Кіріспе

Неміс ақыны, композиторы және музыканты Таннхаузер (; ), көбінесе "Таннхаузер" деп аталады, неміс миннезингері және саяхатшы ақын. Оның өмірбаяны, оның ішінде өмір сүрген жылдары, поэзиядан басқа тарихи деректерде нақты көрсетілмеген, бірақ ол 1245 және 1265 жылдар аралығында өмір сүрген болуы мүмкін деген болжам бар. Оның есімі 16 ғасырдағы неміс халық мұрасында "ертегі патшайымы" сияқты халық балладасымен байланысты.

Тарихи Таннхаузер

Ең көп таралған дәстүр бойынша ол Танхузен патшалық министрлік әулетінің ұрпағы, XIII ғасырдың әртүрлі дереккөздерінде тіркелген, олардың Баварияның Нордгаудағы Ноймаркт аймағындағы резиденциясы болған. Бұл дереккөздер оны ежелгі Штириялық ақсүйек отбасынан шыққан деп көрсетеді. Шамамен 1300–1340 жылдарға жатқан суреттелген Codex Manesse қолжазбасында ол Тевтон орденінің киімін киген күйде бейнеленген, бұл оның 1228/29 жылдары император Фредерик II басқарған Алтыншы крест жорығында қатысқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бір кезде Таннхаузер 1230–1246 жылдар аралығында билік еткен Австрия герцогы Фредерик Соғысшысының сарайында белсенді қызметкер болды. Фредерик Бабенберг әулетінің соңғы өкілі болды; Лейта өзені шайқасында қаза болғаннан кейін Таннхаузер Вена сарайын тастап кетті. Таннхаузер ән мен би поэзиясының лейх (лай) стилін жақтады. Әдебиет ретінде оның өлеңдері дәстүрлі жанрды ирония мен гиперболамен пародиалайды, кейінірек коммерциялық әндерге ұқсас. Дегенмен, оның "Буслид" (Жаза тарту туралы өлеңі) ерекше, себебі қалған "Codex Manesse" эротикалық сипатта болады.

Таннхаузер аңызы

Оның "Бусслид" әніне негізделген Танахаузер туралы аңыздар да пайда болды. Бұл аңыз Таннхаузерді Венераның жер асты мекені – Венерабергті тауып, онда бір жыл бойы құдайға табынған рыцарь және ақын ретінде көрсетеді. Венерабергтен шыққаннан кейін Таннхаузер өкінішке толып, Римге барып, Рим папасы IV Урбанға (1261–1264 жылдары билеген) өз күнәларынан кешірім алу мүмкін бе деп сұрайды. Урбан, оның пап таяғы гүлдей қалғандай, кешірім беру мүмкін емес деп жауап береді. Таннхаузер кеткеннен кейін үш күн өткен соң Урбанның таяғы гүлдермен жайнады; рыцарьды қайтару үшін елшілер жіберіледі, бірақ ол енді Венерабергке оралған, одан кейін оны ешкім көрген жоқ. Аңыздың ең ерте нұсқасы, әлі Танахаузер есімімен байланыстырылмаған, провансальдық жазушы Антуан де ла Сале (шамамен 1440 жыл) жазған баллада түрінде алғаш рет тіркелген. Ла Сале балладасының, итальяндық түпнұсқаға негізделген болуы мүмкін, Танахаузер есімімен байланысы 16 ғасырдың басында болған сияқты. 1510 жылдан бастап көптеген нұсқалары сақталған неміс халық балладасы да бар. Балладаның танымалдылығы 17 ғасырға дейін тоқтап қалған жоқ. Бұл мотив Рихард Вагнердің үш актілі "Танахаузер" (1845) операсының негізгі көзі болды, ол кейбір сюжеттік элементтерді өзгертеді және алғашқы сахнасында Венера сарайындағы той-қуаныштардың үрейлі бейнесімен танымал. Операның сюжеті Танахаузер аңызын және Вартбург замкісіндегі әншілер соғысы эпосын қамтиды.