Кіріспе

Орта жоғарғы неміс тіліндегі махаббат әндері дәстүрі

Minnesang ("махаббат әні") – Германия мен Австрияда орта жоғарғы неміс тілінің дәуірінде гүлденген лирикалық өлеңдер мен әндер жазу дәстүрі. Орта ғасырлық неміс әдебиетінің бұл кезеңі 12 ғасырда басталып, 14 ғасырға дейін созылды. Minnesang жазған және орындаған адамдар Minnesänger деп аталды, ал әрбір ән Minnelied деп аталды. Бұл атау minne сөзінен шыққан, ол орта жоғарғы неміс тілінде "махаббат" деген мағынаны білдіреді, себебі махаббат Minnesang-тың басты тақырыбы болды. Minnesänger-лер жоғары орта ғасырлардағы ақсүйектер махаббаты дәстүрінде махаббат өлеңдерін жазған провансальдық трубадурлар мен солтүстік француз труверелеріне ұқсас болды.

Әлеуметтік жағдайы

Сенімді өмірбаяндық мәліметтердің болмауы Миннесенгерлердің әлеуметтік жағдайы туралы пікірталас тудырды. Күдіксіз, кейбіреулері жоғары ақсүйектерге жатты – 14 ғасырғы Кодекс Манесседе герцогтардың, графтардың, патшалардың және император Генрих VI-ның әндері бар. Кейбір Миннесенгерлер, «Майстер» (шебер) аталымы көрсеткендей, Майстер Конрад Вюрцбургтік сияқты білімді қара халықтан шыққан адамдар еді. Көптегендерінің министрлер, яғни төменгі ақсүйектер тобының мүшелері, ірі феодалдардың вассалдары болғандығы айтылады. Жалпы айтқанда, Миннесенгерлер өз әлеуметтік тобы үшін жазып, орындаған, сондықтан оларды кәсіби жалданып жұмыс істейтін музыканттар емес, сарайдағы қызметкерлер деп қарастыру керек. Мысалы, Фридрих фон Хаузен Фридрих Барбароссаның сүйіктілерінің қатарында болды және крест жорығында қаза тапты. Қызметінің сыйақысы ретінде Вальтер фон дер Фогельвейде император Фридрих II-ден феод алды. Ең белгілі Миннесенгерлердің бірнешесі эпикалық поэзиясымен де танымал, олардың ішінде Генрих фон Вельдеке, Вольфрам фон Эшенбах және Хартман фон Ауе бар.

Тарих

Ең ерте мәтіндер шамамен 1150 жылға дейін жетеді, ал ең ерте аталатын Minnesänger – Der von Kürenberg және Dietmar von Aist, олар 12 ғасырдың үшінші тоқсанында туған неміс дәстүрінде жазған. Бұл Дунай дәстүрі деп аталады. 1170 жылдар шамасында неміс лирикалық ақындары провансальдық трубадурлар мен француздық труверлердің ықпалына түсті. Бұл ең айқын түрде канцонаның строфикалық формасын қабылдау арқылы көрінеді, ең қарапайым түрінде – ab|ab|cxc ұйқас схемасы және AAB музыкалық құрылымы бар, бірақ көптеген вариацияларға қабілетті. Осы кезеңдегі көптеген әндер формасы бойынша труверлердің түпнұсқаларымен дәл сәйкес келеді, бұл неміс мәтіні бастапқы француз әуенімен орындалған болуы мүмкін екенін көрсетеді, әсіресе мазмұнында маңызды ортақ белгілер болған жағдайда. Мұндай әндер контрафакта деп аталады. Мысалы, Фридрих фон Хаузеннің «Ich denke underwilen» әні Guiot de Provins-тің «Ma joie premeraine» әнінің контрафакты ретінде қарастырылады. 1190 жылға қарай неміс ақындары франко-провансальдық ықпалдан арыла бастады. Бұл кезең классикалық миннесанг кезеңі деп есептеледі, онда Альбрехт фон Йохансдорф, Генрих фон Морюнген, Рейнмар фон Хагенау жаңа тақырыптар мен формаларды дамытып, оның шыңы Вальтер фон дер Фогельвейдеде болды, ол орта ғасырларда да, қазіргі уақытта да ең ұлы миннесангер деп саналады. 1230 жылдан бастапғы миннесанг классикалық миннесангтың тазартылған этикасынан ішінара бас тартумен және формальды дамудың күрделенуімен ерекшеленеді. Осы кезеңдегі ең танымал миннесангерлердің бірі – Нейдхарт фон Реуенталь, төменгі әлеуметтік топтардан шыққан кейіпкерлерді енгізеді және көбінесе күлкілі эффекттерге қол жеткізуге тырысады.

Әндері

Тек аз ғана Minnelied әуендері бүгінгі күнге жетті, көбінесе 15-шы ғасыр немесе одан кейінгі қолжазбаларда сақталған, олар әндерді түпнұсқасынан өзгеше түрінде көрсетуі мүмкін. Бұған қоса, оларды жазу үшін қолданылған музыкалық нотацияны түсіндіру көбінесе өте қиын. Әуеннің негізгі сызығын көбінесе анықтауға болады, бірақ әннің ырғағын ұғу жиі қиындық тудырады. Minnesang-тың түпнұсқа әуендерінде орындалған көптеген жазбалары бар, сондай-ақ Ougenweide сияқты рок-топтары заманауи аспаптармен әндер орындайды.

Кейінгі дамуы

15 ғасырда Миннесанг дамып, Местерзенгер дәстүріне ұласты. Алайда, екі дәстүрдің арасында айқын айырмашылық бар; Миннезенгерлер көбінесе аристократтар болса, Местерзенгерлер әдетте қара халықтан шыққан адамдар еді. Миннесанг дәстүрі туралы кем дегенде екі опера жазылған: Рихард Вагнердің "Таннхойзері" және Рихард Штраустың "Гунтрамы".