Кіріспе

Жоғары дәрежелі әйел немесе ханшайымның жеке көмекшісі

Келіншек (ағыл. lady in waiting) немесе сарай ханымы – патшайымның немесе жоғары дәрежелі әйелдің жеке көмекшісі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Еуропада келіншектер көбінесе ақсүйек әйелдер болған, бірақ олар қызмет көрсететін әйелдерден төмен дәрежеде болған. Олар көрсеткен қызметі үшін жалақы алған немесе алмаған болса да, келіншектерді қызметші емес, хатшы, сарай қызметкері немесе қожайындарының серігі деп санаған. Әлемнің басқа аймақтарында келіншектер, көбінесе сарай әйелдері деп аталады, іс жүзінде жоғары дәрежелі әйелдер емес, қызметшілер немесе құлдар болған, бірақ олар да сол міндеттерді атқарған, қожайындарының серігі және хатшысы ретінде жұмыс істеген. Көп әйел алуға рұқсат етілген сарайларда сарай ханымы патшаға жыныстық қатынас үшін ресми түрде қол жетімді болған және ол оның әйелі, серігі, сарай қызы немесе кәнизағы болуы мүмкін. Келіншек немесе сарай ханымы – әйелдердің әртүрлі дәрежесі, атағы және ресми міндеттерін білдіретін жалпы термин, бірақ мұндай айырмашылықтар көбінесе құрметті болған. Патшайым өзінің келіншектерін таңдауға еркін болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, тіпті осындай еркіндікке ие болған жағдайда да оның таңдауына монарх, оның ата-анасы, күйеуі немесе монархтың министрлері күшті әсер етеді (мысалы, Бедчэмбер дағдарысында).

Тарих

Еуропада қызметші әйелдің (lady-in-waiting) дамуы патша сарайының дамуымен байланысты. Каролингтер империясы кезінде, 9 ғасырда, Гинкмар 882 жылғы «Palatii тәртібі туралы» (De Ordine Palatii) еңбегінде Карл Шалының патшалық үйінің құрылысын сипаттап, сарай шенеуніктері патша және патшайым екеуінен де бұйрық алғанын айтады. Меровингтер патшайымдарының жеке қызметшілері болған деп есептеледі, ал 9 ғасырда Каролингтер патшайымдарының мәртебесінің белгісі ретінде ақсүйектерден сақшылар тобы болғандығы расталды, сондай-ақ кейбір шенеуніктер патшаға емес, патшайымға қарасты екені айтылады. 12 ғасырдың соңында Франция патшайымдарының өз үйлері болғандығы расталды, ал ақсүйек әйелдер қызметші әйелдер ретінде есімдері жиі кездеседі. Дегенмен, орта ғасырларда еуропалық патшайымның үйі көбінесе шағын болды, ал күйеулерін бірге алып келген ақсүйектердің әйелдері емес, шын мәнінде жұмыс істеген қызметші әйелдердің саны өте аз болды: 1286 жылы Франция патшайымының жұмысында бар болғаны бес қызметші әйел болды, ал оның үйі 1316 жылға дейін патша балаларынан бөлінбеді. Еуропадағы қызметші әйелдердің рөлі Ренессанс дәуірінде күрт өзгерді, онда әйелдер маңызды рөл атқарған жаңа салтанатты сарай өмірі Италиядағы сарайларда биліктің көрсетілуі ретінде дамыды және Бургундияға, Бургундиядан Францияға, содан кейін Еуропаның басқа да сарайларына тарады. Бургундия герцогтығының сарайы 15 ғасырда Еуропадағы ең әсем сарай болып есептелді және француздық патша сарайы 15 ғасырдың соңында кеңейгенде және жаңа идеалға сай келу үшін ерлер мен әйелдер үшін жаңа лауазымдар енгізгенде үлгі ретінде алынды. Орта ғасырлардағы үйленген әйелдер мен бойжеткен қыздардың шағын тобынан бастап, француз қызметші әйелдерінің саны тез өсіп, бірнеше лауазымдармен жабдықталған және 16 ғасырдың басындағы Францияның жаңа салтанатты сарай өмірінде маңызды және қоғамдық рөл атқарды. Бұл үлгіге Еуропаның басқа да сарайлары еліктеді, сарайлар кеңейіп, 16 ғасырда рәсімділікке ие болды, ал әйелдердің лауазымдары, саны және көзге көрінуі жаңа заманда кеңейді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Еуропаның көптеген сарайлары жаңа экономикалық және саяси жағдайларға байланысты, сарай өкілдігін күмәнді ететін себептермен, штат қызметкерлерін қысқарта бастады.

Міндеттер

Қызметте тұрған әйелдердің міндеттері әрбір сарайда әртүрлі болды, бірақ тарихи түрде олардың атқаратын жұмыстарына сарайдағы әдеп, тілдер, билер, атқа міну, музыка ойнау және сурет салу шеберлігі кіретін. Сондай-ақ, олар қызметкерлерін сарайдағы жаңалықтармен және тұлғалармен таныстырып отыруға, қызметкерлерінің бөлмесі мен киім-кешегіне қарайтын, хаттарды жазып, оларды жіберуге, кеңсе жұмыстарын атқаруға, қызметшілерді бақылап, бюджет пен сатып алуды ұйымдастыруға, хаттарды оқып, оның атынан жауап беруге және жасырын түрде хабарларды жеткізуге жауапты болды.

Австрия

Орта ғасырдың соңында императордың сарайы үнемі көшіп жүрмей қалғанда, императрицаның үйі, сондай-ақ неміс княздарының үйлері, белгілі бір кеңселері бар, азырақ өзгеше және қатаң ұйымдастырыла бастады. Бургундия герцогтығының сарай моделі, сондай-ақ испан сарай моделі, 16 ғасырда Габсбургтер үйі арқылы Бургундиялық Нидерланд, Испания және Австрия біріккен кезде, австриялық императорлық сарайдың ұйымдастырылуына әсер етті. 16 ғасырдың басында және ортасында Габсбургтер ұстаған әйелдердің сарайдағы қызметкерлері бір Hofmesterees (Бас ханым) немесе Dame d'honneur, ол басты күтімші қызметін атқарды; бір Hofdame немесе Mere de Filles, екінші дәрежеде тұрған және Hofmesterees-тің орынбасары, сондай-ақ Eredames (Құрметті қыздар), сонымен қатар тілге байланысты Demoiselle d'honneur, Fille d'honneur немесе Junckfrauen (голландия, француз және австриялық неміс тілдерінде) деп белгілі болған, және соңында Kamenisters (Камера қыздары) кірді. Алайда, 16 ғасырдың ортасында Мария Австрия, Киелі Рим империясының императрицасы билік еткен кезде, императрицаның сарайы испан сарай моделіне сәйкес ұйымдастырылды, ал ол Австриядан кеткеннен кейін 1610 жылдарға дейін императрицаның басқа үйі болған жоқ. Бұл австриялық сарай моделі құрылған кезде Бургундия мен Испания дәстүрлерінің қосылуына әкелді. 1619 жылы австриялық императорлық сарай үшін белгілі бір ұйым құрылды, ол осы уақыттан бастап австриялық Габсбургтер сарайының ерекше ұйымы болды.

Бельгия

1830 жылы Бельгия Корольдігі құрылды, содан кейін патша сарайы құрылды, ал 1832 жылы Бельгияның бірінші королевасы болған Луиза Орлеандыққа күтімшілер тағайындалды. Королеваның үйіндегі әйелдер француз үлгісімен құрылды және бір Құрметті ханымнан, одан кейін бірнеше күтімшілерден, "Сарай ханымы" атағымен тұрады, олар өз кезегінде Бас қызметші және Қызметшіден жоғары тұратын. Күтімшілер тарихи тұрғыдан Бельгияның католик ақсүйек үйлерінің ақсүйек әйелдерінен королеваның өзі таңдап алынған. Патша сарайындағы басты қызметтерді жоғары ақсүйектер атқаратын, бұл патшайымдармен көп қарым-қатынас жасауды білдірді. Бельгиялық ханшайымдар 18 жасқа толғанда оларға күтімші тағайындалды. Ханшайым Клементинаға оның әкесі "Дама" атағын берді, бұл оның ересек болғанын символдық түрде мойындау болды. Королева қонақтарды қабылдағанда, күтімшілер қонақтарды қарсы алып, әңгіме жүргізуде королеваға көмектеседі.

Қазақстан

Камбоджада "күзетші әйелдер" термині жоғары дәрежелі әйел қызметшілерді білдіреді, олар тамақ-сусынға қызмет көрсетіп, желпкішпен желдейтін, массаж жасайтын және кейде патшаға жыныстық қызметтер ұсынған. Көбінесе, осы әйелдер үй қызметшілерінен бастап күзетші әйелдерге, қарындастарға, тіпті патшайымдарға дейін өрлеуі мүмкін. "Камбоджалық қыз" – кхмер күзетші әйелінің атауы. Камбоджа патшасы Сисуаттың алты сүйікті әйелі бастапқыда төменгі таптың классикалық патшалық бишілерінен таңдалған болуы мүмкін. Ол классикалық бишілердің ең көп санын қарындастары ретінде танымал болды. Аспан биі Апсара да осылардың бірі болды. Патшалық бишілер қатарынан іздеу салған тәжірибе Хмер патшалығының алтын ғасырында басталды.

Канада

Канаданың бірнеше сүйемелдеуші әйелдері Канада Корольдік үйіне тағайындалды. Канадалық сүйемелдеуші әйелдер әдетте Канададағы ресми міндеттерді орындау және елдегі корольдік сапарлар кезінде Канада Монархына көмектесу үшін тағайындалады. Бес канадалық сүйемелдеуші әйел Корольдік Виктория орденінің лейтенанттары атанды.

Хан

Қытайдағы күтуші әйелдер, сарай әйелдері немесе сарай қыздары деп аталатын әйелдердің барлығы, міндеттеріне қарамастан, императордың гаремінің ресми бөлігі болды, тіпті олардың іс жүзіндегі мәртебесі одан төмен болса да. Император оларды ресми кәнизак, консорт немесе тіпті император атына көтеруге құқылы болды. Хан әулетінің императорлары (б.з.д. 202 – б.з. 220) мыңдаған "сарай әйелдерінен" тұратын гаремге ие болған деген қауесет бар, бірақ нақты саны расталмаған. Әулеттің жоғары тұрған отбасыларынан таңдалған әйелдер сарайға кірген бойда император, консорт немесе кәнизак бола алатын, бірақ император кез келген сарай қызметкерін де сол лауазымға көтеруге болады, себебі олардың барлығы ресми түрде оның гаремінің мүшелері еді. Алайда, Мин әулеті кезінде әйелдердің қызметкерлері мен көмекшілері алты белгілі мемлекеттік топқа бөлінді, олар "Алты бюро" деп аталды: Бас басқару бюросы, Қолөнер бюросы, Салтанат бюросы, Тұрғын үй бюросы, Киім бюросы және Азық-түлік бюросы. Осы топтардың барлығын әйелдерден құралған Қызметкерлерді қадағалау басқармасы бақылап, басқарды. Император сарайындағы әйелдер тұрақты немесе уақытша қызметкерлер ретінде ерекшеленді. Тұрақты сарай қызметкерлеріне Алты бюрода қызмет ететін білімді және сауатты әйелдер, сондай-ақ император мұрагерлеріне немесе сарайдың басқа балаларына күтім жасайтын емшек көрушілер кірді. Маусымдық немесе уақытша сарай әйелдеріне акушерлер, дәрігерлер және мерзімі шешілген келісімшарт бойынша жұмыс істейтіндер (көбінесе консорттарға қызметшілер, ойын-сауықшылар, тігінге үйретушілер немесе седан креслоларын көтерушілер) кірді. Олар қажет болған кезде сарайға шақырылып, қызмет мерзімі біткеннен кейін босатылды. Мин әулеті кезінде сарайдағы қызмет көрсету саласы мен император гаремі арасындағы байланыс жиі болды. Императорлар императорлық қызметтегі әйелдерден кішігірім консорттарды жиі таңдағанмен, олардың өте азы ғана консорттардың жоғары сатыларына жетіп, маңызды орынға ие болды. Мин әулетінің билігі күшейген сайын сарай әйелдерінің өмірлік және жұмыс жағдайлары нашарлай бастады. Император сарайында жұмыс істейтін төменгі дәрежелі қызметкерлер көбінесе жалақысы жетпей, тамақ сатып ала алмады, сондықтан олар евнухтар арқылы сарай сыртындағы базарда тігістерін сату арқылы күнкөріс жасады. Жалпы, өмірлік жағдайлар мен жаман мінез-құлық үшін жазалар соншалықты нашарлап кетті, бұл Цзяцзин императорына қарсы қызметші әйелдер тобының жасаған қастандық әрекетіне әкеп соқты. 1542 жылы сарай қызы Ян Цзиньин басқарып, жасаған сәтсіз қастандық әрекеті барысында бірнеше қызметші әйел императордың ұйықтап жатқан бөлмесіне кіріп, оны перде жіппен тұншықтыруға тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, қатысқан барлық әйелдер өлім жазасына кесілді, бірақ Мин әулеті тарихында қызметші әйелдердің мұндай зорлық-зомбылық көтерілісі бұрын-соңды болған емес. Осы оқиғаға жауап ретінде көрнекті мемлекеттік қайраткерлер білімді әйелдерді мемлекеттік және үкіметтік лауазымдарға тағайындауға қарсы шықты, себебі император әйелдердің бұрын елге тигізген ықпалынан алаңдады. Бұл әйелдердің ресми лауазымдарын сарай евнухтарының басып алуына әкеп соқты, бұл династияның соңына дейін жалғасты.

Қиң

Цинь династиясы (1644-1912 жж.) кезінде сарай әйелдерінің жүйесі көбінесе өзгеріссіз қалды. Бұл кезеңде бұрын қандай да бір лауазымды атқармаған, императордың әйелдері немесе қарындастары ретінде қызмет ететін әйелдер класы болды. Дегенмен, әйелдер де императордың қарындасы немесе ұйықтас ретінде тағайындалу мүмкіндігіне ие болды. Цинь әулеті тұсында император әйелдері маньчжурлық әкімшілік туыстық отбасыларының жасөспірім қыздарынан іріктелді, олар үйленуге рұқсат алу алдында тексеруден өтті. Іріктелгеннен кейін сарай қызметшілері императордың әйелдерінің жеке көмекшілері, сарайдағы рәсімдердегі әйелдер қызметкерлері немесе басқа да міндеттерді орындау үшін білім алды, сондай-ақ императордың қарындасы немесе ұйықтасы ретінде тағайындалуға мүмкіндік алды. Қалған сарай әйелдерінің көп бөлігі Kammerfrøken (Бас құрметті қыз), одан кейін Hofdame (Сардар ханым) және Hoffrøken (Құрметті қыз) лауазымдарында болды.

Италия Корольдігі

1861 жылы Италия түбегі Италия Корольдігіне біріктірілді. Италия королевасының күтуші қыздарына Дама д'Онор жетекшілік етті, одан кейін Дама ди Корте, соңынан Дама ди Палаццо келді. Дама д'Онор атақты түрде күтушілердің бастысы болды, бірақ іс жүзінде оның қызметі көбінесе мемлекеттік шаралармен шектелді; Дама ди Корте – королеваға жеке қызмет көрсеткен тұрақты күтуші, ал Дама ди Палаццо – Флоренция, Турин сияқты белгілі бір қалалардағы король сарайларына бекітілген құрметті сарай қызметкерлері болды және королева сол қалаға келген кезде ғана уақытша қызмет етті: олардың ішінде тек Рим астанасының король сарайына бекітілген Дама ди Палаццо ғана тұрақты қызмет етті.

Жапония

Жапонияда императорлық сарайлар әдетте сарай аристократиясының мүшелеріне арналған, ал қыздар немесе "сарай қызметшілері" көбінесе абыройлы қауымның білімді мүшелері болған. Хэйан дәуірінде (794–1185 жж.) әйелдер императордың істерін басқаруда маңызды жауапкершілікке ие сот кеңселерін атқара алды. Сенгоку дәуірінде (1467–1603 жж.) күтімші әйелдердің ең жоғары дәрежесі – "Император үйінің күнделікті өмірін басқаратын" Бас кеңесшінің әйел көмекшісі болды. Бірінші сыныпқа сот кеңселерін атқаратын күтімші әйелдер кірді, ал екінші сынып – әйел сарай қызметшілері, сондай-ақ жіктеуге кірмеген жұмысшы әйелдердің басқа түрлері, мысалы, мусури (су тарту және отын бөлу сияқты кездейсоқ жұмыстарды жасаған ең төменгі сыныптағы әйелдер), гаксими (санггунгтың жеке қызметшілері болған, сондай-ақ бижа және банджа деп те аталады), соним (сөзбе-сөз "қонақ" деген мағынаны білдіреді, патшаның нағашыларына жұмыс істеу үшін сарайға әкелінген қызметшілер, көбінесе нағашылардың отбасыларымен байланысты) және уинё (халықтан құлдардың арасынан таңдалған, патшаның медбикесінде немесе қоғамдық емханаларда жұмыс істеді және қарапайым медицина дағдыларын қолданды). Әдетте, күтімші әйелдер санам (еркін адамдар) қыздары мен садаэбу (басқарушы топ) құлдарының арасынан таңдалатын. Кейін үміткерлер мемлекеттік құлдардың арасынан, сондай-ақ ақсүйектердің кәнизактарынан (бұрын содырлар немесе құлдар болған) қыздардың арасынан да таңдалатын болды. Патша мен патшайымның ішкі бөлмелерімен байланысты найнды тағайындау процесі басқаша болды, оларды жоғары дәрежелі сарай әйелдері ұсынымдар мен байланыстар арқылы жалдады. Тігін және кестелеу сияқты ерекше дағдылары бар бөлімдердегі найн джунгиннен (орта таптан), ал ең төменгі кластағы гуннё – чеонминнен (еркін емес адамдар) келді. Олар сарайға кіргенде 4 жаста болуы мүмкін, сот тілі мен әдептілігін үйренгеннен кейін найн дәрежесіне көтерілуі мүмкін. 15 жылдан астам уақыт сотта қызмет еткеннен кейін жоғары лауазымға көтерілуге мүмкіндік алатын, алайда санггун дәрежесіне кемінде 35 жыл жұмыс істегеннен кейін ғана ие бола алатын. Патшаның құрметіне ие болған күтімші әйелдер оның кәнизағы болуы мүмкін. Олар ең жоғары дәрежеге (5-ші дәреже) көтеріліп, сеунгун санггун (немесе "құрметті/ерекше сарай ханымы") деп аталатын. Егер олар ұл туса, патша отбасының мүшесі болып, согвон (4-ші дәреже) мәртебесіне көтерілгеннен кейін 18-ші ғасырға дейін патшайым болу деңгейіне дейін өсе алатын (ең көрнекті мысалы – Чан Ок-джонг, Жосонның Сукжонның кәнизағы және Жосонның Гёнжонның анасы).

Нидерланды

XV ғасырда Нидерландыда орналасқан Бургундия герцогтігінің сарайы, әсем әрі жоғары дәрежелі салтанатты өмір салтымен танымал болды және Еуропаның бірнеше сарайлары үшін үлгі болды. Бургундиялық сарай үлгісі XVI ғасырда, Бургундиялық Нидерланды мен Австрия Габсбург әулеті арқылы біріккен кезде, Австрия императорлық сарайы үшін де үлгі болды. Нидерланды патшайымы Беатрикстің жеті Хофдамесі болды. Олар патшайым мен Корольдық үйдің басқа да әйел мүшелеріне сапарлар мен қабылдаулар кезінде сүйемелдеді. Патша олардың шығындарын төледі, бірақ олар жалақы алған жоқ. Бұл әйелдердің барлығы голланд аристократиясының мүшелері болмады, бірақ олардың әрқайсысының «беделді» күйеуі болды. Хофдаме болу үшін ең маңызды талаптар – жоғары әлеуметтік әдеп пен сыр сақтау қабілеті болды. 2012 жылы Хофдамдар Летье ван Карнебек ван Леде, Лике Гарландт ван Вурст ван Бист, Джули Джекель Тате, Миенте Боэлаард Стимен, Йонкхер Рейна де Блок ван Шелтинга, Элизабет Баронесса ван Вассенаер Мерсманс және Биби Баронесса ван Зуйлен ван Нижевельт, Йонквруве ден Биер Португаль болды. Патшайым Максима Хофдамдар санын үшке дейін азайтты: Лике Гарландт ван Вурст ван Бист, Пьен ван Карнебек Тхийссен және Аннемийн Кринс ле Рой ван Мюнстер ван Хёвен. Хофдамдар өз еркімен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, құрметті патша үйіне тағайындалды. Құрметті патша үйі әлі де Дама дю Палас пен Хофдамдар арасында айырма жасайды, бірақ Дама дю Палас санатын жою жоспарлануда. Гротмейстер (Бас әйел) – патша сарайындағы ең жоғары дәрежелі әйел. 1984 жылдан 2014 жылға дейін бұл лауазымды әйгілі банкирлер отбасының ұрпағы, бұрынғы дипломат және танымал Амстердам арнасының иесі Йонкхер Мауриц ван Луонның жесірі Мартин ван Луон Лабушере атқарды. Қазіргі Гротмейстер – Биби графиня ван Зуйлен ван Нижевельт ден Биер Португаль (2011 және 2014 жылдар аралығында күтуші әйел).

Нигерия

Африка құрлығындағы көптеген тайпалар мен мәдени аймақтарда, мысалы, Оңтүстік Африканың Лобеду халқында, тарихи тұста күтімшілердің (қызметші әйелдердің) ұқсас дәстүрі болған. Мысалы, Нигериядағы бини және йоруба халықтарының отарлауға дейінгі кейбір мемлекеттерінде патша аналары мен жоғары дәрежелі дін қызметкерлері әлеуметтік мәртебесіне байланысты "ғириет бойынша еркек" деп есептелген. Осы себепті, оларға көбінесе олардың гареміне жататын әйелдер қызмет көрсеткен, дәл сол сияқты олардың еркек әріптестеріне олардың әйелдері қызмет көрсеткен. Бұл әйелдер күтімшілердің қызметін атқарғанмен, көбінесе жергілікті ақсүйектердің ықпалды отбасыларынан шыққан және әдетте жыныстық қанағаттандыру үшін пайдаланылмаған, бірақ олар өздерінің қамқорларының "әйелдері" деп аталған.

Норвегия

Дания мен Норвегия одағы кезінде, 1380 жылдан 1814 жылға дейін, Копенгагендегі Дания корольдік сарайы Норвегия корольдік сарайы есебінде саналды, сондықтан осы кезеңде Норвегияда корольдік сарай болған жоқ. 1814 жылдан 1905 жылға дейінгі Норвегия мен Швеция арасындағы одақ кезінде шведтік король отбасының Норвегияға сапары барысында қызмет еткен норвегиялық сарай қызметкерлері болды. Әйелдер швед сарайының үлгісі бойынша тағайындалды, яғни Ховфрокен (құрметті қыз), Каммарфрокен (бас құрметті қыз) және Стацфру (жатын бөлмесі ханымы) шені бойынша, олардың барлығын Overhoffmesterinne (көйлектердің ханымы) қадағалады: бұл лауазымдар алғаш рет 1817 жылы тағайындалды. 1905 жылы Швеция мен Норвегия арасындағы одақ таратылғанда, Норвегияның тұрақты корольдік сарайы құрылды.

Осман империясы

Осман империясында "күзетші әйел" немесе "сарай ханымы" деген сөз Осман сұлтанның әйелдеріне – оның қатындарына (конкубин), қыздарына, қарындастарына және анасына қызмет ететін, хатшылық және серік қызметтерін атқаратын Император харемінің әйелдерін сипаттау үшін жиі қолданылған. Бұл әйелдер бастапқыда құл ретінде харемге келген, олар Қырым құл саудасы, Барбария құл саудасы және Ақ құл саудасы арқылы тұтқындалған. Харемге кірген кезде оларға "Cariye" шені берілді және барлығы Сұлтанға ресми түрде қатындар ретінде қол жетімді болды, бірақ егер олар оның төсегін бөлісуге таңдалмаса, Сұлтанның анасына, қатындарына, қарындастарына және қыздарына қызмет ететін күзетші әйел сияқты лауазымда қызмет етті. "Хазинедар" немесе "Хазинедар уста" – бұл қарапайым қызметші емес, арнайы тапсырмалары бар "калфа", және "Хазинедар уста"дан төмен шенде болды. Сарайдың бір үйіне қарасты барлық "калфалар" белгілі бір патшалық тұлғаға тиесілі "калфалардың" бақылаушысы болған "Daire Kalfasi"-нің қарамағында болды. Харемдегі барлық "Daire Kalfasi" – "Бююк Калфаның" қарамағында болды, ол өз кезегінде сарайдың барлық "Daire Kalfasi"-нің бақылаушысы болды. Ең жоғары шенді "калфа" – "Сарай устасы", ол бүкіл сарайдың (харемнің) барлық "калфаларын" бақылап отырды.

Польша

Қазіргі Польшаның ерте заманында патшайымның күтімші қыздары жиынтығын фрауцимер деп атаған. Патшайымның үйі патша үйіне ұқсас болған, бірақ кішірек. Патшайымның ер адамдарына ақсүйек Очмистрз бақылаған, ал оның әйелдеріне бас күтімші Очмистрин (magister curiae) бақылаған. Очмистрин мемлекеттік қызмет деп есептелген және Польшаның бөлінуіне дейін Польшадағы әйел адамның атқаратын жалғыз мемлекеттік қызметі болған. Ол міндетті түрде сенаторлық шендегі ақсүйекке үйленген ақсүйек әйел болуы керек еді. Очмистрин көптеген үйленбеген күтімші қыздар мен құрметті қыздарға басшылық еткен. Патшайымның сарайы поляк магнаттары мен ақсүйек әйелдерінің сарайларының үлкен нұсқасы болған. Польша ақсүйектерінің әдеті бойынша, жасөспірім қыздарын басқа ақсүйек әйелдің немесе, мүмкіндігі болса, патшайымның үйіне күтімші қыздар ретінде білім алуға және күйеу табуға жіберген.

Португалия

Португалияның корольдік сарайы Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін және 1640 жылы өз сарайын құрған соң, испан сарайының үлгісімен әсерленді. 1896 жылғы сарай тізілімінде Камарейра мор португалдық сарайдың барлық қызметші қыздарының ең жоғары дәрежелісі деп көрсетілген, одан кейін Дама Камариста Мульер до мордомо мор де С. а. Райнья және Дама гонорария Мульер до mestre sala келді. Осы үш лауазымға сол кезде бір адам тағайындалған. Төртінші дәреже – Dona camarista (1896 жылы олардың саны бес болған), ал ең төменгі дәрежелі қызметші қыздар – Dona honoraira, олардың саны 1896 жылы 21 болған.

Ресей

Мәскеулік Ресейдің сарайында патшайымның қызметкер әйелдерінің лауазымдары көбінесе боярлардың (боярлардың жесірлері немесе әйелдері) арасында бөлінетін, әдетте патшайымның отбасы мен туыстарынан болатын. Патшайымның қызметкер әйелдері арасындағы ең жоғары лауазым – патша сарайының қазынашысы. Екіншісі – серіктер тобы. Үшіншісі – ханзадалар мен ханшайымдардың бабырлары (ұл балалардың бабырлары қыздардың бабырларынан жоғары тұратын); бабырлардың арасында ең маңызды лауазым – мамок, корольдік басты тәрбиеші, көбінесе патша немесе патшайымның туыстарынан болатын ересек жесірлердің арасынан таңдалатын. Барлық лауазымдар патша жарлығымен бекітілетін. Қызметкер әйелдер тобының жалпы мәртебесі светличная (патшайымның тігінші әйелдері), постленицы (патшайымның палата әйелдері мен жуушы әйелдері) және қызметкерлердің істерін жүргізетін шенеуніктерден жоғары болды.

Испания

Кастилия патшалығының сарайында 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басында патшайымды күтіп тұрған әйелдер тобы болды, олар Камарера деп аталды, бірақ патшайымды күтіп тұрған әйелдердің белгілі бір ұйымы 15 ғасырға дейін расталмады. Испаниялық әйелдердің ерекше ұйымы, шамамен Кастилияның Изабелла I (1474–1504) билігі кезінде қалыптасқан, 16 ғасырда Португалияның Изабелла, Киелі Рим империясының императрицасы және Испания королевасы сақтап, патшайымды күтіп тұрған әйелдер үшін стандартты испан сарайының үлгісіне айналды. Швед сарайының қызметкерлерінің саны 1873 жылы қысқартылды. Корольдік немесе королеваға қызмет ететін әйелге көбінесе осы атақ беріледі (ресми хабарламаларда да), бірақ ресми түрде жатақ бөлмесінің ханымы немесе жатақ бөлмесінің әйелі деп аталады (ол атқаратын лауазымға байланысты). Ресми шараларда патшайымды күтіп тұрған әйелдер лауазым белгісін тағады, ол әдетте патша отбасының тиісті мүшесінің зергерлік немесе эмальді монограммасынан тұрады, ол тиісті тәж немесе коронаға түсірілген, түрлі түсті лентаға ілінген. Корольдің үйінің аға әйелі (корольдік немесе королева) – киімді сақтаушы, ол (өз кезегінде қатысып отыра отырып) патшайымды күтіп тұрған әйелдердің барлық міндеттерін ұйымдастыруға жауапты. Жатақ бөлмесінің әйелдері күнделікті қатыспайды, бірақ ресми немесе маңызды қоғамдық оқиғалар мен шараларға шақырылады. Леди Фарнхэм 1987 жылдан 2021 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Леди Сьюзан Хасси де 1960 жылы тағайындалды және Елизавета II билігінің қалған кезеңінде қызмет етті. Леди Элтон 1987 жылы тағайындалды және Елизавета II билігінің қалған кезеңінде қызмет етті. Дама Филиппа де Пас 1987 жылы жатақ бөлмесінің қосымша әйелі болып тағайындалды және Елизавета II билігінің қалған кезеңінде қызмет етті. Дженнифер Гордон Леннокс та 2002 жылы тағайындалды және Елизавета II билігінің қалған кезеңінде қызмет етті. Леди Елизавета Лиминг (туған есімі Боуес Лайон), Елизавета II-нің туысы. Саймон Роудс ханым, құрметті Маргарет Роудстың келіні (Елизавета II-нің туысы және Елизавета Королеваның бұрынғы әйелінің әйелі). Елизавета II қайтыс болғаннан кейін және Карл III таққа отырғанда, король марқұм королеваның әйелдерін күтіп тұрғаны туралы хабарланды, олардың атақтары «Үй ішіндегі әйелдер» деп өзгерді. Олар Бэкингем сарайындағы іс-шараларды өткізуге көмектеседі. 15 ғасырға дейін королеваның үйінің лауазымды адамдарының көп бөлігі ер адамдар болған. XV ғасырдың ортасында Елизавета Вудвиллдің тек бес әйелі болған, бірақ XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басында әйелдерге ағылшын сарайында басымдық берілді, Франция мен континенттік сарайлардағы оқиғалармен қатар. Эдуард IV 1478 жылы Үй шаруашылығының қара кітабын жасағанда Бургундия герцогтігінің сарайлық өмірі үлгі ретінде қызмет етті және ағылшын корольдік үй шаруашылығының ұйымы сол кезден бастап қалыптасты. Елизавета Йорк көптеген әйелдерді күтіп тұрды, бұл туралы испан елшісі Родриго де Пуэбла: «Королеваның отыз екі әйелі бар, өте сәнді және тамаша стильде» деп хабарлады. Оның 36 әйелі болғаны айтылады, олардың 18-і асыл әйелдер; 1502 жылы толық есеп оларды 16 «асыл әйелдер», жеті құрмет қыздары және үш «жатақ бөлмесінің әйелдері» деп қорытты, олар оған жатақ бөлмесінде қызмет етті. Әйелдер ресми түрде патшайымды күтіп тұрған әйелдер ретінде жұмыс істегеннен басқа, королеваның әйелдер тобы іс жүзінде оның қыздары мен оның әйелдерінің қыздарынан тұратын, королеваның үйінде тұратын әйелдерден де құралды. Тюдор сарайында патшайымды күтіп тұрған әйелдердің міндеті – патшайымның жұрт алдында да, жеке өмірінде де серігі болу еді. Олар оны қайда барса да ертіп жүруі керек еді, оны музыкамен, бимен немесе әнмен көңілдестіруі керек еді, киінуіне, жуынуына және оған дәретхананы пайдалануға көмектесуі керек еді, өйткені сол кездегі стандарттарға сәйкес патшалық адам өзінен ештеңе жасамайды, бірақ әрқашан олардың мәртебесінің белгісі ретінде күнделікті барлық тапсырмаларда күту керек еді. Пәктік әйелдер абыройының мүшелері ретінде әлеуметтік мәртебесіне байланысты, соттың қызметкерлерінің немесе басқа да көрнекті азаматтардың ұсынысы бойынша тағайындалды және олар өздерінің отбасылық қарым-қатынастарынан корольдік отбасының қолдаушылары болады деп күтілді. Патшайым шетелдік болмаған кезде, оның туыстары сенімді және адал деп саналғандықтан, олар жиі тағайындалатын. Маргарет Ли Анна Болейннің жеке палатасының ханымы болды, дәл Элизабет Сеймур Джейн Сеймур үшін болғандай. Корольдік әйелдердің ұйымдастырылуы Тюдор сарайы кезеңінде қалыптасты. Әйелдерді күтіп тұрған әйелдер киімді сақтаушы басшылық етті, одан кейін жатақ бөлмесінің бірінші ханымы, ол жатақ бөлмесінің әйелдерінің тобын қадағалады (әдетте графтан жоғары дәрежедегі пэрлердің әйелдері немесе жесірлері), одан кейін жатақ бөлмесінің әйелдерінің тобы (әдетте пэрлердің қыздары) және соңында құрмет қыздарының тобы, олардың қызметі оларды өмір бойы «Құрметті» атағына ие етті. Жүйе Тюдор кезеңінен бері формальды түрде шамамен бірдей болып қалып келді. Алайда, практикада көптеген лауазымдар бос қалды. Мысалы, соңғы уақыттарда құрмет қыздары тек тәжді кию рәсімінде тағайындалады.

Белгілі мысалдар

Бұл тізімде әр елдің ең танымал және белгілі әйел қызметшілерінің тізімі келтірілген. Толық ақпаратты тиісті санаттарда табуға болады.

Канада

Маргарет Саузерн (1931 жылы туған)