Кіріспе
Джузеппе Томаси ди Лампедузаның 1958 жылғы романы «Леопард» (il ˌɡattoˈpardo) – Джузеппе Томаси ди Лампедузаның Ризорджименто кезеңінде Сицилия өмірі мен қоғамындағы өзгерістерді суреттейтін романы. 1958 жылы Feltrinelli баспасында жарық көрген, бірақ алдымен Mondadori және Einaudi баспаларынан екі рет қабылданбаған бұл роман итальян тарихындағы ең көп сатылған кітапқа айналып, қазіргі итальян әдебиетінің ең маңызды туындыларының бірі саналады. 1959 жылы ол Италияның көркем әдебиеттегі ең жоғары наградасы – Стрега сыйлығын жеңіп алды. 2012 жылы The Guardian газеті оны «ең жақсы 10 тарихи романның» бірі деп таныды. Романның негізінде 1963 жылы Лучино Висконтинің режиссерлігімен, Бёрт Ланкастер, Клаудия Кардинале және Ален Делонның қатысуымен сол аттас фильм түсірілді. Томаси – Сицилиядағы шағын княздер әулетінің соңғы өкілі. Ол ұзақ уақыттан бері өзінің ұлы әкесі, Лампедузаның тағы бір князі Дон Джулио Фабрицио Томасиге негізделген тарихи роман жазуды жоспарлап жүрген. Палермодағы Лампедуза сарайы, романда суреттелгендей, 1943 жылы одақтас әскерлер Сицилияға шабуыл жасаған кезде бомбаға ұшырады.
the novel
The Leopard ( il ˌɡattoˈpardo) is a novel by Giuseppe Tomasi di Lampedusa that chronicles the changes in Sicilian life and society during the Risorgimento. Published posthumously in 1958 by Feltrinelli, after two rejections by the leading Italian publishing houses Mondadori and Einaudi, it became the top selling novel in Italian history and is considered one of the most important novels in modern Italian literature. In 1959, it won Italy's highest award for fiction, the Strega Prize. In 2012, The Guardian named it as one of "the 10 best historical novels". The novel was made into an award winning 1963 film of the same name, directed by Luchino Visconti and starring Burt Lancaster, Claudia Cardinale and Alain Delon. Tomasi was the last in a line of minor princes in Sicily. He had long contemplated writing a historical novel based on his great grandfather, Don Giulio Fabrizio Tomasi, another Prince of Lampedusa. The Lampedusa Palace in Palermo, like the palace in the novel, was bombed during the Allied invasion of Sicily in 1943.
Романның жазылу процесі
Джузеппе Томаси ди Лампедуза көп оқығанмен, өмірінің соңғы жылдарына дейін жариялану үшін жазған аз ғана нәрсе бар еді. Ол 1930 жылдары «Леопард» деп аталатын кітап идеясын ойластырған, бірақ сол кезде оны іске асырмады. 1954 жылы Томаси өзінің туысы Лусио Пикколомен, тағы бір өмірінің соңында жазуға кіріскен автормен, Сан-Пеллегрино Термедегі әдеби конференцияға қатысты. Пикколо жақында жарық көрген өлеңдерінің негізінде шақырылған еді және Томасиді қонақ ретінде алып келді. Сондай-ақ, Евгений Монтале да қатысты. 1955 жылдың маусымында ол алғашқы тараудың нұсқасын аяқтады, бұл 1860 жылы 24 сағат ішінде өтетін оқиға туралы бастапқы ниетімен сәйкес келді. Оның айналасындағылардың көпшілігі ол жазып жатқанын білмеді: ол әрқашан көп уақытын жалғыз өткізген, енді ол осы уақытты жазу үстелінде өткізді. 1956 жылдың басында ол жақын достарына төрт тараудан тұратын қолжазбаны көрсетті, ол болашақ романның бірінші, екінші, жетінші және сегізінші тарауларына сәйкес келді. 1956 жылдың мамырында Томаси Миландағы Мондадориге төрт тараудан тұратын мәтінді жіберді. Сол жазда ол тағы екі тарау жазды (соңғы нұсқада үшінші және төртінші тараулардың жобалары) және қазан айында оларды Мондадориге де жіберді. 1957 жылдың басында ол тағы екі тарау (соңғы нұсқада бесінші және алтыншы тараулар) жазып, бұрын жазғандарын қайта қарады және бірнеше адамға қолжазбаларын жіберді. Томасидің рұқсатымен оның шәкірті Франческо Орландо авторды жасыра отырып, оның әдеби агенті, Бенедетто Крочедің қызы Итаға көшірмесін жіберді. Тағы бір алушы, кітап сатушы және баспагер Фаусто Флаковио кітапты ұнатып, бірақ көркем әдебиет шығарумен айналыспады; ол оны Элио Виториниге жіберуді ұсынды. Күткендей, бұл дәстүрлі роман модернист Виториниге ұнамады, ол оны «өте ескірген» және «эсселік» деп тапты. Ақырында, Крочеге жіберілген көшірме нәтижесін берді, бірақ Томасидің өмірлік кезеңінде емес. 1957 жылы оған өкпе рагы диагнозы қойылды; ол 1957 жылдың 23 шілдесінде Римде қайтыс болды. «Il Gattopardo» итальян әдебиетінің ұлы туындысы ретінде тез танылды. 1959 жылы Томаси ди Лампедуза романы үшін беделді Стрега сыйлығымен марапатталды.
By June 1955 he completed a version of the first chapter, conforming to his original intent of a story set in a single 24 hour period in 1860. At this time, few people around him were aware that he was writing: he had always spent large amounts of time alone; those periods were now spent at his writing desk. He finally showed a four chapter work in progress to close associates in early 1956, corresponding roughly to the first, second, seventh, and eight chapters of the eventual novel. In May 1956, Tomasi sent a four chapter typescript to Mondadori in Milan. That summer he wrote two more chapters (drafts of the third and fourth in the final version) and in October he sent these to Mondadori as well. In early 1957 he wrote two more chapters (the eventual fifth and sixth), revised those he had already written, and sent typescripts to several people. With Tomasi's permission, his student Francesco Orlando sent a copy to literary agent it, daughter of Benedetto Croce, leaving the author anonymous. Another recipient, bookseller and publisher Fausto Flaccovio, liked the book but was not in the business of publishing fiction; he suggested sending it to Elio Vittorini, unsurprisingly this rather traditional novel did not appeal to modernist Vittorini, who found it "rather old fashioned" and "essayish". Eventually, the copy sent to Croce bore fruit, but not in Tomasi's lifetime. In 1957 he was diagnosed with lung cancer; he died on 23 July 1957 in Rome. Il Gattopardo was quickly recognized as a great work of Italian literature. In 1959 Tomasi di Lampedusa was posthumously awarded the prestigious Strega Prize for the novel.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның көп бөлігі Рисоргименто дәуірінде, әсіресе атақты «қызыл жейделілердің» басшысы Джузеппе Гарибальди өзінің «Мыңдық» деп аталатын пролетариат армиясымен Сицилияны жаулап алған кезеңде орын алады. Роман 1860 жылдың мамыр айында басталады, сол кезде Гарибальдидің «қызыл жейделілері» Сицилия жағалауына қонды және ішкі аймақтарға қарай жылжыды; олар жақын арада Екі Сицилия Корольдігін құлатып, оны Виктор Эммануэль басқаратын біріккен Италия Корольдігіне қосады. Сюжет аристократ Салина отбасының төңірегінде өрбиді, оның басында принц Фабрицио тұрады. Дон Фабрицио – отбасының әкесі, сонымен қатар олардың қатаң мінез-құлық кодексі мен Рим-католик діни рәсімдерін сақтаушы. Принц Фабрицио өте қатал әйелімен некеде болудан дене жағынан қанағаттанбайды, сондықтан ол бірнеше жақын достары мен куртизандарды ұстайды, сондай-ақ әуесқой астрономиямен шұғылданады. Ол өзінің туысы, принц Танкреди Фальконериге қатты тартылады, оны жақсы қасиеттерге ие деп санайды. Бірақ Танкреди Гарибальдидің «қызыл жейделілеріне» қосылғанын білгенде, бұл сүйіспеншілік азаяды. Донафугата қаласындағы Салина естігіне сапар барысында принц қала әкімі Дон Калогеро Седараның күмәнді бизнес айналымдары мен саяси ықпалы арқасында байып кеткенін және оның байлығы енді Салиналардың байлығымен теңесетінін біледі. Седара өте әдемі қызы Анжеликаны таныстырғанда, Танкреди оған ғашық болады, бұл принцтің қызы Кончеттаның ренішіне түсіреді, ол Танкредиді жақсы көреді. Қызының сезімдерін білгенімен, принц бұл жағдайды қабылдап, Танкреди мен Анжеликаның никесін ұйымдастыруға көмектеседі. Екеуі бақытты және таза никелік кезеңді өткізеді. Фабрициоға жаңа итальян мемлекетінде сенатор лауазымы ұсынылады, бірақ ол одан бас тартады. Анжелика Палермо қоғамына сәнді балда таныстырылады және өзінің тегіне қарамастан болашақ графиня рөлін оңай атқарады. Оқиға екі он жылға алға жылжиды және принц Фабрицио отбасының қоршауында өлім төсегінде жатқан күйінде көрінеді. Принц Салиналардың соңғы нағыз принці, соңғы барс болатынын ойлайды. Соңғы тарау 1910 жылы өтеді, онда жетпіс жастағы Кончетта екі әпкесімен бірге отбасылық үйде тұрып жатыр.
Бейімделулер
Роман Лучино Висконти режиссерлік жасаған фильмнің негізі болды. Бёрт Ланкастер бас рөлде ойнаған бұл фильм Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" жүлдесін жеңіп алды. 20th Century Fox 1963 жылы фильмді күрт қысқартып шығарды, бірақ 1983 жылы Висконтидің түсінік-көзқарасы ағылшын тіліндегі субтитрлермен қайта жарық көрді және әйгілі бал залындағы көрініс толық 45 минуттық нұсқасына келтірілді. Романды Майкл Гастингс радиоға бейімдеп, 2008 жылы BBC Radio 3 арнасында эфирге шығарды. Радиоспектакльде Том Хиддлстон Танкреди, Хейли Атвелл Анжелика, Стэнли Таунсенд Дон Фабрицио және Джули Легран принцесса Стелла рөлінде ойнады.
Санаты
Егер бәрі бұрынғы қалпында болсын десек, бәрі өзгеруі керек. (Танкреди айтқан) Итальян тіліндегі түпнұсқа: "Se vogliamo che tutto rimanga com'è bisogna che tutto cambi." "Біз барс, арыстанбыз, біздің орнымызды кішкентай шақалдар мен гиеналар басады. Ал біздің бәріміз – барс, шақалдар мен қойлар – өзімізді жердің тұзы деп ойлай береміз." (Дон Фабрицио айтқан) Итальян тіліндегі түпнұсқа: "Noi fummo i Gattopardi, i Leoni; quelli che ci sostituiranno saranno gli sciacalletti, le iene. E tutti quanti, Gattopardi, sciacalli e pecore, continueremo a crederci il sale della terra."