испанияның қалған бөлігіне және Португалияға тарала бастады. Бұл даму траубадурлардың сәулеленуі (ʁɛjɔnəmɑ̃ de tʁubaduːʁ) деп аталады.
The first half of the 12th century saw relatively few recorded troubadours. Only in the last decades of the century did troubadour activity explode. Almost half of all troubadour works that survive are from the period 1180–1220. In total, moreover, there are over 2,500 troubadour lyrics available to be studied as linguistic artifacts (Akehurst, 23). The troubadour tradition seems to have begun in western Aquitaine (Poitou and Saintonge) and Gascony, from there spreading over into eastern Aquitaine (Limousin and Auvergne) and Provence. At its height it had become popular in Languedoc and the regions of Rouergue, Toulouse, and Quercy (c. 1200). Finally, in the early 13th century it began to spread into first Italy and then Catalonia, whence to the rest of modern Spain and then Portugal. This development has been called the rayonnement des troubadours (ʁɛjɔnəmɑ̃ de tʁubaduːʁ).
Классикалық кезең
Трубадурлардың классикалық дәуірі шамамен 1170 жылдан 1213 жылға дейін созылды. Осы кезеңде трубадурлар қатарындағы ең танымал есімдер осы дәуірге жатады. Осы кезеңде трубадурлардың лирикалық өнері өзінің ең жоғары деңгейіне жетті және осы кезеңнен бізге жеткен өлеңдердің саны ең көп. Осы кезеңде кансо, яғни махаббат әні жанр ретінде қалыптасты. Кансоның шебері және классикалық дәуірді бейнелейтін трубадур – Бернар де Вентадорн. Ол замандастарымен жоғары бағаланды, сондай-ақ өмірбаянын жазған адам оны ең ұлы мелодия жасаушы деп санаған Жиро де Борнель және осы кезеңде кең танымал болған сирвентес, яғни саяси әннің шебері Бертран де Борн де жоғары құрметке ие болды. Кейінгі ұрпақтар, әсіресе 14 және 15 ғасырларда және Окситаниядан тыс жерлерде классикалық дәуір лирикалық поэзияның биік нүктесі және үлгісі ретінде қарастырылды. Классикалық ақындардың тілі, грамматикасы мен сөздік қоры, стильдері мен тақырыптары Тулузадағы трубадурлар поэзиясының қайта жандануында (1323 жылы Consistori del Gay Saber құрылды) және олардың каталондық және кастильдік замандастарының ұмтылыс нұсқасы болды. Классикалық дәуірде поэтикалық туындылардың "ережелері" алғаш рет стандартталды және жазылып алынды, бірінші Раймон Видаль, содан кейін Уч Фейдит еңбектері арқылы.
The classical period of troubadour activity lasted from about 1170 until about 1213. The most famous names among the ranks of troubadours belong to this period. During this period the lyric art of the troubadours reached the height of its popularity and the number of surviving poems is greatest from this period. During this period the canso, or love song, became distinguishable as a genre. The master of the canso and the troubadour who epitomises the classical period is Bernart de Ventadorn. He was highly regarded by his contemporaries, as were Giraut de Bornelh, reputed by his biographer to be the greatest composer of melodies to ever live, and Bertran de Born, the master of the sirventes, or political song, which became increasingly popular in this period. The classical period came to be seen by later generations, especially in the 14th and 15th centuries and outside of Occitania, as representing the high point of lyric poetry and models to be emulated. The language of the classic poets, its grammar and vocabulary, their style and themes, were the ideal to which poets of the troubadour revival in Toulouse (creation of the Consistori del Gay Saber in 1323) and their Catalan and Castilian contemporaries aspired. During the classical period the "rules" of poetic composition had first become standardised and written down, first by Raimon Vidal and then by Uc Faidit.
Өмір
Тарихшыларға белгілі 450-ге жуық трубадурдың тегі әртүрлі болған. Олар өмір көрісін әртүрлі жолмен тапқан, көптеген жерлерде тұрған және саяхат жасаған, сондай-ақ түрлі әлеуметтік орталарда өмір сүрген. Трубадурлар көшпенді ойын-сауықшылар емес еді. Көбінесе олар бай дворян немесе әйелдің қамқорлығында бір орында ұзақ уақыт тұратын. Дегенмен, көптеген трубадурлар кеңінен саяхаттап, бір сарайда мейман болып тұрып, кейін басқа сарайға аттанатын.
The 450 or so troubadours known to historians came from a variety of backgrounds. They made their living in a variety of ways, lived, and travelled in many different places, and were actors in many types of social context. The troubadours were not wandering entertainers. Typically, they stayed in one place for a lengthy period of time under the patronage of a wealthy nobleman or woman. Many did travel extensively, however, sojourning at one court and then another.
Мәртебе
Ең ерте кездегі трубадур – Аквитания герцогы – жоғары дворяндықтан шыққан. Оған бірден кейін тек Серкамон мен Маркабру аттарымен ғана белгілі екі ақын және ханзадалық рухтан шыққан Жофре Рудель келді. Көптеген трубадурлар өз өмірбаяндарында кедей рыцарь ретінде сипатталған. Бұл – мәртебе көрсетудің ең көп таралған жолдарының бірі. Беренгье де Палазол, Гаусберт Амиел, Гильем Адемар, Гираудо ло Рос, Маркабру, Пейре де Мэнсак, Пейрол, Раймон де Миравал, Ригаут де Бербезильх және Ук де Пена осылай сипатталған. Альберте де Сестаро асыл жоңғардың ұлы ретінде сипатталған, яғни кішкентай дворян әулетінен. Кейінгі трубадурлар, әсіресе, төменгі тапқа жататын, саудагерлер мен «буржуазиядан» (қалалық мәртебелі адамдардан) бастап, қол өнерімен айналысатын адамдарға дейін әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан. Сальх д’Эскола мен Элиас де Баржольс саудагерлердің ұлдары ретінде, ал Элиас Фонсалада – буржуа мен жоңғардың ұлы ретінде сипатталған. Пердигон «кедей балықшының», ал Элиас Кайррл – теміршінің ұлы болған. Арнаут де Мареуил өмірбаянында кедей отбасынан шыққандығы айтылған, бірақ бұл отбасының кедейлігі дворяндық стандарттарымен немесе материалдық тұрғыдан бағаланғаны белгісіз. Көптеген трубадурлар діни білім де алған. Бірі үшін бұл шығармашылыққа жол ашқан, себебі діни білімдері оларды музыкалық және поэтикалық формаларды түсінуге, сондай-ақ дауыс жаттығуларына дайындаған. Төмендегі трубадурлардың өмірбаянында олардың діни мәртебесі көрсетілген: Аймерик де Беленой, Фолке де Марсельха (епископ болған), Ги д’Уссель, Гилем Рамон де Жиронелла, Жофре де Фойша (аббат болған), Пир де Буссиньяк, Пир Рожиер, Раймон де Корнет, Ук Брунет және Ук де Сент-Цирк.
The earliest known troubadour, the Duke of Aquitaine, came from the high nobility. He was followed immediately by two poets of unknown origins, known only by their sobriquets, Cercamon and Marcabru, and by a member of the princely class, Jaufre Rudel. Many troubadours are described in their vidas as poor knights. It was one of the most common descriptors of status. Berenguier de Palazol, Gausbert Amiel, Guilhem Ademar, Guiraudo lo Ros, Marcabru, Peire de Maensac, Peirol, Raimon de Miraval, Rigaut de Berbezilh, and Uc de Pena are all so described. Albertet de Sestaro is described as the son of a noble jongleur, presumably a petty noble lineage. Later troubadours especially could belong to lower classes, ranging from the middle class of merchants and "burgers" (persons of urban standing) to tradesmen and others who worked with their hands. Salh d'Escola and Elias de Barjols were described as the sons of merchants and Elias Fonsalada was the son of a burger and jongleur. Perdigon was the son of a "poor fisherman" and Elias Cairel of a blacksmith. Arnaut de Mareuil is specified in his vida as coming from a poor family, but whether this family was poor by noble standards or materially is not apparent. Many troubadours also possessed a clerical education. For some this was their springboard to composition, since their clerical education equipped them with an understanding of musical and poetic forms as well as vocal training. The vidas of the following troubadours note their clerical status: Aimeric de Belenoi, Folquet de Marselha (who became a bishop), Gui d'Ussel, Guillem Ramon de Gironella, Jofre de Foixà (who became an abbot), Peire de Bussignac, Peire Rogier, Raimon de Cornet, Uc Brunet, and Uc de Saint Circ.
Тробдорлар мен жоглар
Окситан тіліндегі trobador және trobaire сөздері поэзия жазуға қолданылатын trobar (жазу, ойлап табу) етістігіне қарағанда сирек кездеседі. Бұл өлеңнің автордың (тробадордың) түпнұсқасы екенін, оны жай ғана орындаушылар орындамағанын білдіреді. Бұл термин көбінесе поэзия үшін ғана қолданылды және vidas сияқты мұқият жұмыстарда әдетте музыка жазуға немесе ән айтуға қолданылмайды, бірақ трубадурдың өлеңі соншалықты мұқият емес. Дегенмен, 12 ғасырдың ортасында түпнұсқа өлеңдерді ойлап тапқандар мен оларды орындаушылардың арасында айырмашылық анық болды. Соңғылары окситан және каталан тілдерінде латын тіліндегі ioculatores сөзінен joglars деп аталды, содан француз тіліндегі jongleur, кастиль тіліндегі жонглер және ағылшын тіліндегі жонглер сөздері пайда болды, олар орындаушылардың белгілі бір түріне сілтеме жасайды. Ортағасырлық жоңғарлар – нағыз менстрель. Трубадур поэзиясының қалыптасқан кезеңінде трубадурлар көбінесе жоңғарларды сынаған, тіпті осы тақырыпқа арналған екі шағын жанр пайда болды: ensenhamen joglaresc және sirventes joglaresc. Алайда, бұл терминдер күмәнді, себебі joglaresc деген сөз "жоңғарлар сияқты" дегенді білдіреді. Бірақ, бұл жанрлардың туындылары жоңғарларды, жалпы және нақты айтқанда, белгілі бір адамдарды атап айту арқылы сынаудан тұрады. Мысалы, Бертран де Борнның өлеңдерінен көрініп тұрғандай, жоңғарлар әдетте өлең жазбайтын орындаушылар болған. Олар көбінесе трубадурлардың әндерін орындаған: ән шырқаған, аспаптарда ойнаған, би билеген, тіпті акробатикалық трюктар жасаған. 13 ғасырдың соңында Гирау Рикье замандастарының шалаңдықтарына наразылық білдіріп, Кастилияның Альфонсо X-қа, әдебиет пен барлық білімнің меценатына, trobador және joglar терминдерін дұрыс анықтау үшін хат жазды. Рикье пікірінше, әрбір кәсіп өз атауын лайықты, ал joglar сөзін дұрыс қолданбау оның көптеген қызметтерді қамтығанын қамтамасыз етеді, олардың кейбіреулері, әрине, Рикьеге ұнамаған. Соңында Рикье, ал Альфонсо X онымен келіскен сияқты (бірақ оның "жауабын" Рикье жазған болуы мүмкін), жоңғар – сарайлық ойыншы (халықтық немесе төмен сыныпқа қарамастан) және трубадур – ақын мен композитор деген қорытындыға келді. Аталған айырмашылықтарға қарамастан, көптеген трубадурлар өздері де жоңғарлар ретінде танымал болды, композиция жазуды бастағанға дейін немесе онымен қатар. Амир де Беленой, Амир де Сарлат, Альбертет Кайла, Арно де Мареуил, Элиас де Баржольс, Элиас Фонсалада, Фальке де Роман, Гилем Магре, Гирау де Калансо, Николетто да Торино, Пир Раймон де Толоса, Пир Рожиер, Пир де Валеира, Пирол, Пистолета, Пердигон, Сальх д'Экола, Ук де ла Бакалярия, Ук Брунет және Ук де Сент-Цирк – жоңғар трубадурлар болды.
The Occitan words trobador and trobaire are relatively rare compared with the verb trobar (compose, invent), which was usually applied to the writing of poetry. It signified that a poem was original to an author (trobador) and was not merely sung or played by one. The term was used mostly for poetry only and in more careful works, like the vidas, is not generally applied to the composition of music or to singing, though the troubadour's poetry itself is not so careful. Sometime in the middle of the 12th century, however, a distinction was definitely being made between an inventor of original verse and the performers of others'. The latter were called joglars in both Occitan and Catalan, from the Latin ioculatores, giving rise also to the French jongleur, Castilian juglar, and English juggler, which has come to refer to a more specific breed of performer. The medieval jongleur/joglar is really a minstrel. At the height of troubadour poetry (the "classical period"), troubadours are often found attacking jongleurs and at least two small genres arose around the theme: the ensenhamen joglaresc and the sirventes joglaresc. These terms are debated, however, since the adjective joglaresc seems to imply "in the manner of the jongleurs". Inevitably, however, pieces of these genres are verbal attacks at jongleurs, in general and in specific, with named individuals being called out. It is clear, for example from the poetry of Bertran de Born, that jongleurs were performers who did not usually compose. They often performed the troubadours' songs: singing, playing instruments, dancing, and even doing acrobatics. In the late 13th century Guiraut Riquier bemoaned the inexactness of his contemporaries and wrote a letter to Alfonso X of Castile, a noted patron of literature and learning of all kinds, for clarification on the proper reference of the terms trobador and joglar. According to Riquier, every vocation deserved a name of its own and the sloppy usage of joglar assured that it covered a multitude of activities, some, no doubt, with which Riquier did not wish to be associated. In the end Riquier argued—and Alfonso X seems to agree, though his "response" was probably penned by Riquier—that a joglar was a courtly entertainer (as opposed to popular or low class one) and a troubadour was a poet and composer. Despite the distinctions noted, many troubadours were also known as jongleurs, either before they began composing or alongside. Aimeric de Belenoi, Aimeric de Sarlat, Albertet Cailla, Arnaut de Mareuil, Elias de Barjols, Elias Fonsalada, Falquet de Romans, Guillem Magret, Guiraut de Calanso, Nicoletto da Torino, Peire Raimon de Tolosa, Peire Rogier, Peire de Valeira, Peirol, Pistoleta, Perdigon, Salh d'Escola, Uc de la Bacalaria, Uc Brunet, and Uc de Saint Circ were jongleur troubadours.
Видалар мен разолар
A vida – окситан тілінде жазылған трубадурдың қысқаша прозалық өмірбаяны. "Vida" сөзі окситан тілінде "өмір" деген мағынаны білдіреді. Шансонниерлерде, ортағасырлық трубадур поэзиясының қолжазба жинақтарында, әдетте белгілі бір автордың шығармаларынан кейін қысқа прозалық өмірбаян келтіріледі. Видалар – халық тіліндегі алғашқы көркем прозалық туындылардың маңызды үлгілері. Дегенмен, олардың көпшілігі өздері суреттеп берген тұлғалардың өлеңдерін тікелей түсіндіру арқылы деректер жинаған, бұл олардың тарихи дұрыстығына күмән тудырады. Видалардың көпшілігі 1220 жылдары Италияда жазылған, олардың көпшілігін Ук де Сент-Цирк жазған. Разо (окситан тілінен "себеп" дегенді білдіреді) – белгілі бір шығарманың жағдайын баяндайтын окситан тіліндегі ұқсас қысқа прозалық туынды. Разо көбінесе түсіндіретін өлеңге кіріспе ретінде келтірілді; алайда, ол вида сипаттамаларының кейбіреулерін бөлісуі мүмкін. Разолар да видалар сияқты сенімділік тұрғысынан бірқатар мәселелерге тап болады. Олардың көпшілігі де Ук де Сент-Цирк еңбегі.
A vida is a brief prose biography, written in Occitan, of a troubadour. The word vida means "life" in Occitan. In the chansonniers, the manuscript collections of medieval troubadour poetry, the works of a particular author are often accompanied by a short prose biography. The vidas are important early works of vernacular prose nonfiction. Nevertheless, it appears that many of them derive their facts from literal readings of their objects' poems, which leaves their historical reliability in doubt. Most of the vidas were composed in Italy in the 1220s, many by Uc de Saint Circ. A razo (from Occitan for "reason") was a similar short piece of Occitan prose detailing the circumstances of a particular composition. A razo normally introduced the poem it explained; it might, however, share some of the characteristics of a vida. The razos suffer from the same problems as the vidas in terms of reliability. Many are likewise the work of Uc de Saint Circ.
Подстаста-трубадурлар
Италияда 20-ғасырдың басында Джулио Бертони таныған құбылыс пайда болды: бірнеше қалаларда Гвельфтер немесе Гибеллиндер партиясының атынан podestàs қызметін атқарып, окситандық ұйқаста саяси өлеңдер жазған адамдар. Бұл тұлғалар көбінесе қалалық орта тапқа жатқан. Олар жоғары мәдениетке ұмтылыс жасады, бірақ ақсүйектерден өзгеше, әдебиеттің демеушісі емес, оның таратушысы және оқырманы болды. Алғашқы подста-трубадур – Рамбертино Бувалелли, мүмкін, Италия түбегіндегі алғашқы трубадур. Ол 1218 және 1221 жылдар аралығында Генуяның подстасы болды. Гвельфтерден шыққан Рамбертино әртүрлі уақытта Брешия, Милан, Парма, Мантуя және Верона қалаларының подстасы қызметін атқарды. Ол сол жерде үш жыл қызмет еткен кезде окситан лирикалық поэзиясын қалаға енгізіп, кейіннен дамыған окситан әдеби мәдениетіне негіз салды. Рамбертинодан кейін келген подста-трубадурлардың төртеуі Генуядан шықты: Флоренцияда, Миланда және Вентимильяда қызмет еткен Гвельфтер Лука Гримальди, Миланда, Кремонада және Болоньяда қызмет еткен Лучетто Гаттилузио, Арль, Авиньон, Асти және Пармада қызмет еткен Гибеллиндер Персеваль Дориа және Савона мен Альбенганың подстасы болған Симон Дориа. Генуялық емес подста-трубадурлардың арасында Виченца мен Тревизоны Гибеллиндер және Гвельфтер ретінде басқарған жоғары дәрежелі дворян Альберрико да Романо болды. Ол окситан лирикасының авторы және демеушісі болды. Сондай-ақ, 1220 жылы Арльдің подстасы болған провансальдық трубадур Иснарт д'Энтревенас туралы айту керек, бірақ ол Италияда Джулио Бертони алғаш рет анықтаған құбылысқа толыққанды сәйкес келмейді.
A phenomenon arose in Italy, recognised around the turn of the 20th century by Giulio Bertoni, of men serving in several cities as podestàs on behalf of either the Guelph or Ghibelline party and writing political verse in Occitan rhyme. These figures generally came from the urban middle class. They aspired to high culture and though, unlike the nobility, they were not patrons of literature, they were its disseminators and its readers. The first podestà troubadour was Rambertino Buvalelli, possibly the first troubadour native to the Italian Peninsula, who was podestà of Genoa between 1218 and 1221. Rambertino, a Guelph, served at one time or another as podestà of Brescia, Milan, Parma, Mantua, and Verona. It was probably during his three year tenure there that he introduced Occitan lyric poetry to the city, which was later to develop a flourishing Occitan literary culture. Among the podestà troubadours to follow Rambertino, four were from Genoa: the Guelphs Luca Grimaldi, who also served in Florence, Milan, and Ventimiglia, and Luchetto Gattilusio, who served in Milan, Cremona, and Bologna, and the Ghibellines Perceval Doria, who served in Arles, Avignon, Asti, and Parma, and Simon Doria, sometime podestà of Savona and Albenga. Among the non Genoese podestà troubadours was Alberico da Romano, a nobleman of high rank who governed Vicenza and Treviso as variously a Ghibelline and a Guelph. He was a patron as well as a composer of Occitan lyric. Mention should be made of the Provençal troubadour Isnart d'Entrevenas, who was podestà of Arles in 1220, though he does not fit the phenomenon Giulio Bertoni first identified in Italy.
Тробайриц
Трауэрицтер – әйел трубадурлар, Батыс дәстүріндегі әлемдік музыканың алғашқы әйел композиторлары. «Трауэриц» сөзі алғаш рет 13 ғасырдағы «Фламенка» романында қолданылған, оның шығу тегі «трубадур» сөзімен бірдей, бірақ әйелдік түрінде. Жоғарлардың да әйел әріптестері болды: жоглорасалар. Трауэрицтердің саны әртүрлі дереккөздерде әртүрлі: жиырма немесе жиырма бір аты аталған трауэриц, сондай-ақ «Домна H» деп белгілі қосымша ақын бар. Әйелдерге жатқызылатын бірнеше анонимді мәтіндер де бар; трауэриц мәтіндерінің жалпы саны жиырма үштен (Шульц Гора), жиырма бестен (Бек), отыз алтыдан (Брукнер, Уайт және Шепард) және қырық алтыға (Ригер) дейін өзгереді. Тек бір ән ғана трауэрицтің (Диа графинясы) жазған әуені сақталған. Барлығы шамамен 450 трубадур мен 2500 трубадур шығармасының арасында трауэрицтер мен олардың корпусы шағын, бірақ қызықты және мазмұнды бөлікті құрайды. Сондықтан олар жақсы зерттелген. Трауэрицтер поэтикалық стильі мен шығу тегінен басқа, көбінесе ерлерге ұқсас әртүрлілікке ие болды. Олар негізінен кансо мен тенсо жазды; аты аталған әйелдің – Гормонда де Монпельедің тек бір сервентісі ғана сақталған (дегенмен екі анонимді сервентіс әйелдерге жатқызылады). Азалаис д’Альтье әйелге (Клара д’Андузаға) арналған «салют д’амор» әні де сақталған, сондай-ақ бір анонимді планға әйел авторлығы тағайындалған. Олар негізінен «тробар леу» стилінде жазды; тек екі өлең – бірі Ломбарданың, екіншісі Алайс, Изельда және Каренцаның – көбінесе талапты «тробар клус» стиліне жатады деп саналады. Трауэрицтердің ешқайсысы көп шығарма жасамады, немесе егер жасамаса, олардың жұмыстары сақталмаған. Тек екеуі ғана бізге бірнеше шығарма қалдырды: Диа графинясы – төрт, ал Кастеллоза – үш немесе төрт. Белгілі трауэрицтердің бірі, Гаудаиренса, «Кобла е данса» атты ән жазды, ол сақталмаған; оның басқа да шығармалары жоқ. Трауэрицтердің көпшілігі Окситаниядан шыққан. Овернь, Прованс, Лангедок, Дофин, Тулуза және Лимузен аймақтарынан өкілдер бар. Трауэрицтердің бірі, Изабелла, Перигор, Солтүстік Италия, Греция немесе Палестинада туған болуы мүмкін. Бізге белгілі трауэрицтердің барлық отбасылары жоғары текті әйелдерден шыққан; тек біреуі, Ломбарда, саудагерлер тобынан шыққан болуы мүмкін. Аты аталған барлық трауэрицтер шамамен бір уақытта өмір сүрген: 12 ғасырдың соңы мен 13 ғасырдың басында (шамамен 1170 – 1260 жылдар). Ең ертедегісі, 1150 жылдары белсенді болған Тибор де Сареном (оның белгілі композициясының күні белгісіз). Соңғысы – 1242 жылы қайтыс болған Форкалькьериялық Гарсенда (оның поэтикалық қолдауы мен композициясы шамамен 25 жыл бұрын болған), немесе 1235 және 1257 жылдар аралығында Ланфранк Чигаламен тенсо жазған Гийема де Розерс. Сегіз трауэрицтің қысқаша өмірбаяндары – «видалар» сақталған: Альмукс де Кастельнау (әдетте «разо»), Азалаис де Поркарегс, Диа графинясы, Кастеллоза, Изеут де Капио (сондай-ақ «разо»), Ломбарда, Мария де Вентадорн және Тибор де Сареном.
The trobairitz were the female troubadours, the first female composers of secular music in the Western tradition. The word trobairitz was first used in the 13th century Romance of Flamenca and its derivation is the same as that of trobaire but in feminine form. There were also female counterparts to the joglars: the joglaresas. The number of trobairitz varies between sources: there were twenty or twenty one named trobairitz, plus an additional poet known only as Domna H. There are several anonymous texts ascribed to women; the total number of trobairitz texts varies from twenty three (Schultz Gora), twenty five (Bec), thirty six (Bruckner, White, and Shepard), and forty six (Rieger). Only one melody composed by a trobairitz (the Comtessa de Dia) survives. Out of a total of about 450 troubadours and 2,500 troubadour works, the trobairitz and their corpus form a minor but interesting and informative portion. They are, therefore, quite well studied. The trobairitz were in most respects as varied a lot as their male counterparts, with the general exceptions of their poetic style and their provenance. They wrote predominantly cansos and tensos; only one sirventes by a named woman, Gormonda de Monpeslier, survives (though two anonymous ones are attributed to women). One salut d'amor, by a woman (Azalais d'Altier) to a woman (Clara d'Anduza) is also extant and one anonymous planh is usually assigned a female authorship. They wrote almost entirely within the trobar leu style; only two poems, one by Lombarda and another Alais, Yselda, and Carenza, are usually considered to belong to the more demanding trobar clus. None of the trobairitz were prolific, or if they were their work has not survived. Only two have left us more than one piece: the Comtessa de Dia, with four, and Castelloza, with three or four. One of the known trobairitz, Gaudairença, wrote a song entitled Coblas e dansas, which has not survived; no other piece of hers has either. The trobairitz came almost to a woman from Occitania. There are representatives from the Auvergne, Provence, Languedoc, the Dauphiné, Toulousain, and the Limousin. One trobairitz, Ysabella, may have been born in Périgord, Northern Italy, Greece, or Palestine. All the trobairitz whose families we know were high born ladies; only one, Lombarda, was probably of the merchant class. All the trobairitz known by name lived around the same time: the late 12th and the early 13th century (c. 1170 – c. 1260). The earliest was probably Tibors de Sarenom, who was active in the 1150s (the date of her known composition is uncertain). The latest was either Garsenda of Forcalquier, who died in 1242, though her period of poetic patronage and composition probably occurred a quarter century earlier, or Guilleuma de Rosers, who composed a tenso with Lanfranc Cigala, known between 1235 and 1257. There exist brief prose biographies—vidas—for eight trobairitz: Almucs de Castelnau (actually a razo), Azalais de Porcairagues, the Comtessa de Dia, Castelloza, Iseut de Capio (also a razo), Lombarda, Maria de Ventadorn, and Tibors de Sarenom.
Мектептер мен стильдер
Окситан лирикасының үш негізгі стилі анықталды: trobar leu (жеңіл), trobar ric (бай), trobar clus (жабық, құпия). Біріншісі ең көп таралған: өрнек түзу және ric стилімен салыстырғанда салыстырмалы түрде қарапайым, ал әдеби тәсілдер clus стиліндегіден кем қолданылады. Бұл стиль ең оңай түсінілетін және өте танымал болды. Trobar leu стилінің ең белгілі ақыны Бернар де Вентадорн болды. Trobar clus стилі көбінесе қазіргі заманғы ғалымдардың түсіндіруінен қашып құтылады. Сөздер көбінесе метафоралық және символдық мағынада қолданылады, ал өлеңнің сыртқы түріндегі мазмұны ақынның немесе хабардар аудиторияның ниетімен сирек сәйкес келеді. Clus стилін Маркабру ерте заманда ойлап тапты, бірақ одан кейін тек бірнеше шеберлер ғана оны ұнатты. Trobar ric стилі clus стилі сияқты түсініксіз емес, керісінше, ол бай лексиканы, көптеген, сирек кездесетін, жаңадан ойлап тапқан сөздерді және ерекше, жарқын өрнектерді қолданады. Қазіргі заманғы ғалымдар трубадур дәстүрінде бірнеше "мектепті" таниды. Ең ертедегілерінің бірі – Маркабрудың ізбасарлары мектебі, кейде "Маркабруниялық мектеп" деп аталады: Бернар Марти, Бернар де Вензак, Гавадан және Пейре д'Альверне. Бұл ақындар trobar clus немесе ric стилін, немесе екеуінің қосындысын жақсы көретін. Олар көбінесе моральдық үнмен сөйлейтін және заманауи сарайлық қоғамды сынаушы болған. Тағы бір ерте мектеп, оның стилі ұнамай қалған сияқты, – Серкамон, Пейре де Валеира және Гюиро де Калансоның "Гаскон мектебі". Оның өмірбаянын жазған автор Серкамон "ескі стильде" (la uzansa antiga) жазған деседі, ал Гироның әндері d'aquella saison ("сол кездегі") болған. Бұл стильді поэзия Гаскониядан шыққан ерте трубадурлармен байланысты және табиғатқа сілтемелермен сипатталады: жапырақтар, гүлдер, құстар және олардың әндері. Бұл гаскондық "әдеби әуес" 13 ғасырдың басында Прованста танымал болмады, бұл осы стильмен байланысты ақындардың беделіне нұқсан келтірді. 13 ғасырдың соңында Безиерде, 1260-80 жылдары Албигенге дейінгі Лангедок пен Тренкавель биліктерінің орталығы болған мектеп пайда болды. Бұл "мектепке" төрт ақын тән: Бернар д'Ауриак, Жоан Эстев, Жоан Миралхас және Раймон Гоцельм. Соңғы үшеуі Безиерде туған, ал төртеуі де сол жерде өмір сүрген. Барлығы да қалалық орта тапқа жатқан және куртизандар емес: Миралхас құмыра жасаушы болған, ал Бернар – мейстре (оқытушы). Барлығы окситан тілінде жазған, бірақ француз королі Людовик IX-ті және француз аристократиясын жергілікті окситандық дворяндарға қарсы қолдаған. Олар "французданған" деп сипатталған. Раймон Гоцельм Сегізінші крест жорығын қолдады және тіпті Безиердің бір буржуазына арналған планды жазды, бұл осындай жанрдың жалғыз белгілі мысалы. Жоан Эстев және Бернар Арагон крест жорығында француздарды қолдап жазған. Безиер ақындары Альбигендік крест жорығынан кейінгі Окситанияның өзгеруінің жарқын мысалы, сонымен қатар трубадурлардың одан аман қалу қабілетінің дәлелі.
Three main styles of Occitan lyric poetry have been identified: the trobar leu (light), trobar ric (rich), and trobar clus (closed, hermetic). The first was by far the most common: the wording is straightforward and relatively simple compared to the ric and literary devices are less common than in the clus. This style was the most accessible and it was immensely popular. The most famous poet of the trobar leu was Bernart de Ventadorn. The trobar clus regularly escapes modern scholarly interpretation. Words are commonly used metaphorically and symbolically and what a poem appears to be about on its surface is rarely what is intended by the poet or understood by audiences "in the know". The clus style was invented early by Marcabru but only favoured by a few masters thereafter. The trobar ric style is not as opaque as the clus, rather it employs a rich vocabulary, using many words, rare words, invented words, and unusual, colourful wordings. Modern scholars recognise several "schools" in the troubadour tradition. Among the earliest is a school of followers of Marcabru, sometimes called the "Marcabrunian school": Bernart Marti, Bernart de Venzac, Gavaudan, and Peire d'Alvernhe. These poets favoured the trobar clus or ric or a hybrid of the two. They were often moralising in tone and critical of contemporary courtly society. Another early school, whose style seems to have fallen out of favour, was the "Gascon school" of Cercamon, Peire de Valeira, and Guiraut de Calanso. Cercamon was said by his biographer to have composed in the "old style" (la uzansa antiga) and Guiraut's songs were d'aquella saison ("of that time"). This style of poetry seems to be attached to early troubadours from Gascony and was characterised by references to nature: leaves, flowers, birds, and their songs. This Gascon "literary fad" was unpopular in Provence in the early 13th century, harming the reputation of the poets associated with it. In the late 13th century a school arose at Béziers, once the centre of pre Albigensian Languedoc and of the Trencavel lordships, in the 1260s–80s. Four poets epitomise this "school": Bernart d'Auriac, Joan Esteve, Joan Miralhas, and Raimon Gaucelm. The latter three were natives of Béziers and all four lived there. All were members of the urban middle class and no courtesans: Miralhas was possibly a potter and Bernart was a mayestre (teacher). All wrote in Occitan but were supporters of the French king Louis IX and the French aristocracy against the native Occitan nobility. They have been described as "Gallicised". Raimon Gaucelm supported the Eighth Crusade and even wrote a planh, the only known one of its kind, to a burgher of Béziers. Joan Esteve and Bernart both composed in support of the French in the Aragonese Crusade. The Béziers poets are a shining example of the transformation of Occitania in the aftermath of the Albigensian Crusade, but also of the ability of troubadours to survive it.
Өнер көрсету
Трубадурлар өз әндерін орындады. Жонглерлер (өнерпаздар) мен кантаирлер (әншілер) трубадурлардың әндерін орындады. Олар шансонниктерден жұмыс істей алатын, олардың көптегені сақталған, немесе, мүмкін, бастапқы (және уақытша) ән кітаптарынан жұмыс істеген болуы мүмкін, бірақ олардың ешқайсысы сақталған жоқ, тіпті олар болған-болмағаны да белгісіз. Кейбір трубадурлар, мысалы, Арно де Маруэль, өздеріне арналған жонглерлерге ие болды, олар өз меценаттарының шығармаларын орындады. Арноның жолсерігі және әншісі, бір уақытта әнші де, хабаршы да болған Пистолета, оның махаббат әндерін әйеліне жеткізді. Хабаршы трубадур поэзиясында жиі кездеседі; көптеген әндерде осы әнді мақсатты тыңдаушысына жеткізетін хабаршы туралы айтылады. Трубадур көбінесе өзінің асыл қамқоршысымен бірге тұрып, оның сарайын әндерімен көңіл көтерді. Патша сарайының әндері көңіл көтеру үшін ғана емес, сонымен қатар үгіт ретінде де қолданылды, меценатты мақтау, оның жауларын қынжырлау, соғыстарын қолдау, этика мен әдептілік туралы үйрету және діни бірлікті сақтау үшін пайдаланылды. Патша сарайы трубадурлардың өнер көрсетуі үшін жалғыз орын емес еді. Жарыстар ерте заманнан бастап ұйымдастырылды. Монге де Монтодоның өмірбаянына сәйкес, ол Арагонның Альфонсо II сотымен байланысты поэзия қоғамы – Кур дю Пюиден поэзиясы үшін бағалы аң аулау құсы – бүркітті алды. Ең танымал жарыстар трубадурлардың тарихының соңғы кезеңінде, 14 және 15 ғасырларда өтті. Тулузадағы Гей Сабыр консисториясы, Ллейдадағы Арагонның Петр IV және Барселонадағы Гая Сциенсия консисториясы түрлі санаттардағы ең жақсы поэзияға гүл сыйлықтарын берді, оларды Leys d'amors кодексіне сәйкестігі бойынша бағалады. Трубадур әндері бүгінге дейін орындалып, жазылып та тұрады, бірақ олар сирек кездеседі.
Troubadours performed their own songs. Jongleurs (performers) and cantaires (singers) also performed troubadours' songs. They could work from chansonniers, many of which have survived, or possibly from more rudimentary (and temporary) songbooks, none of which have survived, if they even existed. Some troubadours, like Arnaut de Maruelh, had their own jongleurs who were dedicated to singing their patron's work. Arnaut's joglar et cantaire, probably both a singer and a messenger, who carried his love songs to his lady, was Pistoleta. The messenger was commonplace in troubadour poetry; many songs reference a messenger who will bring it to its intended ear. A troubadour often stayed with a noble patron of his own and entertained his court with his songs. Court songs could be used not only as entertainment but also as propaganda, praising the patron, mocking his enemies, encouraging his wars, teaching ethics and etiquette, and maintaining religious unity. The court was not the only venue for troubadour performance. Competitions were held from an early date. According to the vida of the Monge de Montaudon, he received a sparrow hawk, a prized hunting bird, for his poetry from the cour du Puy, some sort of poetry society associated with the court of Alfonso II of Aragon. The most famous contests were held in the twilight of the troubadours in the 14th and 15th centuries. The jocs florals held by the Consistori del Gay Saber at Toulouse, by Peter IV of Aragon at Lleida, and the Consistori de la Gaya Sciència at Barcelona awarded floral prizes to the best poetry in various categories, judging it by its accordance with a code called the Leys d'amors. Troubadour songs are still performed and recorded today, albeit rarely.
Музыка
Трубадур әндері көбінесе монофониялық болған. Шамамен 2500 әннің ішінде 300-ге жуық әуен ғана сақталған. Көпшілігі трубадурлардың өзі жазған әндері. Ал кейбіреулері бұрыннан бар музыкаға жарастырылған. Раимбо де Вакейрас өзінің "Календа майя" ("Мамырдың календары") әнін Монферраттағы жоңғарлардың шығарған музыкасына жазды.
Troubadour songs were usually monophonic. Fewer than 300 melodies out of an estimated 2500 survive. Most were composed by the troubadours themselves. Some were set to pre existing pieces of music. Raimbaut de Vaqueyras wrote his Kalenda maya ("The Calends of May") to music composed by jongleurs at Montferrat.
Грамматика және сөздіктер
XIII ғасырдың басында окситандық өлеңнің таралуы грамматика мен сөздіктерді қажет етті, әсіресе окситан тілі ана тілі емес адамдар үшін, мысалы, каталон және итальян трубадурлары мен олардың ізбасарлары үшін. Мұндай еңбектердің жасалуы 14-шы ғасырда трубадур лирикасының академиялық деңгейге көтерілуімен одан да артты. СуретТілінің атауыАудармасыАвторыЖасалған жері және уақытыСипаттамасы"Тробардың түсіндірмелері"Раймон Видальшамамен 1210 жылПрозалық нұсқаулық, окситан тілінің басқа халық тілдерінен артық екенін қорғайды. Окситан-итальян сөздігі."Донац Провенсаль" ("Прованс Донаты")Ук Фаидитшамамен 1243 жылЛатын грамматигі Элий Донаттың окситан тіліндегі үлгісі. Итальяндықтарға арналған рифмалық және латын-окситан сөздігі."Диктанттарды түсіну доктринасы"Аноним, мүмкін Раймон Видаль13-шы ғасырдың соңыПоэзия жанрларының каталогы және түсіндірмесі. "Тробардың түсіндірмелеріне" толықтыру және Жауфре де Фойксаның "Ережелерінің" қорытынды бөлімі болуы мүмкін."Махаббат кітабы" (Lo breviari d'amors)Мартфре Эрменгау1288 жылдан бастапАдамгершілік энциклопедия, соңғы бөлімі ("Perilhos tractatz d'amor de donas, seguon qu'en han tractat li antic trobador en lurs cansos") окситан грамматикасы."Доктрина д'акор" ("Конкорданс доктринасы")Терраманьино да Пиза1282–1296 жылдар, Сардиния"Тробардың түсіндірмелерінің" қысқартылған нұсқасы, қолжазбаларда жақсы сақталмаған."Тробар ережелері" (Regles de trobar)Жауфре де Фойкса1289–1291 жылдар, Сицилия"Тробардың түсіндірмелерін" толықтыру үшін жасалған трубадур өлеңдерінің көптеген мысалдары бар."Тробар айнасы" (Mirall de trobar)Беренгер д'Анойя14-шы ғасырдың басыНегізінен риторика және қателерді қамтиды, трубадур өлеңдерінің мысалдарымен толы."Риполь шаньсоньесі" (Cançoneret de Ripoll)Аноним1346 жыл, Руссильон немесе СерданьяПоэзия жанрларының каталогын қоса алғанда, бірегей грамматиканы қамтитын шаньсонье, "Диктанттарды түсіну доктринасы" мен "Махаббат заңдарын" толықтырады."Махаббат заңдары" (Leys d'amors)Гильем Молинье1328–1337 жылдар, ТулузаАлғаш рет 1323 жылы тапсырыс берілген. Гей Сабер және Барселона консисторияларын басқару ережелері."Махаббат заңдары" ("Compendium")Жоан де Кастельну1341 жылға дейін"Махаббат заңдарын" бұзу арқылы жасалатын барлық "кемшіліктердің" каталогы."Конкорданстар кітабы" (Libre de concordances) немесе "Рифтер сөздігі" (Diccionari de rims)Жауме Марш II1371 жылКаталондықтарға арналған окситан рифмалары."Торцимани" ("Аударма")Луис д'Аверсо14-шы ғасырдың соңыКаталан-окситан сөздігі.
Beginning in the early 13th century, the spread of Occitan verse demanded grammars and dictionaries, especially for those whose native tongue was not Occitan, such as the Catalan and Italian troubadours, and their imitators. The production of such works only increased with the academisation of the troubadour lyric in the 14th century. ImageTitleTranslation of titleAuthorDate, placeCharacterRazos de trobar"Explanations of composition"Raimon Vidalc. 1210 Prose guide to poetic composition that defends the superiority of Occitan over other vernaculars. Occitan–Italian dictionary. Donatz proensals"Provençal Donatus"Uc Faiditc. 1243An Occitan imitation of Latin grammarian Aelius Donatus. A rhymary and Latin–Occitan dictionary designed for Italians. Doctrina de compondre dictats"Doctrinal of understanding sayings"Anonymous,possibly Raimon Vidallate 13th centuryA catalogue and explanation of the different poetic genres. It expands on the Razos and may be the concluding section of the Regles of Jaufre de Foixa. Lo breviari d'amors"Breviary of love"Matfre Ermengaubegun 1288 A pious encyclopedia, the last section of which, "Perilhos tractatz d'amor de donas, seguon qu'en han tractat li antic trobador en lurs cansos", is an Occitan grammar. Doctrina d'acort"Doctrinal of concordance"Terramagnino da Pisa1282–96, SardiniaA condensed verse adaptation of the Razos, poorly preserved in the manuscripts. Regles de trobar"Rules of composition"Jaufre de Foixa1289–91, Sicily Contains many examples of troubadour verse, designed to augment the Razos de trobar. Mirall de trobar"Mirror of composition"Berenguer d'Anoiaearly 14th century Mainly covers rhetoric and errors, and is littered with examples of troubadour verse. Cançoneret de Ripoll"Little Chansonnier of Ripoll"Anonymous1346, Roussillon or CerdagneA chansonnier containing a unique grammar, including a catalogue of poetic genres, expands on the Doctrina de compondre dictats and the Leys d'amors. Leys d'amors"Laws of love"Guilhem Molinier1328–37, Toulouse First commissioned in 1323. Prose rules governing the Consistori del Gay Saber and the Consistori de Barcelona. Leys d'amors"Compendium"Joan de Castellnoubefore 1341A catalogue of all the "vices" one can commit by transgressing the Leys etc. Libre de concordances(or Diccionari de rims)"Book of concordances"(or "Dictionary of rhymes")Jaume March II1371An Occitan rhymary for Catalans. Torcimany"Translation"Luys d'Averçólate 14th centuryA rhymary and Catalan–Occitan dictionary.
Беріліс
450-ге жуық трубадурдың 2600-ге жуық өлеңі немесе өлең үзінділері бізге жеткен. Олар негізінен бай демеушілер үшін жасалған шансоннерлер деп аталатын ән жинақтарында сақталған. Трубадур әндері көбінесе олардың бастапқы жолдарымен, яғни инципиттерімен танылады. Егер инципит ұзын болса немесе бұрын айтылған болса, ыңғайлы болу үшін оның қысқартылған нұсқасы қолданылуы мүмкін. Кейбір трубадур әндері "лақап атымен" белгілі, мысалы, Гвилем Фигейраның "Д'ун сирвентес фар" әні көбінесе "Сирвентес контра Рома" деп аталады. Автор окситан тілінде түсіндірме берілмеген сөздерді пайдаланудан қашқысы келсе, әннің инципиті аудармада берілуі мүмкін, тіпті шығарманың мазмұнын көрсететін атау ойлап табуға болады. Көпшілік оқырмандарға арналған аудармаларда, мысалы, Эзра Паундтың аудармаларында, ағылшын тіліндегі атауларды көбінесе аудармашы/редактор жасайды. Дегенмен, қолжазбаларда окситан тіліндегі атаулары бар трубадур әндерінің мысалдары да бар, мысалы, анонимді пасторела "Mentre per una ribeira" деп басталып, "Porquieira" деп аталады.
Some 2,600 poems or fragments of poems have survived from around 450 identifiable troubadours. They are largely preserved in songbooks called chansonniers made for wealthy patrons. Troubadour songs are generally referred to by their incipits, that is, their opening lines. If this is long, or after it has already been mentioned, an abbreviation of the incipit may be used for convenience. A few troubadour songs are known by "nicknames", thus D'un sirventes far by Guilhem Figueira is commonly called the Sirventes contra Roma. When a writer seeks to avoid using unglossed Occitan, the incipit of the song may be given in translation instead or a title may even be invented to reflect the theme of the work. Especially in translations designed for a popular audience, such as Ezra Pound's, English titles are commonly invented by the translator/editor. There are examples, however, of troubadour songs given Occitan titles in the manuscripts, such as an anonymous pastorela that begins Mentre per una ribeira, which is entitled Porquieira.
Песонисттер кестесі
Окситан тіліндегі парқшадан жасалған әндер жинақтарының саны авторлардың әртүрлілігіне байланысты, олар фрагментті және көп тілді қолжазбаларды қалай қарастырады. Әдетте, фрагменттер өздері жеке әндер жинағы ретінде емес, оларға ең жақын ұқсайтын сақталған әндер жинағының бөліктері ретінде жіктеледі. Кейбір әндер жинақтары окситан және француз әріптерін де алды: трубадур D – трувер H, W – M және X – U. Әріптерді (сиглас) Карл Бартч енгізді, ол алфавитте жоғарырақ орналасқан көздерді сенімдірек деп санады. Алайда, бұл жүйе кемелсіз, себебі итальяндық аудитория үшін жасалған көптеген әндер жинақтары ауыр өңделген және түпнұсқалық композицияларға толық сәйкес келмейді. Парқшадан жасалған әндер жинақтары көбірек сақталады, бірақ қағаздан жасалғандары да бар және олар кіші әріптермен белгіленген. Сурет. Трубадур қолжазбасының әрпі (сигласы) Текше шығу орны (даты) Орналасқан жері (кітапхана, қала) Белгішесі (көрнекілеуге сыртқы сілтеме бар, егер бар болса) Ескертулер A Ломбардия, 13 ғасыр Ватикан кітапханасы, Рим Латын 5232 B Окситания, 13 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 1592 C Окситания, 14 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 856 D Ломбардия, 12 тамыз 1254 Biblioteca Estense, Модена α. R.4.4 = Kg.4. MS2 = E.45 *Poetarum Provinciali*. E Окситания, 14 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 1749 F Ломбардия, 14 ғасыр Ватикан кітапханасы, Рим Chigi L. IV.106 G Ломбардия немесе Венеция, 13 ғасырдың соңы Амброзиана кітапханасы, Милан R 71 sup. Трубадур музыкасын қамтиды. H Ломбардия, 13 ғасырдың соңы Ватикан кітапханасы, Рим Латын 3207 I Ломбардия, 13 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 854 J Окситания, 14 ғасыр Флоренция Ұлттық кітапханасы Conventi Soppressi F. IV.776 K Ломбардия, 13 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 12473 L Ломбардия, 14 ғасыр Ватикан кітапханасы, Рим Латын 3206 M Ломбардия, 14 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 12474 N Италия, шамамен 1285–1300 Пирпонт Морган, Нью-Йорк 819 *Филиппс қолжазбасы*. O Ломбардия, 14 ғасыр Ватикан кітапханасы, Рим Латын 3208 P Ломбардия, 1310 Лауренциана кітапханасы, Флоренция Plut. XLI.42 Q Ломбардия, 14 ғасыр Biblioteca Riccardiana, Флоренция 2909 R Тулуза немесе Руэрг, 14 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 22543 Көптеген трубадур музыкасын қамтиды. Генрих II Родез үшін жасалған болуы мүмкін. S Ломбардия, 13 ғасыр Бодлеан кітапханасы, Оксфорд Douce 269 Sg Каталония, 14 ғасыр Каталония кітапханасы, Барселона 146 Атақты *Cançoner Gil*. Франсуа Зуфферейдің әріп атауларын қайта белгілеуінде Z деп аталды. T Ломбардия, 13 ғасырдың соңы Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 15211 U Ломбардия, 14 ғасыр Лауренциана кітапханасы, Флоренция Plut. XLI.43 V Каталония, 1268 Biblioteca Marciana, Венеция fr. App. cod. XI W Бәлкім Артуа, 1254–шамамен 1280 Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 844 Сондай-ақ трувер қолжазбасы M. Теобальд I Наварраның корольдік әншісін қамтиды. Карл I Неаполь үшін жасалған болуы мүмкін. Трубадур музыкасын қамтиды. X Лотарингия, 13 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 20050 *Chansonnier de Saint Germain des Prés*. Сондай-ақ трувер қолжазбасы U, сондықтан француздық ықпалының белгілері бар. Трубадур музыкасын қамтиды. 18 ғасырда Сен-Жермен-де-Преге тиесілі болған. Y Франция/Ломбардия, 13 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 795 Z Окситания, 13 ғасыр Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 1745a Biblioteca Riccardiana, Флоренция 2814 Бернарт Аморос жинақтаған жоғалған қолжазбаның көшірмесі. a1 Biblioteca Estense, Модена Gamma. N.8.4.11–13 = Càmpori қосымша 426, 427, 494 Бернарт Аморос құрастырған жоғалған қолжазбаның көшірмесі. b Ватикан кітапханасы, Рим Barberiniani 4087 Микель де ла Тор жинақтаған жоғалған қолжазбаның көшірмесі. c Лауренциана кітапханасы, Флоренция Plut. XC inferiore 26 d Staatsbibliothek, Берлин Phillipps 1910 Pillet Carstens N2, себебі Pillet Carstens d – K-ның жай көшірмесі. e Ватикан кітапханасы, Рим Латын 7182e (Pillet Carstens) Ватикан кітапханасы, Рим Barberiniani 3965 Микель де ла Тор құрастырған жоғалған қолжазбаның көшірмесі. f Франция Ұлттық кітапханасы, Париж BN f. f. 12472
The number of Occitan parchment chansonniers given as extant varies between authors, depending on how they treat fragmentary and multilingual manuscripts. Conventionally, fragments are classified as fragments of the surviving chansonnier they most closely resemble and not as chansonniers in their own right. Some chansonniers have received both Occitan and French letters: troubadour D is trouvère H, W is M and X is U. The lettering (siglas) was introduced by Karl Bartsch, who placed sources he considered more reliable higher in the alphabet. This system is imperfect, however, since many of the chansonniers produced for an Italian audience are heavily edited and do not necessarily more closely resemble the original compositions. While parchment chansonniers are more durable, paper ones also exist and have received lower case siglas. ImageTroubadour manuscript letter (sigla)Provenance (place of origin, date)Location (library, city)Shelfmark(with external link to digitization, where available)NotesALombardy,13th centuryBiblioteca Vaticana,RomeLatin 5232BOccitania,13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 1592COccitania,14th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 856DLombardy,12 August 1254Biblioteca Estense,Modenaα. R.4.4 = Kg.4. MS2 = E.45The Poetarum Provinciali. EOccitania,14th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 1749FLombardy,14th centuryBiblioteca Vaticana,RomeChigi L. IV.106GLombardy or Venetia,late 13th centuryBiblioteca Ambrosiana,MilanR 71 sup. Contains troubadour music. HLombardy,late 13th centuryBiblioteca Vaticana,RomeLatin 3207ILombardy,13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 854JOccitania,14th centuryBiblioteca Nazionale,FlorenceConventi Soppressi F. IV.776KLombardy,13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 12473LLombardy,14th centuryBiblioteca Vaticana,RomeLatin 3206MLombardy,14th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 12474NItaly, ca. 1285 1300Pierpont Morgan,New York819The Philipps Manuscript. OLombardy,14th centuryBiblioteca Vaticana,RomeLatin 3208PLombardy,1310Biblioteca Laurenziana,FlorencePlut. XLI.42QLombardy,14th centuryBiblioteca Riccardiana,Florence2909RToulousain or Rouergue,14th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 22543Contains more troubadour music than any other manuscript. Perhaps produced for Henry II of Rodez. SLombardy,13th centuryBodleian Library,OxfordDouce 269SgCatalonia,14th centuryBiblioteca de Catalunya,Barcelona146The famous Cançoner Gil. Called Z in the reassignment of letter names by François Zufferey. TLombardy,late 13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 15211ULombardy,14th centuryBiblioteca Laurenziana,FlorencePlut. XLI.43VCatalonia,1268Biblioteca Marciana,Venicefr. App. cod. XIWperhaps Artois,1254–c. 1280Bibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 844Also trouvère manuscript M. Contains the chansonnier du roi of Theobald I of Navarre. Possibly produced for Charles I of Naples. Contains troubadour music. XLorraine,13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 20050Chansonnier de Saint Germain des Prés. Also trouvère manuscript U and therefore has marks of French influence. Contains troubadour music. Owned by Saint Germain des Prés in the 18th century. YFrance/Lombardy,13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 795ZOccitania,13th centuryBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 1745aBiblioteca Riccardiana,Florence2814Copy of a lost manuscript compiled by Bernart Amoros. a1Biblioteca Estense,ModenaGamma. N.8.4.11–13 = Càmpori Appendice 426, 427, 494Copy of a lost manuscript compiled by Bernart Amoros. bBiblioteca Vaticana,RomeBarberiniani 4087Copy of a lost manuscript compiled by Miquel de la Tor. cBiblioteca Laurenziana,FlorencePlut. XC inferiore 26dStaatsbibliothek,BerlinPhillipps 1910Pillet Carstens N2, since Pillet Carstens d is a mere copy of K. eBiblioteca Vaticana,RomeLatin 7182e (Pillet Carstens)Biblioteca Vaticana,RomeBarberiniani 3965Copy of a lost manuscript compiled by Miquel de la Tor. fBibliothèque nationale de France,ParisBN f. f. 12472