Толкин әлемінен Глофиндель: Алтын шашты эльф

Кіріспе

Толкиннің Орта жүзіндегі ойдан шығарылған эльф Глорфиндел – Ж.Р.Р. Толкиннің Орта жүзінің мифологиясындағы көркем кейіпкер. Ол Калакенди, яғни Жоғарғы эльфтердің үш тобының бірі – Нольдордың мүшесі. "Сары" немесе "алтын шашты" деген мағына беретін кейіпкер мен оның аты 1916–17 жылдары Орта жүзінің мифологиясының бір бөлігіне айналатын алғашқы туындылардың бірі болды, бұл "Гондолиннің құлауы" атты алғашқы жазбасынан бастау алды. Оның аты шашының түсі оның ерекшелігін көрсетеді, себебі Нольдорлар көбінесе қара шашты болған. Сол аттас кейіпкер "Сақиналардың иесі" кітабының бірінші бөлімі – "Сақинаның серіктестігінде" кездеседі, ол Орта жүзінің Үшінші дәуірінде өтеді. Оқиғада ол Сауронның көлеңкесі сияқты қызметшілері – Назгулға қарсы тұра алатын, тіпті кейбіреулеріне жалғыз өзі қарсы тұра алатын күшті эльф әміршісі ретінде бейнеленеді. Глорфиндел және Гондолиннің құлауы туралы әңгіменің нұсқасы 1977 жылы, автордың өлімінен кейін жарық көрген "Сильмариллионда" кездеседі. Кейінгі жазбаларында Толкин Глорфинделдің түбіртегін Орта жүзінің Бірінші дәуіріне қатысты әртүрлі материалдарда зерттеді. Ол бір атамен Глорфиндел деп аталатын екі кейіпкердің бір адам екенін анықтады, бұл "Сақиналардың иесінің" жарияланған нұсқасынан көрінбейді; бұл мәселе ғалымдар арасында талқыланды. Глорфиндел кейіпкеріне енгізілген өзгерістер, әсіресе қайта туу тақырыбының енгізілуі, Толкиннің мифологиясының дамуы аясында ғалымдар тарапынан талданды. Питер Джексонның 2001 жылғы "Сақиналардың иесі: Сақинаның серіктестігі" фильмінде Глорфинделдің Фродоны Назгулдан ат беру арқылы құтқару рөлі эльф әйел Арвенге берілді. Ол сонымен қатар түрлі бейне ойындарда да пайда болды.

Ұсынылу және жасау

[[Файл:Бар ен Лотглор.svg|upright|thumb|Қолындағы қарулы күштердің қалқандарында бейнеленген Бар-эн-Лотглордың гербі, немесе Алтын Гүл үйі, Глорфиндел басқаратын әскерлерде қолданылған. Толкиннің ұлы Кристофер Толкиннің айтуынша, "бұл оның есімінің бастапқы мәні болды". Сол аттас Эльф "Жүзіктер Иесі" кітабында, Гондолиннің құлдырауының алғашқы нұсқасынан көп жылдар өткен соң жазылған: "Жүзіктер Достастығында" Қара Лорд Сауронның мұрагері Морготтың қызметшілерінен қашуға тырысқан хоббит Фродо Бэггинске көмектеседі. Эльронд кеңесі туралы ерте жазбаларда Глорфиндел "Гондолиндегі әулеті туралы айтады". "Жүзіктер Достастығы" кітабының соңғы басылған нұсқасында Леголас Эльфтердің өкілі болып табылады, бірақ Толкин Глорфинделге таңған күш сақталған, өйткені ол Назгулға қарсы тұра алатындай күшті болып бейнеленген, сондықтан ол Фродоны олардан қауіпсіз жерге жетелеу үшін таңдалған. Мәселе Толкиннің қайтыс болған Эльфтердің рухтарын Валинордың Мандос залдарында, Валар мен Майардың, Толкиннің "құдайларының" мекенінде, тазалау орнына ұқсас кезеңнен кейін ескі денелеріне қайта кіргізу туралы бастапқы түсінігінде жатқан. Қайта жандандырылғаннан кейін, бұрын өлген Эльфтер Валинорде мәңгі қалады. Толкин әр Эльфтің аты бірегей болуы керек деп шешті, сондықтан екі Глорфиндел бір адам болуы керек. Ол тұтқынға алынуға жақын, бірақ Стридер мен Фродоның хоббит серіктерінің көмегімен Назгулді жақын маңдағы өзенге айдап әкетуге үміттенді, онда оларды Эльронд пен Гандальф жасаған, шабуылдаған аттарға ұқсайтын су толқыны шайып кетті. Фродо Ривенделдегі Эльфтердің қонақжайлылығын бағалап, Глорфинделдің және оның туыстарының сұлулығы мен мәртебесіне таң қалды. Элронд Бір Сақинаны жою үшін өз үйінен адамдарды таңдағанда, Гандальф Глорфиндел туралы айтты. Ол Мерри Брэндибак пен Пиппин Тукты қосуын былай деп түсіндірді:

[[File:Bar en Lothglor. svg|upright|thumb|Coat of arms of Bar en Lothglor, or the House of the Golden Flower, borne on the shields of armed forces led by Glorfindel. According to Tolkien's son, Christopher Tolkien, "this was from the beginning the meaning of his name". An Elf of the same name appears in The Lord of the Rings, written many years after the original draft of The Fall of Gondolin: in The Fellowship of the Ring, he appears to assist the hobbit Frodo Baggins in his attempt to escape the servants of the Dark Lord Sauron, Morgoth's successor. Early notes for the Council of Elrond state that Glorfindel "tells of his ancestry in Gondolin". In the final published version of The Fellowship of the Ring, Legolas is the representative of the Elven people, though the power that Tolkien attributed to Glorfindel remains as he is depicted as being strong enough to stand against the Nazgûl, and so he is chosen to guide Frodo to safety from them. The issue lay in Tolkien's original conception of the spirits of dead Elves as being re embodied in their old bodies after a Purgatory like period in the Halls of Mandos in Valinor, the home of Tolkien's "gods", the Valar and Maiar, where Elves previously lived before (re)migrating to Middle earth. After being re embodied, previously dead Elves stay in Valinor permanently. Tolkien eventually decided that each Elf's name should be unique, and therefore the two Glorfindels should be one and the same. He is nearly captured, but manages to drive the Nazgûl into the nearby river with the aid of Strider and Frodo's hobbit companions, where they were swept away by a wave of water resembling charging horses, an enchantment created by Elrond and Gandalf. While enjoying the hospitality of the Elves in Rivendell, Frodo was enchanted by the beauty and stature of Glorfindel and his kinfolk. When Elrond seeks to fill the last two spots in the Fellowship to destroy the One Ring with folk of his own house, Gandalf mentioned Glorfindel. He justified the inclusion of Merry Brandybuck and Pippin Took by saying:

Үшінші томмен бірге жарияланатын қосымшалардың бірі, "Патшаның оралуы", үшінші дәуірде Глорфиндел Ривенделлдің, Сұр Бакалардың және Лотлориеннің Эльф әскерлерін Форност шайқасында Ангмарға қарсы басқарып, шайқасқа қатысқанын айтады. Ол Гондордың болашақ патшасы Эарнурмен бірге, Гондордың бауырлас патшалығы Арнордың қалдықтарымен бірге шайқасты. Ангмардың Сиқырлы Патшасы, Назгулдың Иесі және Сауронның бас қызметшісі, тұтқынға алынған Форностағы өзінің билік орнын қорғау үшін аттанғанда, оның келгені Эарнурдың атын қорқытып, ханзаданы кері қашып жіберді, ал Сиқырлы Патша оны мазақ етті. Глорфиндел Сиқырлы Патшаға қарсы тұрды, ол түнге қашып кетті. Эарнур оны қуғысы келді, бірақ Глорфиндел оған тыйым салып, Сиқырлы Патшаның алыс болашақта құлайтынын болжады, бірақ "адам қолынан" емес. Көп жылдардан кейін, Сақина соғысы кезінде Эовин (әйел) Пеленнор далалары шайқасында Сиқырлы Патшаны өлтірді, оған Мериадок Брэндибак (хоббит) көмектесті. Эовин Сиқырлы Патшаны өлтіргенге дейін, пайғамбарлықтағы "адам" сөзі ешбір адам оны өлтіре алмайды дегенді білдіреді, емес, ешбір ер адам өлтіре алмайды дегенді.

Талдау

Александр Льюис пен Элизабет Кьюри Глорфинделді «маңызды емес, жай ғана қайта қолданылу» деп жазды және Толкин «өзін, сондай-ақ оқырмандар мен сыншыларды осы есімнің бір немесе екі кейіпкер бар ма деген мәселеде түйінге байлады» деп мәлімдеді. Дон Энгер Глорфинделдің «Гондолин құлауы» кітабындағы сөзсіз өлімі Толкинге Сильмариллиондағы осы кейіпкер мен «Сақиналар Иесі» жарияланған нұсқасындағы сол аттас эльфтің арасында тікелей байланыс жасауға кедергі келтірген болуы мүмкін деп болжады. Верлин Флигер эльфтердің жаңару тұжырымы «Сақиналар Иесі» жарық көрген кезде қарастырылғанын атап өтті. Ол, Толкин сенімді католик болғандықтан, бастапқыда бұл идеяны теологиялық тұрғыдан қиын және биологиялық тұрғыдан мүмкін емес деп тапты; соңында ол өз фантазиялық әлемінде «биологиялық заң» деген қорытындыға келді және оның мақсаты «көбінесе әдеби» екенін айтты. Толкин зерттеушісі Элизабет Уитингхэм оқырмандардан, әсіресе католиктерден, мысалы, әке Мюррей мен Питер Гастингстен келген хаттарды келтірді. Бұл сұрақтар тудырды, нәтижесінде Толкин мен оның ұлы Кристофердің мойындауы бойынша, Орта Жер мифологиясына өзгерістер енгізілді. Уитингхэм Толкиннің өзінің «екіншілік әлемін» өзінің «біріншілік әлемімен» үйлесімді етуге тырысқанын, 1950 жылдардан бастап метафизикалық және философиялық зерттеулерге ден қоюын қайта қарастырғанын атап өтті. Оның түзетулері оның легендариумының мәтіндерін христиандыққа жақындастырды. Ол Глорфинделдің Толкиннің ең көне тұжырымдамаларының бірінен – жаңару арқылы қайта туудан бас тарту туралы кейінгі ұстанымына ерекше ерекшелік екенін және ол Толкиннің жаңадан туған эльфті бейнелеуді ойластырудың алғашқы әрекеті екенін атап өтті. Tor.com-ның «Орта Жер халқын зерттеу» атты екі апталық сериясында Меган Фонтенот Глорфинделдің «Сақиналар Достастығы» кітабындағы рөлін шаман сияқты тұлға ретінде сипаттады, ол рухани (Валинор) және физикалық (Орта Жер) әлемдерге тікелей қол жеткізе алатын медиум және оның мақсаты – Көлеңке күштерінен қорқыныш сезінгендерді қорғау. Ол оның Бірінші дәуірде Балрогпен болған шайқасы, негізінен, шамандық сынақ пен саяхатқа «кіріспе» ретінде қызмет ететініне назар салды.

Alexander Lewis and Elizabeth Currie wrote that Glorfindel was a "chance reuse of no significance", and argued that Tolkien "tied himself, as well as readers and critics, in knots over the question of whether there were one or two characters of the name". Don Anger speculated that Glorfindel's unequivocal death in The Fall of Gondolin may have prevented Tolkien from making an explicit connection between this Silmarillion character and the Elf with the same name in the published version of The Lord of the Rings. Verlyn Flieger noted that the concept of Elven incarnation had been considered by the time of the publication of The Lord of the Rings. She suggested that being a devout Catholic, Tolkien initially found the idea to be theologically problematic and biologically difficult; he eventually reached the conclusion that "it is a biological dictum" in his imaginary world, and its purpose "largely literary". The Tolkien scholar Elizabeth Whittingham cited correspondence from readers, particularly Catholics like Father Murray and Peter Hastings. This raised questions that ultimately prompted changes to the mythology of Middle earth, as acknowledged by Tolkien and his son Christopher. Whittingham noted that Tolkien sought to make his "secondary world" compatible with his "primary world", reconsidering his focus on metaphysical and philosophical explorations from the 1950s onwards. His revisions gradually moved the texts of his legendarium into closer alignment with Christianity. She observed that Glorfindel is a notable exception to Tolkien's later stance on abandoning one of his oldest concepts, reincarnation through rebirth, and that he is Tolkien's first attempt of contemplating the portrayal of a reincarnated elf. In Tor. com's bi weekly series on "Exploring the People of Middle earth", Megan Fontenot described Glorfindel's role in The Fellowship of the Ring as a shaman like figure, a medium who has direct access to both the spiritual (Valinor) and physical (Middle earth) worlds, and that his purpose is to protect those who are threatened by the powers of the Shadow. She noted that his previous battle with the Balrog in the First Age essentially serves as an "initiation" to a shamanic trial and journey.

Кино және сахна

Ральф Бакшидің 1978 жылғы анимациялық нұсқасында оның рөлі мен повестьтен алынған сөздері Леголасқа беріледі. Питер Джексонның 2001 жылы түсірілген "Жүзіктер Иесі: Сақина Достастығы" фильмінде оның рөлі Фродоны Фордқа жеткізіп, Назгулдерді тарату үшін су тасқынын шақыратын Арвенге беріледі. 2007 жылдың маусымынан 2008 жылдың шілдесіне дейін Лондонның Вест-Эндіндегі Theatre Royal Drury Lane театрында қойылған "Жүзіктер Иесі" британдық музыкалық сахналық бейімделуінде бұл кейіпкер қара шашты эльф әйел ретінде қайта жаңартылып, оны Альма Ферович ойнады. 2015 жылғы "Марс тұрғыны" фильмінде NASA директоры Тедди Сандерс "Элронд" жобасы талқыланған кезде өзін Глорфиндел деп атауын сұрайды – бұл Марк Уотниді құтқару жоспарлары туралы құпия кеңес. Фильмнің авторы Дрю Годдард бұл сілтеме оның фильмдегі ең мақтан тұтатын сәті болғанын мәлімдеді. "Жүзіктер Иесі Онлайн" ойынында Глорфиндел ойын емес кейіпкер ретінде пайда болды. Games Workshop үстел үстіндегі стратегиялық ойынның "Жүзіктер Иесі" адаптациясында Глорфинделдің екі нұсқасы бар: біреуі толық қару-жарақ киген, ал екіншісі киім киіп, Асфалотқа мінген. Глорфинделдің нұсқасы Lego Lord of the Rings бейне ойынында қолжетімді, ол жүктеуге арналған контент ретінде ұсынылады.