Кіріспе

Ancrene Wisse (/æ//ŋ//k//r//ɛ//n// /'/w//ɪ//s/; сондай-ақ Ancrene Riwle, /æ//ŋ//k//r//ɛ//n// /'/r//iː//ʊ//l//i/ немесе Анкерлерге арналған нұсқаулық ретінде белгілі) – 13 ғасырдың басында жазылған әйелдерге арналған анонимді монахтық ереже (немесе нұсқаулық). Еңбек сегіз бөлімнен тұрады: Құдайға құлшылық ету, жүректі сақтау, моральдық сабақтар мен мысалдар, тәлкеулік, мойындау, тәубе ету, махаббат және үй шаруасы мәселелері. 1-ші және 8-ші бөлімдер "Сыртқы ереже" деп аталатын нәрсені қамтиды (анкерлердің сыртқы өміріне қатысты), ал 2–7-ші бөлімдер "Ішкі ереже" (анкерлердің ішкі өміріне қатысты) туралы айтады.

Қауымдастық

Анкориттік өмірді қабылдау ортағасырлық Еуропаның барлық жерінде кеңінен таралған, ал Англияда ерекше танымал болды. Он үшінші ғасырдың басында анкориттер мен анкористердің өмірі жалғыз өмір сүретін адамдардың өмірінен ерекшелене бастады. Жалғыз өмір сүруге шақыру орын ауыстыруға мүмкіндік берді, ал анкориттер бір орынға, әдетте шіркеумен байланысты шағын бөлмеге, міндетті түрде байланған. "Анкрене Виссе" еңбегі бастапқыда қарапайым өмірге бет бұрған үш әйел қарындасқа арналып жазылған. ХХ ғасырдың басында бұл ортағасырлық Лондон қаласының жанындағы Килберн монастырі болуы мүмкін деп ойланды, және еңбекке XII ғасырдың басына дейін мерзім қоюға, ал авторын 1130 жылға дейін монастырды басқарған Годвин деп анықтауға тырысты. Соңғы зерттеулерде бұл көзқарас сынға алынды, әсіресе, еңбек жазылған ағылшын тілінің диалектісі Уэльс шекарасынан алыс емес, Англияның Батыс Мидлендс аймағынан шыққандығы анықталды. 1935 жылы сэр Израиль Голанц басқарған және Мейбел Дей басшылық еткен Ерте ағылшын мәтіндері қоғамы "Анкрене Виссе" еңбегінің басылымдарын жариялауға шешім қабылдады. Дей бірнеше басылымға кеңес берді және ол Дж. А. Герберт көшірген Неро қолжазбасының нұсқасымен жұмыс істеді. Ол белгілеген қағидалар кейінгі барлық редакторлардың жұмысына бағыт берді деп есептеледі. Джеффри Шепард еңбектің алтыншы және жетінші бөлімдерінің басылымын дайындағанда автордың кең оқумен таныс екенін көрсетті. Шепард автордың қызығушылықтарын Париж университетіндегі XII ғасырдың соңындағы ағылшын және француз ғалымдарының, соның ішінде Пётр Кантор мен Стивен Лэнгтонның ұрпағымен байланыстырды. Шепард автордың провинцияда ағылшын тілінде жазса да, ғалым болғанын, білім орталықтарында айтылып жатқан және жазылған жаңалықтармен үнемі хабардар болғанын айтты. Е. Дж. Добсон зәкірлердің Херефордширдегі Лимбрукке жақын жерде орналасқанын және автордың Херефордширдегі Уигмор аббаттығындағы Августин каноны Брайан Линген болғанын айтады. Белла Миллетт кейіннен автордың августиндік емес, доминикандық болғанын дәлелдеді. Кембридждегі Корпус-Кристи колледжінде сақталған қолжазбадағы (қазіргі заманғы көптеген аудармалар қолданатын) еңбектің қайта қарастырылуы 1224-1235 жылдар аралығында жасалған болуы мүмкін. Еңбек алғаш рет қашан жазылғандығы туралы пікірлер 1215 жылғы Төртінші Латеран соборының пастырлық реформаларының ықпалына байланысты. Шепард еңбек мұндай ықпалды көрсетпейтініне сенді және 1200 жылдан кейін жазылғанын айтады. Добсон 1215-1221 жылдар аралығында, собордан кейін және Доминикан Англияға келгенге дейін деп дәлелдейді. Бұл еңбек туралы айтылғандардың негізгі тұжырымдары қазіргі оқулықтарда кеңінен қолдау табады.

Тіл және мәтіндік сын

Кейбридж университеті Корпус-Кристи колледжі кітапханасындағы "Анкрена Висса" нұсқасы MS 402 деп белгіленеді. Ол "А" – Corpus Christi 402 қолжазбасын, ал "В" – Оксфорд, Бодли кітапханасы MS Bodley 34 қолжазбасын қамтитын ерте орта ағылшын тілінің диалектісінде жазылған. Bodley 34 қолжазбасында "Кейтрин тобы" деп аталатын мәтіндер жинағы бар: "Сейнт-Кейтрин", "Сейнт-Маргарет", "Сейнт-Юлиен", "Хали Мейдхад" және "Саулес Варде". Екі қолжазба да Дж. Р. Р. Толкин "13 ғасырда Батыс Мидлендс аймағында қолданылған бір диалекттің немесе 'стандартты' тілдің дәл көшірмесі" деп сипаттаған АБ тілінде жазылған. "Ancrene" сөзінің өзі әлі де ежелгі герман тілінің әлсіз есімдерінің төмендеуінен туындаған әйелдер көпше түріндегі жатпайыңқы инфлекцияны сақтайды; бұл Чосер заманында дерлік белгісіз болды. Оқу-әдістемелік және рухани материалдар күнделікті өмірден алынған иллюстрациялармен және анекдоттармен толықтырылған. "Ancrene Wisse" ғалымдар жиі "Кейтрин тобымен" және "Вуинг тобымен" бірге қарастырады – екеуі де ерте орта ағылшын діни мәтіндерінің АБ тілінде жазылған жинақтары.

Қолжазбалар

Орта ғасырлардағы "Анкрена Виссе" кітабының толық немесе бір бөлігі сақталған он жеті қолжазба бар. Олардың тоғызы түпнұсқа орта ғасырлық ағылшын тілінде, төртеуі – англо-нормандық тілінде, ал тағы төртеуі – латын тілінде жазылған. Ең қысқа үзінді – Лангидрок фрагменті, ол тек бір парчмент парағынан тұрады. Қолжазбалардың тізімі төменде келтірілген.

Версиясы | Шамамен мерзімі | Орналасқан жері | Қолжазба
------- | -------- | -------- | --------
C – Клеопатра | 1225–1230 | Британдық кітапхана | Cotton MS Cleopatra C. vi
B – Нерон | 1225–1250 | Британдық кітапхана | Cotton MS Nero A. xiv
C – Тит | 1225–1250 | Британдық кітапхана | Cotton MS Titus D. xviii
A – Корпус | 1225–1240 | Корпус Кристи колледжі, Кембридж | MS 402
Лангидрок фрагменті | 1250–1300 | Бодлеян кітапханасы, Оксфорд | MS Eng. th. c.70
P – Пепис | 1375–1400 | Магдалина колледжі, Кембридж | MS Pepys 2498
V – Вернон | 1375–1400 | Бодлеян кітапханасы, Оксфорд | MS Eng. Poet. a.1
G – Caius | 1350–1400 | Гонвилл және Caius колледжі, Кембридж | MS 234/120
R – Royal | 15 ғасыр | Британдық кітапхана | MS Royal 8 C. i
V – Вителлий (француз) | 14 ғасырдың басы | Британдық кітапхана | Cotton MS Vitellius F. vii
S – Тринити (француз) | 13 ғасырдың соңы – 14 ғасырдың басы | Тринити колледжі, Кембридж | MS 883 (R.14.7)
L – Латын | 1300–1350 | Мертон колледжі, Оксфорд | MS c. i.5 (Coxe 44)

Қолжазбалардың ешқайсысы түпнұсқа авторға жатпаса да, олардың бірнешеуі 13 ғасырдың бірінші жартысына жатады. Мортонның 1853 жылы жарық көрген алғашқы толық басылымы Британдық кітапханасының Cotton Nero A. xiv қолжазбасына негізделген. Соңғы редакторлар Корпус Кристи колледжі, Кембридж MS 402 қолжазбасын жоғары бағалайды, оның туралы Белла Миллетт: «Оның тілдік тұрақтылығы мен жалпы жоғары мәтіндік сапасы оны "Анкрена Виссе" басылымдары, аудармалары мен зерттеулері үшін ең басым қолжазбаға айналдырды» деп жазған. Ол 2005–2006 жылдары екі томдық түрінде жарық көрген ғылыми басылымның негізгі қолжазбасы ретінде пайдаланылды. "Анкрена Виссе" деген атау тек Корпус қолжазбасында ғана кездеседі. 15 ғасырға жататын "Бес сезім туралы трактат" та осы еңбектегі материалдарды пайдаланады.

Басылымдар

. . Толық мәтін интернетте қол жетімді. . 1-том, 2-том . (2000 жылы қайта басылды). . .