Саяси қылмыс – мемлекет мүддесіне зиян келтіретін құқық бұзушылық. Оған оппозиция, наразылық та жатады. Адам құқықтары шектелуі мүмкін. Қылмыстың моральдық жағы қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Криминологияда саяси қылмыс немесе саяси құқық бұзушылық – мемлекеттің немесе оның үкіметінің мүдделеріне зиян келтіретін құқық бұзушылық. Мемлекеттер мемлекеттің сақталуына нақты немесе ойдағы қауіп деп есептелетін кез келген әрекетті, зорлық қолданумен немесе зорлықсыз қарсылықты қылмыс деп тануы мүмкін. Мұндай қылмыстық жазалаудың салдары адам құқықтары, азаматтық құқықтар мен бостандықтардың шектелуіне әкелуі мүмкін, сондай-ақ, әдетте қылмыс деп есептелмейтін (яғни, оны жасағандар үшін қоғамға зиянды емес) мінез-құлық, биліктегі топтың қалауынша қылмысқа жатады. Осылайша, қарапайым саяси наразылықты қылмыстық қылудың моральдық тұрғысынан дұрыс па екендігіне күмәндік тууы мүмкін, тіпті ағымдағы режимді қолдайтындардың көпшілігі, қылмыскерді саяси, идеологиялық, діни немесе басқа да сенімдер жетелеген жағдайда, саяси мақсаттағы әрекеттерді қылмыстық деп тануды қалыпты жауап деп есептеуі мүмкін. Саяси қылмысты мемлекеттік қылмыстан ажырату қажет, онда мемлекеттер өздерінің қылмыстық заңдарын немесе халықаралық құқықты бұзады.
In criminology, a political crime or political offence is an offence that prejudices the interests of the state or its government. States may criminalise any behaviour perceived as a threat, real or imagined, to the state's survival, including both violent and non violent opposition. A consequence of such criminalisation may be that a range of human rights, civil rights, and freedoms are curtailed, and conduct which would not normally be considered criminal per se (in other words, that is not antisocial according to those who engage in it) is criminalised at the convenience of the group holding power. Thus, there may be a question of the morality of a law which simply criminalises ordinary political dissent, even though the majority of those who support the current regime may consider criminalisation of politically motivated behaviour an acceptable response when the offender is driven by more extreme political, ideological, religious or other beliefs. Political crime is to be distinguished from state crime, in which states break their own criminal laws or international law.
Шолу
Бір жағынан, сатқындық, бүлік, терроризм сияқты қылмыстар саяси болып табылады, себебі олар биліктегі үкіметке тікелей қарсылық білдіреді. Шпионаж әдетте саяси қылмыс деп есептеледі. Бірақ қылмыскерлердің "саяси" деп қаралатын әрекеттер жасауы үшін үкіметті құлатуға немесе оның басшыларын орнынан түсіруге ұмтылуы міндетті емес. Егер адамдар қалыптасқан тәртіпті өзгертуді жақтаса, немесе ұзақ жылдар бойы қалыптасқан саясатты реформалау қажеттігін дәлелдесе, немесе белгілі бір дәрежеде адалдықсыздық танытқан әрекеттерге қатысса, мысалы, елдің туын жағалай өртесе, мемлекет оны қауіпті деп санауы мүмкін. Бірақ мұндай қылмыстардың көлемі одан да аз болуы мүмкін. Құрылымдық функционалистер криминологтары мемлекеттердің өз ресурстарын әлеуметтік үйлесім арқылы тәртіпті сақтауға жұмсайтынын, яғни нақты бір мәдениетті діни, экономикалық, әлеуметтік немесе басқа да формалды емес мәселелерді қамтитын негізгі әлеуметтік дискурстар арқылы қалыптастырып, сақтайтынын айтады. Коммуникация құралдарына немесе олардың мазмұнына кез келген араласу мемлекеттің саяси билігіне қауіп төндіреді деп қарастырылуы мүмкін. Сондықтан, егер жеке тұлғалар мемлекеттік бақылаудағы ақпарат құралдарының сенімділігіне нұқсан келтіретін, цензураланбаған ақпаратты қамтитын материалдарды қағаз түрінде немесе электрондық түрде таратса, бұл қауіпті деп есептелуі мүмкін. Сонымен қатар, тіпті үкіметтік емес ұйымдарға, адамдарға немесе практикаларға қарсы жасалған қылмыс та саяси болып танылуы мүмкін. Этникалық немесе нәсілдік топқа қарсы зорлық-зомбылық немесе кемсітушілік, сондай-ақ кәсіподақ ереуілдері немесе жеке жұмыс берушілерге қарсы пикеттер, биліктегілер мұндай мінез-құлықты мемлекеттің саяси (және экономикалық) тұрақтылығына нұқсан келтіретінін көрген жағдайда саяси қылмыс ретінде қарастырылуы мүмкін. Осы контексте, Халықаралық полиция басшылары қауымдастығы қабылдаған Құқық қорғау кодексінің бір бөлігінде былай делінген: "Полиция қызметкерінің негізгі міндеттеріне қоғамға қызмет ету, өмір мен мүлікті қорғау, кінәсіздерді қорғау, бейбітшілікті сақтау және барлық адамдардың бостандық, теңдік және әділдік құқығын қамтамасыз ету кіреді" (Робинсон, 2002 ж. сілтеме). Бұл кодекс полиция қызметкерлерінің сыпайылықпен және әділдікпен әрекет етуін, барлық азаматтарға құрметпен және лайықты түрде қарауын, сондай-ақ қажетсіз күш қолданбауын талап етеді. Егер олар солай істесе, бұл қылмыс болып табылады (мысалы, шабуыл ретінде), ал егер ол жүйеленген болса, уақыт өте келе қажетсіз күш қолдану мемлекеттік қылмысқа айналады. Марксистік криминологтар саяси қылмыстардың көпшілігі мемлекеттің теңсіздік құрылымдарын: расизмді, сексизмді, этникалық артықшылықтарды, сондай-ақ сыныптық артықшылықтарды қайта өндіруге жасаған әрекеттерінен туындайды деп санайды. Осылайша, мемлекет меншік құқығын қорғайды және кедейлердің мүдделерін қорғау үшін кәсіподақтардың құқығын шектейді. Тіпті соғыс та бай елдердің жергілікті капиталистерінің шикізатты, пайданы және жұмыс орындарын жаһандық саяси экономикада жылжытуға жасаған тырысынан туындауы мүмкін, ал мұндай соғысқа қарсы шығу саяси қылмыс болып есептелуі мүмкін. Марксистер қоғамның тиімді жұмыс істеуі үшін әлеуметтік тәртіптің қажет екеніне күмән келтірмейді. Бірақ олар барлық қоғамдарда бір тап, әдетте "билеуші тап" деп аталатын, басқа таптарға қарағанда әлдеқайда көп пайда көреді деп санайды. Марксистер функционалистермен келіседі, әлеуметтендіру үйлесім мен тәртіпті дамытуда маңызды рөл атқарады. Алайда, соңғыларынан айырмашылығы, олар "капиталистік идеологияның" идеялары, құндылықтары мен нормаларына сын көзбен қарайды. Қазіргі заманғы марксистер білім беру және БАҚ-ты жұмысшы табын оның нақты мүдделеріне қарсы жұмыс істейтін әлеуметтік тәртіпке сәйкес келуге шатастыратын немесе "нағыз емес" әлеуметтік агенттіктер ретінде қарастырады. Осылайша, тікелей немесе жанама түрде қылмыстық құқықты қолданып, ақпарат таратуға қол жеткізуді бақылаудың барлық түрлері саяси қылмыстар болып табылады.
At one extreme, crimes such as treason, sedition, and terrorism are political because they represent a direct challenge to the government in power. Espionage is usually considered a political crime. But offenders do not have to aim to overthrow the government or to depose its leaders to be acting in a way perceived as "political". A state may perceive it threatening if individuals advocate change to the established order, or argue the need for reform of long established policies, or engage in acts signifying some degree of disloyalty, e. g. by burning the nation's flag in public. But the scope of such crimes can be rather less direct. Structural functionist criminologists recognise that states invest their resources in maintaining order through social conformity, i. e. a particular culture is encouraged and maintained through the primary social discourses which may include religious, economic, social, or other less formal concerns. Any interference with the media of communication or the sets of meanings embedded in the communications themselves may be perceived as a threat to the political authority of the state. Hence, whether in hard copy or electronically, if individuals distribute material containing uncensored information which undermines the credibility of state controlled news media, this may be considered threatening. Moreover, even an offence against non governmental institutions, persons, or practices may be deemed political. Violence or even discrimination against an ethnic or racial group, as well trade union strikes or picketing against private employers, can be perceived as a political crime when those in power see such conduct as undermining the political (and economic) stability of the state. In this context, note that the Law Enforcement Code of Conduct passed by the International Association of Chiefs of Police says in part: "The fundamental duties of a police officer include serving the community, safeguarding lives and property, protecting the innocent, keeping the peace and ensuring the rights of all to liberty, equality and justice" (cited in Robinson, 2002). This code requires that police behave in a courteous and fair manner, that they treat all citizens in a respectable and decent manner, and that they never use unnecessary force. When they do, it is argued that this constitutes a crime (e. g. as an assault) and, if it is institutionalised, then over time, the use of unnecessary force become a state crime. Marxist criminologists argue that most political crime arises from the efforts of the state to reproduce the structures of inequality: racism, sexism, ethnic preference as well as class advantages. Thus, states will protect property rights and reduce the rights of trade unions to represent the interests of the poor. Even war could be grounded in the problems of local capitalists in wealthy countries in the effort to move raw materials, profits and jobs in a globalised political economy, and opposing such a war will be a political crime. Marxists do not dispute that, for a society to function efficiently, social order is necessary. But they consider that, in all societies, one class, usually characterised as the "ruling class", gains far more than other classes. Marxists agree with functionalists that socialisation plays a crucial role in promoting conformity and order. However, unlike the latter, they are highly critical of the ideas, values and norms of "capitalist ideology". Modern Marxists point to education and the media as socialising agencies, which delude or "mystify" the working class into conforming to a social order, which works against its real interests. Thus, all controls which directly or indirectly exploit the criminal law to control access to the discourses are political crimes.
Авторитарлық үкіметтер
Миллер қазіргі заман тарихындағы биліктің ерекше белгілерінің бірі – заңның рационализациясы және бюрократиялануы екенін айтады. Заң кодификациясы, немесе кем дегенде заң кодификациясының пайдалылығы туралы пікірталастар, мемлекеттік билік орталықтанған он тоғызыншы ғасырда дерлік жаһандық құбылысқа айналды. Атап айтқанда, қылмыстық құқықтың рационализациясы қылмыс ұғымын ғана стандарттаған жоқ, сонымен қатар «бұрмаланған» элементтерді заманауи, біркелкі, моральдық стандартқа қауіп ретінде жою құралы ретінде қабылданды. Осы тұста діни институттар «жамандықты» анықтауда жаңа рөл атқара бастады, онда саяси немесе әлеуметтік нормаларға қауіп төндіру, діни догмаға қауіп төндірумен тең дәрежеде қауіпті саналды. Осылайша, саяси сөздер қылмыстық қудалауға түсуі мүмкін ең көп кездесетін жағдайлардың біріне айналды. Бірлесу және жиналу еркіндігі де, егер мақсаты оппозициялық саяси көзқарастарды білдіру болса, қылмыстық жазаға тартылуы мүмкін. Саяси қылмыскер тирандық үкіметке қарсы күресіп жатқан болуы мүмкін, сондықтан шарттар әдетте саяси қылмыс үшін адамды экстрадициялауға болмайды деп белгілейді (саяси қылмыс ерекшелігі). Томас Джефферсон былай деп жазды:
Miller says that one of the defining characteristics of power in modern history has been the rationalisation and bureaucratisation of law. Legal codification, or at least debates over the merits of legal codification, became an almost global phenomenon in the nineteenth century as state power was centralised. In particular, the rationalisation of criminal law standardised not just the concept of crime, but was adopted as the means to eliminate the "deviant" as a threat to a modern, uniform, moral standard. In this, the religious establishment began to play a new role in defining "evil" in which threats to the political or social norm became as dangerous as threats to religious orthodoxy. Thus, political speech became one of the most likely activities to be criminalised. The freedom of association and to meet may also be criminalised if the purpose is to express oppositional political views. Because a political offender may be fighting against a tyrannical government, treaties have usually specified that a person cannot be extradited for a political offense (the political offence exception). Thomas Jefferson wrote:
Терроризм
Өз елінің (немесе кейбір шетел елдердің) үкіметі терроризм деп санайтын белгілі бір қылмыстар үшін сотталған немесе күдікпен ұсталған адамдар осы жіктемені мойындамайды. Олар өз күресін заңды мақсаттармен және заңды құралдармен жүзеге асырғандықтарын, демек олардың қылмыстары саяси қылмыстар ретінде танылуы керек және жазалау жүйесінде ерекше қарастырылуға лайық екенін санайды (соғыстағы жауынгерлер сияқты, осылайша Женева конвенциясының қолдауында болуы керек). Мемлекеттер, әдетте, қылмыстардың саяси сипатын жаза тағайындау кезінде ауырлататын жағдай ретінде қарастырады және террористер мен "қарапайым" қылмыскерлердің арасында ешқандай айырма жасамайды. Мысалы, Action Directe ұйымының сотталған кісі өлтірушілері өздерін саяси тұтқындар деп есептейді.
People convicted or suspected of certain crimes classified as terrorism by the government of their country (or some foreign countries) reject that classification. They consider that their fight is a legitimate one using legitimate means, and thus their crimes should be more appropriately called political crimes and justify special treatment in the penal system (as if they were soldiers in a war and therefore covered by the Geneva Convention). States tend to consider the political nature of the crimes an aggravating factor in the sentencing process and make no distinction between the terrorists and "ordinary" offenders, e. g. the convicted murderers of Action Directe consider themselves political prisoners.
Діни қылмыстар
Мемлекет пен басым дін арасында нақты шекара болмаған жағдайда, шіркеу жарлықтары заң ретінде қабылданып, зайырлы полиция және сот органдарымен күшіне енгізілуі мүмкін. Бұл – мәдени өмірдің барлық саласындағы біркелкілікті сақтау үшін өте тиімді механизм, ал "қылмыс" деген атау сотталғандарға қосымша айып тағуға себеп болады.
Where there is no clear separation between the state and the prevailing religion, the edicts of the church may be codified as law and enforced by the secular policing and judicial authorities. This is a highly functionalist mechanism for enforcing conformity in all aspects of cultural life and the use of the label "crime" adds an extra layer of stigma to those convicted.