Кіріспе

Американдық жазушы және актер (1889 – 1945)

Роберт Чарльз Бенчли (15 қыркүйек 1889 – 21 қараша 1945) – американдық юморист, газетке мақала жазушы және киноактер ретінде кеңінен танымал. Гарвард университетінде оқып жүрген кезінде "The Harvard Lampoon" журналындағы жұмысынан бастап, "Vanity Fair" және "The New Yorker" журналдарындағы эсселері мен мақалалары, сондай-ақ оның танымал қысқа фильмдері арқылы Бенчлидің әзіл-қалжың стилі оған өмір бойы құрмет пен табыс әкелді. Нью-Йорктегі Алгонкин дөңгелек үстелінің әріптестерінен бастап, өркендеп келе жатқан киноиндустриядағы замандастарына дейін Бенчли өзінің юморымен танылды. Бенчли ең әуелі "The New Yorker" журналына қосқан үлесімен есте қалады; оның осы басылымдағы эсселері, мазмұнына қарамастан не абсурдты болса да, көптеген қазіргі заманғы юмористтерге үлкен әсер етті. Ол Голливудта да өзін танытты, оның "Қалай ұйықтауға болады?" атты қысқа фильмі үлкен сәттілікке ие болып, 1935 жылғы "Оскар" сыйлығының "Ең үздік қысқа фильм" номинациясын жеңіп алды. Ол Альфред Хичкоктың "Шетелдік тілші" (1940) және "Жақсы қыз ба?" (1941) сияқты фильмдерде де көптеген есте қаларлық рөлдерді ойнады. Сонымен қатар, Бенчли Уолт Диснейдің "Қарсыласатын Аждаһа" (1941) фильмінде өзінің ролін сомдады. Оның мұрасы – жазба жұмыстары және көптеген қысқа фильмдердегі қатысулары.

Ерте өмір

Роберт Бенчли 1889 жылдың 15 қыркүйегінде Массачусетс штатының Вурчестер қаласында Чарльз Генри Бенчли мен Мария Джейн (Моран) отбасындағы екінші ұл ретінде дүниеге келді. Олардың түбі – Уэльс және Солтүстік Ирландия (протестант) тегі, екеуі де колониялық дәуірден келген. Оның әкесі Азамат соғысы кезінде екі жыл Одақ армиясында қызмет еткен, ал содан бұрын төрт жыл теңіз күштерінде болған. Кейін ол Вурчестерге қайта оралып, үйленді және қалалық хатшы болып жұмыс істеді.

Эдмунд бауырластың қайтыс болуы

Роберттің ағасы Эдмунд (3 наурыз 1876 жылы туған) 1898 жылы Вест-Пойнтта 4-курс студенті болған. Оның курсы Испания-Америка соғысына дайындық үшін мерзімінен бұрын бітірілді. Ол 1 шілдеде Сан-Хуан төбесіндегі шайқаста қаза тапты. Отбасына хабар жеткенде Марияның ойсыраған реакциясы: "Неге Роберт болмады?!" болды. Роберт (сол кезде тоғыз жаста болған) осы сөзді естігеніне қатысты әртүрлі мәліметтер бар. Сонымен қатар, Эдмундтың қазасы туралы хабар 4 шілде мерекесінде келгендіктен, Роберт өмірінің соңына дейін фейерверктерді Эдмундтың өлімімен байланыстырды.

Әйелімен танысу

Роберт Бенчли Вурчестердегі орта мектепте Гертруда Дарлингпен танысты. Олар Гарвард университетінде оның соңғы курсында жағдаспады, ал 1914 жылдың маусым айында үйленді. Бір жыл өткен соң олардың тұңғыш ұлы Натаниел Бенчли дүниеге келді. 1919 жылы екінші ұлдары Роберт Бенчли кіші туды.

Білім

Роберт Вурчестердегі Оңтүстік орта мектебінде оқыды және орта мектепте академиялық және саяхаттық театрлық қойылымдарға қатысты. Марқұм ағасының никесіндегі Лилиан Дюрияның қаржылық көмегінің арқасында ол Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласындағы Филипс Эксетер академиясына орта мектептің соңғы жылында оқуға түсе алды. Бенчли 1908 жылы Гарвард университетіне оқуға түсті, бұл да Дюрияның қаржылық көмегімен мүмкін болды. Ол алғашқы курста «Дельта Упсилон» студенттік қауымдастығына қосылды және мектепте жақсы оқып жүргенде, Филипс Эксетерде бастан кешкен достық қарым-қатынасты жалғастырды. Ол ағылшын тілі және үкімет сабақтарында жақсы нәтижелер көрсетті. Оның юморі мен стилі осы кезеңде көріне бастады: Бенчли жиі өзінің студенттерді көңілдіруіне шақырылды, ал сыныптастары мен профессорларының пародилері өте танымал болды. Оның өнерлері оған жергілікті даңқ әкелді, ал кампустағы көптеген ойын-сауық шаралары мен кампустан тыс көптеген жиналыстар Бенчлидің талантын пайдаланды. Гарвардтағы алғашқы екі жылында Бенчли «Гарвард Адвокат» және «Гарвард Лампун» басылымдарында жұмыс істеді. Ол үшінші курста «Лампун» журналының директорлар кеңесіне сайланды. Бенчлидің сайлануы ерекше жағдай болды, себебі ол басылымның көркем редакторы болды, ал кеңес лауазымдары әдетте штаттың ең көрнекті жазушыларына берілетін. «Лампун» лауазымы Бенчлиге көптеген басқа мүмкіндіктерді ашты, ол тез арада «Сигнет қоғамы» клубына қабылданды, сондай-ақ сол кездегі Бостон Папирус клубының жалғыз студенті болды. «Лампундағы» міндеттерімен қатар Бенчли бірнеше театрлық қойылымдарда ойнады, соның ішінде «Хэсти Пудингтің» «Кристалл көруші» және «Нөлден төмен» қойылымдарында. Ол 1912 жылы «Пудингтің» κροκόδιλος (Крокодилос) лауазымын да атқарды. Бенчли осы жетістіктерін есінде сақтап, колледжден кейін мансапты жоспарлай бастады. Ағылшын тілінің профессоры Чарльз Таунсенд Коупленд Бенчлиге жазушы болуды ұсынды, ал Бенчли және болашақ Бенчли иллюстраторы Глуас Уильямс «Лампуннан» театрлық шолуларды жазу және иллюстрациялау бойынша еркін жұмыс істеуді қарастырды. Тағы бір ағылшын тілінің профессоры Бенчлиге Кертис баспасымен сөйлесуді ұсынды; бірақ Бенчли бастапқыда бұл идеяға қарсы болды және ақырында Филадельфиядағы мемлекеттік қызмет кеңсесінде жұмысқа орналасты. Соңғы курста ауруға байланысты академиялық сәтсіздікке ұшырағандықтан Бенчли 1913 жылы кредиттерін аяқтағанға дейін Гарвардтан бакалавр дәрежесін алмады. Оның кемшілігі – «ғылыми мақала» тапсыру болды, оны Бенчли АҚШ-Канада балық аулау дауы туралы трактатпен түзетті, ол балықтың көзқарасынан жазылған. Диплом алғаннан кейін көп ұзамай Кертиске жұмысқа орналасты. Қыркүйек айында ол Кертиске толық уақытты қызметкер ретінде қабылданды, оның жаңа басылымына, «Obiter Dicta» журналына материалдар дайындады. Бірінші нөмір басшылық тарапынан сынға ұшырады, олар оны «тымырлық, тым шашыраңқы және мүлдем әсерлі емес» деп санады. Бенчли мен «Obiter Dicta» журналының жағдайы жақсармады, ал компанияның банкеті кезінде жасалған сәтсіз әзіл Бенчли мен оның басшылары арасындағы қарым-қатынасты одан әрі шиеленістірді. Ол басылымда өз дауысын дамытуға тырысты, бірақ Бенчли мен Кертис үйлесімді болмады, сондықтан ол жұмыстан кетті, себебі Кертис Бенчлидің лауазымын жоюды жоспарлап, оған Бостонда жақсы жалақымен жұмыс ұсынды. Бенчли келесі жылдары бірнеше ұқсас жұмыс істеді. Оның көпшілік алдында сөйлеуге қайта оралуы 1914 жылы Гарвард-Йейл футбол ойынынан кейін болды, онда ол «профессор Сунгтың» футбол туралы қытай тілінде сұрақ-жауап сессиясын өткізуімен байланысты әзіл ойынды ұсынды. Жергілікті баспасөз бұл оқиғаны «қытай профессорының оқиғасы» деп атады, Сунгтың рөлін АҚШ-та отыз жылдан астам уақыт өмір сүрген қытай-американдық ойнады және Бенчли «аударған» кезде қытай тілінде сұрақтарға жауап беретінін айтты. Оның даңқы артып келе жатқанда, Бенчли фриланс жұмысын жалғастырды, оның ішінде 1914 жылы «Vanity Fair» журналына алғашқы ақы төленген мақаласы «Кітап жазу туралы кеңестер» деп аталды, ол сол кездегі танымал ғылыми емес мақалалардың пародиісі болды. Бенчлидің мақалаларын «Vanity Fair» кейде сатып алса да, оның жұмысы тұрақсыз болды, сондықтан ол «New York Tribune» газетінде жұмысқа орналасты. Бенчли «Трибун» газетінде тілші болып жұмыс істеді. Ол өте нашар тілші болды, басқа газеттерде келтірілген адамдардан мәлімдемелер ала алмады, ақырында қала бойынша лекцияларды жабуда сәттілікке жетті. Газеттің жексенбілік журналы іске қосылғанда оған жұмыс ұсырылды және жұмысқа орналасқаннан кейін жақын арада журнал штатына ауыстырылды, ақырында бас жазушы болды. Ол аптасына екі мақала жазды: біріншісі – әдеби емес кітаптар туралы шолу, екіншісі – оның қалауынша жазылған мақала. Осы еркіндік оның жұмысына жаңа өмір сыйлады, ал журналдағы оның мақалаларының сәттілігі редакторларды газетте оның авторлық атын көрсетуге көндірді. Бенчли 1916 жылдың басында «Vanity Fair» журналында П.Г.Вудхаустың орнына Нью-Йорктегі театрды шолумен айналысты. Бұл «Трибун» журналының қызметкерлерін мақалалар үшін шығармашылыққа шабысданды (мысалы, «The Thirteenth Chair» қойылымының актерлеріне Бенчлиді майыт рөлінде ойнауға шақыру), бірақ журналдағы жағдай нашарлады, өйткені бейбітшіл Бенчли Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты «Трибунның» риторикасына наразы болды, ал «Трибун» редакторлары журналдың өзгеретін стилі мен беймүміндігіне наразы болды. 1917 жылы «Трибун» журналды жапты, Бенчли тағы да жұмыссыз қалды. «Vanity Fair» журналындағы редакторлық лауазым босатылғанда, Бенчли фриланс жұмысын жалғастыруға шешім қабылдады, өйткені ол журналда өзінің есімін жариялаған. Бұл фриланс әрекеті жақсы басталған жоқ, Бенчли екі ай ішінде «Vanity Fair» журналына бір ғана мақала сатты және көптеген кері жауаптар жинады. Бродвей өндірушісі Уильям А.Брэдиден баспасөз агенті лауазымы ұсылғанда, Бенчли көптеген әріптестерінің кеңесіне қарамастан оны қабылдады. Бұл тәжірибе жаман болды, өйткені Брэдимен жұмыс істеу өте қиын болды. Бенчли 1918 жылдың басында федералдық үкіметтің Ұшақтар кеңесінің жарнама директоры болу үшін кетіп қалды. Оның ондағы тәжірибесі де жақсы болған жоқ, және «Трибун» газеті жаңа редакциялық басшылықпен қайта оралу мүмкіндігі туғанда, Бенчли оны қабылдады. «Трибунда» Бенчли, жаңа редактор Эрнест Груэнингпен бірге, «Трибун Графикалық» деп аталатын он екі беттік суреттер қосымшасын басқарды. Екеуіне үлкен еркіндік берілді, бірақ Бенчлидің соғыс туралы жазбалары және афроамерикандық полктерге, сондай-ақ Оңтүстік АҚШ-тағы линчевание туралы провокациялық суреттерге баса назар аударуы басшылық тарапынан сынға ұшырады. Екеуінің де Германияға жақындығы туралы айыптаулар (АҚШ Германиямен соғыс жүргізіп жатқан кезде) Бенчлидің қысқа хат арқылы отставкаға келуіне әкелді, онда Груэнингтің айыптамаларының «ұтымды дәлелінің жоқтығы» және басшылықтың «үш жыл ішінде газетті газет сияқты көрінуге қол жеткізген алғашқы адамның беделін түсіруге жасаған әрекеттері» айтылды. Бенчли «Liberty Loan» бағдарламасымен жарнамалық жұмыс істеуге мәжбүр болды және «Collier’s» журналы оған ортақ редактор лауазымын ұсынғанға дейін фриланс жұмысын жалғастырды. Бенчли бұл ұсынысты «Vanity Fair» журналына айтты, өйткені ол «Vanity Fair» журналын жақсырақ деп санады, және «Vanity Fair» журналы оған бас редактор лауазымын ұсынды. Ол оны қабылдады және 1919 жылы жұмысын бастады. Бенчлидің ерте кәсіби мансабына канадтық экономист, ғалым және юморист доктор Стивен Ликоктың құрметі мен достығы зор әсер етті. Ликок Бенчлидің жарияланған юморы мен зиялылығын жақыннан қадағалап, олардың арасында хат алмасуды бастады. Ол кейде Бенчлидің тақырыбын қарызға алғанын мойындады.

"Вэнити Фэр" журналы және оның салдары

Бенчли "Вэнити Фэйр" журналында Гарвардтың "Лампун" және "Хэсти-Пуддинг" театрының түлектері Роберт Эммет Шервудпен және болашақ досы және әріптесі Дороти Паркермен бірге жұмысын бастады. Паркер бұрынғы жылдары П. Г. Вудхаустың театр сыншысының орнын иеленген еді. "Vanity Fair" журналының форматы Бенчлидің стиліне өте жақсы сәйкес келді, оның мақалалары әзіл-сықаққа толы, көбінесе пародиалар түрінде жарық көрді. Бенчлидің жұмысы әдетте айына екі рет жарияланды. Ол өзінің кейіпкерлерін пайдаланған бірнеше мақалаларын Брайтон Перри деген псевдониммен жазды, бірақ көпшілігін өзінің атынан шығарды. Шервуд, Паркер және Бенчли жақын дос болып, жиі "Альгонкин" қонақүйінде ұзақ тамақтанатын. Редакциялық басшылар Еуропаға сапарға кеткенде, үш досы осы мүмкіндікті пайдаланып, жергілікті театр әлемін сынап, канадалық хоккейдің АҚШ сәніне тигізген әсері сияқты түрлі тақырыптарға пародиалық пікірлер жазды. Бұл Шервудты алаңдатты, себебі ол бұл оның жақын арадағы жалақысын көтеруіне кедергі келтіруі мүмкін деп ойлады. "Вэнити Фэр" журналындағы жағдай басшылық қайтып келгеннен кейін нашарлады. Олар қызметкерлердің жалақысы туралы әңгімелесуіне тыйым салатын ескерту таратты. Бенчли, Паркер және Шервуд өздерінің қарсы ескертулерін жазды, содан кейін мойындарына жалақыларын көрсететін плакаттар ілді. Басшылық кешіккен қызметкерлерге "кешіккендерге" арналған қағаздарды беруге тырысты. Олардың бірінде Бенчли 44-ші көшедегі пілдердің үйіршігі туралы өте ұзақ және күрделі түсіндірме жазды. Бұл мәселелер кеңселердегі жағдайдың нашарлауына себеп болды, нәтижесінде Паркер жұмыстан босатылды, бұл оның театрлық рецензияларында сынға алған пьесалардың продюсерлерінің шағымдарына байланысты болды. Паркердің жұмыстан босатылғанын білген Бенчли өзі де отставкаға кетті. Бұл туралы "Time" журналында Бенчли, Паркер және басқалармен бірге түскі ас ішкен Александр Вулкотт айтты. Бенчлидің отставкаға кеткен кезде екі баласы болғандықтан, Паркер оны "Мен көрген ең ұлы достық акт" деп атады. Бенчли отставкаға кеткеннен кейін көптеген жеке жұмыс ұсыныстарын алды. Ол үнемі жұмыс істеді, бірақ өте жалқау екенін айтты. Оған "The Home Sector" журналы үшін қарапайым мақалаға 200 доллар, ал "New York World" газетінен кітап туралы рецензия жазу үшін "Vanity Fair"-да алған жалақысымен тең апталық төлем ұсынылды. "Кітаптар және басқа да нәрселер" деген атаумен жарық көрген мақалалар бір жыл бойы жарияланды, онда кірпіш қалау сияқты қарапайым тақырыптар да бар болды. Бірақ Бенчлидің Дэвид Лоуренс үшін жазған синдикаттық мақаласы "New York World" газетінің басшыларының наразылығын тудырды, соның салдарынан "Кітаптар және басқа да нәрселер" тоқтатылды. Бенчли жеке жұмысын жалғастырып, түрлі басылымдарға, соның ішінде "Life" журналына әзіл-сықақ мақалаларын жіберді (юморист Джеймс Турбер "Life" журналын оқудың жалғыз себебі Бенчлидің мақалалары екенін айтты). Ол достарымен "Альгонкин" қонақүйінде кездесуін жалғастырды, ал топ "Альгонкин дөңгелек үстелі" деп танылды. 1920 жылдың сәуірінде Бенчли "Life" журналында театр сыншысы болып жұмысқа орналасты, ол 1929 жылға дейін үнемі айналысып, ақырында драма бөлімін толық бақылауға алды. Бірнеше жылдан кейін Бенчли үшін жағдай тағы өзгерді. Дөңгелек үстел мүшелері актер Дж. М. Керриганның театр маусымына қатысты шағымдарына жауап ретінде театрлық қойылым қойды. 1922 жылдың 30 сәуірінде 49-шы көшедегі театрда бір түн көрсетілген "Серри жоқ!" (атауы еуропалық "La Chauve Souris" ревюінің сөз ойыны), "Альгонкин қонақүйінің зұлым шеңберінен анонимді ойын-сауық". Бенчлидің бағдарламаға қосқан үлесі, "Қаржы директорының есебі", ұйымның жылдық шығыстарын қорытындылауға тырысатын шаршаған, ұйымсыз адамды бейнеледі. Ревю көрермендер мен актерлер тарапынан мақтауға ие болды, Бенчлидің өнері ең көп күлкіні тудырды. "Қаржы директорының есебі" болашақ іс-шараларға жиі сұралатын, ал Ирвинг Берлин ("No Sirree" музыкалық директоры болған!) өндіруші Сэм Х. Харриске Бенчлиден оны Берлиннің "Music Box Revue" ревюінің бөлігі ретінде орындауын сұрауға ықпал етті. Сахнада тұрақты орындаушы ретінде көрінуге құштар емес Бенчли Харристен осыдан бас тарту үшін аптасына 500 доллар сомасын сұрауға шешім қабылдады; Харрис "Жарайды, Боб. Бірақ 500 доллар үшін жақсы болуың керек" деп жауап бергенде Бенчли қатты таңғалды. "Music Box Revue" 1921 жылдың қыркүйегінде басталып, 1922 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты, Бенчли аптасына сегіз рет (дүйсенбіден сенбіге дейін кешкі қойылымдар және сәрсенбі мен сенбіде түскі қойылымдар) он бір минуттық скетчін орындады.

Кино мен " Нью-Йоркер " журналы

Бенчли өзінің өнерінен оң пікірлер алуын жалғастырды және 1925 жылы кино продюсері Джесси Л. Ласкидің алты апталық сценарий жазуға 500 доллар төлеу туралы тұрақты шақыруын қабылдады. Сессия айтарлықтай нәтиже бермесе де, Бенчли Реймонд Гриффиттің «Сіз таңғаласыз» (1926 жылдың қыркүйегінде шыққан) үнсіз фильмінің титрлерін жасағаны үшін авторлық құқық алды және тағы екі фильмнің титрлерін жасауға шақырылды. Бенчли сондай-ақ Джордж Гершвиннің Фред Астер қатысқан «Смарти» мюзиклінің либреттосына көмектесу үшін жалданып алынды. Бенчли мен Фред Томпсонның есімдері сынақ көрсетілімдері кезінде шығарылған ноталарда либретто авторлары ретінде тізілген. Бұл тәжірибе оң нәтиже бермеді, өйткені Бенчлидің көптеген үлестері алынып тасталды және соңғы өнім, «Funny Face», Бенчлидің есімімен байланысты болған жоқ. Шаң жұқты, Бенчли өзінің келесі жобасын бастады – «Қазынашының есебі» және «Полиптің жыныстық өмірі» шығармаларының кино нұсқалары, 1928 жылы Fox компаниясының жаңа Movietone дыбыс жүйесімен түсірілді. Түсірілімдер жылдам өтті, және ол өзінің экрандық актер ретінде жақсы ойнамағанына сенімді болса да, екі қысқа фильм де қаржылық және сындық сәттілікке қол жеткізді – әсіресе, сөйлейтін қысқа комедиялар сол кезде жаңа болғандықтан және Бенчлидің пионерлік еңбегі оларды қалыптастыруға көмектесті. Бенчли үшінші қысқа фильмде де түсті, бірақ ол оны өзі жазбаған, «The Spellbinder» фильмінде ойнады. 1929 жылы «Life» журналы оның кеткені туралы: «Мырза Бенчли драмалық сынды қалдырып, сөйлейтін киноға көшті» деп жазды. Бенчли түрлі қысқа фильмдер түсіріп жатқанда, ол 1925 жылдың ақпанында Бенчлидің досы Харольд Росс басқарған «The New Yorker» журналында жұмыс істей бастады. Бенчли, көптеген Алгонкин достары сияқты, әр түрлі себептермен тағы бір басылыммен айналысудан сақтанды, бірақ алғашқы жылдары «The New Yorker» үшін еркін жұмыс істеді және кейіннен газет сыншысы болуға шақырылды. Бенчли бастапқыда Англияның оқ-дәрі заговорларындағы басты заговоршы болған Гай Фокс псевдонимін қолданып, бағандар жазды және олар жақсы қабылданды. Бенчли еуропалық фашизмге дейін сақтықсыз хабарлау сияқты мәселелерді талқылады және басылым гүлденді. 1929 жылы ол «The New Yorker» журналының театр сыншысы болуға шақырылды, «Life» журналынан кетіп, Вулкотт пен Паркердің еңбектері журналдың тұрақты бөлігіне айналды. 1930 жылдардың басында «The New Yorker» журналы жылына орта есеппен қырық сегіз Бенчли бағаны жариялады. «The New Yorker» журналының пайда болуымен Бенчли бірнеше жыл бойы Голливудтағы жұмыстан алыс тұрды. 1931 жылы ол RKO Radio Pictures компаниясы үшін «Sky Devils» деп аталатын фильмге дауыс беру жұмысына көндірілді және «The Sport Parade» (1932) фильмінде Джоэл МакКреамен бірге өзінің алғашқы толық метражды фильмінде ойнады. «The Sport Parade» жұмысы Бенчлидің күзгі театр ашылуларын жіберіп алуына себеп болды, бұл оны ұялтып жіберді (егер «The Sport Parade» сәттілігінің себебі Бенчлидің рөлі болса да), бірақ киноға түсуге деген қызығушылығы жоғалмады, өйткені RKO оған «The New Yorker» журналына жазғаннан гөрі көп ақшаға жазу және актерлік келісімшарт ұсынды.

Бенчли фильмде және "Кейін ұйықта"

Бенчли Ұлы депрессияның қақ ететін кезінде және ол жылдар бұрын жұмыс істей бастаған дыбысты фильмдердің кең таралған кезінде Голливудқа қайта келді. Оның келуі бірден бірнеше туындылардың сахнасында болуына мүмкіндік берді. Бенчли актерлік өнерге қарағанда жазуға көбірек бейім болғанымен, актер ретіндегі маңызды рөлдерінің бірі – «Rafter Romance» фильміндегі сатушы, ал оның жұмысы MGM-нің қызығушылығын оятып, «Dancing Lady» (1933) көркем фильмінде ойнады, онда Джоан Кроуфорд, Кларк Гейбл, Фред Астер, Нельсон Эдди және Үш қасқыр да қатысты. Сол жылы Бенчли Universal Pictures үшін «Your Technocracy and Mine» және RKO үшін «How to Break 90 at Croquet» қысқаметражды фильмдерінде түсті. Ол Голливудта жазушы және актер ретінде жұмысын жалғастырды, Стюарт Палмердің «Бал айындағы кісі өлтіру» (1935) детективі үшін диалог жазып, Кларк Гейбл, Жан Харлоу, Уоллес Бири және Розалинд Расселмен бірге Metro Goldwyn Mayer үшін «Қытай теңіздері» атты ұзын фильмде ойнады; Бенчлидің кейіпкері фильмде мас күйде болды. Фильм аяқталғаннан кейін MGM Бенчлиді Simmons Mattress Company тапсырысымен Mellon институтының ұйқы туралы зерттеуіне шабыттанған қысқа туынды жазуға және орындауға шақырды. «Қалай ұйықтауға болады» деген фильм екі күнде түсірілді, онда Бенчли баяндаушы және ұйықтаушы рөлдерін сомдады – соңғысы Бенчлинің айтуынша, «көп қиындық тудырмады, себебі ол көп уақытын төсекте өткізді». Шындығында Бенчли соңғы сәтте қатысты. Оның ұлы Натаниел Бенчли еске алғандай, «How to Sleep» Пит Смиттің қысқа фильмі болуы керек еді, бірақ Пит Смит ауырып қалды. Бұл Simmons матрастары туралы фильм болуы керек еді; олар кешкі ұйқы кезінде адам қанша поздарда жататынын көрсеткен жылдам кадрлар бар еді. Олар басқа біреуді тағайындауға тырысты, бірақ ол келмеді, соңында олар әкемнің алдына келіп, осы жұмысты орындауға бола ма деп сұрады. Міне, осылай «Қалай ұйықтауға болады» фильмі пайда болды». Фильм алдын ала көрсетілімдерде жақсы қабылданды және кеңінен жарнамаланды, фильмнен алынған кадрлар Simmons жарнамаларында пайда болды. Бір ғана топ наразылық білдірді – Mellon институты, олар студияның өз зерттеулерін мазақтап көрсеткенін мақұлдамады. «Қалай ұйықтауға болады» 1935 жылғы «Оскар» сыйлығының «Үздік қысқа фильм» номинациясын жеңіп алды, ал MGM 10 минуттан тұратын комедиялық роликтерден тұратын бірнеше туындыларды жасады, онда Бенчли әртүрлі нұсқаулық дәрістер оқыды («Қалай детектив болуға болады», «Қалай демалуға болады» және т.б.) немесе үй шаруасымен айналысты («Жалғыз кеш», «Үй фильмдері» және т.б.). Бенчли қысқа фильмдерде ойнағанда көркем фильмдерге де оралды, «Broadway Melody of 1938» ревюсінде түсті және сол кезге дейін ең үлкен рөлінде – «Live, Love and Learn» жеңіл комедиясында ойнады. Соңғы фильм өзінің «Роберт Бенчлидің «Фильм трейлерін қалай жасауға болады» атты келе жатқан трейлерімен» танымал болды, ол оның комедиялық қысқа фильмдерінің бірі сияқты сахналандырылған және тіпті қысқа фильмнің негізгі әні қолданылды. Бенчлидің 1937 жылғы «Кинодағы түн» атты қысқа фильмі, мырза Б-нің аудандық кинотеатрдағы апатты кеші туралы, «Қалай ұйықтауға болады» фильмінен бері оның ең үлкен табысы болды: ол «Оскар» сыйлығына ұсынылды және оған тағы да қысқа фильмдер түсіруге келісімшарт жасалды. Бұл фильмдер оның бұрынғы жұмыстарына қарағанда жылдам түсірілді (егер «Қалай ұйықтауға болады» екі күнге созылса, «Қалай дауыс беруге болады» он екі сағаттан да аз уақыт алды), және Бенчлиге әсер етті. Ол бір күні екі рет түсірілімге қатысты (олардың бірі – «Ньюттың құдайы»), бірақ 1937 жылғы кестеден кейін біраз демалды. Бенчлидің оралуы тағы екі қысқа фильмге әкелді, ал оның жоғары беделі Бенчлидің радио бағдарламасын және теледидар шоуларында көптеген қатысуларын, соның ішінде алғашқы теледидарлық ойын-сауық бағдарламасын, Эмпайр Стейт Билдингіндегі эксперименталды антеннаны пайдаланатын атаусыз тест бағдарламасын қолдау туралы келіссөздер жүргізді. Арти Шоу ұсынған «Мелодия және ақымақтық» радио бағдарламасы Бенчлидің актерлік шеберлігін көрсетті, өйткені ол оны жазуға қатыспады. Бағдарлама жақсы қабылданбады және эфирден алынып тасталды, бірақ теледидар әлі де тәжірибелік сатыда болды және бағдарламаны азау адам көрді, бұл Бенчлидің беделіне ешқандай зиян келтірмеді.

Кейінгі өмірі

1939 жыл Бенчлидің мансабы үшін қиын жыл болды. Радио шоуының тоқтатылуымен қатар, Бенчли MGM компаниясы оның қысқаметражды фильмдерге жасаған келісімшартын жаңартпайтынын білді, ал «The New Yorker» журналы Бенчлидің кино мансабының театрлық бағанынан басымдық алып кеткеніне наразы болып, оның орнына Уолкотт Гиббсті тағайындады. 1940 жылы «The New Yorker» журналындағы соңғы мақаласын жариялағаннан кейін Бенчли «Paramount Pictures» компаниясымен жаңа бір оралымды қысқаметражды фильмдерге келісімшарт жасады, барлығы «Paramount» студиясының Нью-Йорктегі Асториядағы Лонг-Айлендте түсірілді. Олардың көп бөлігі оның ескі эсселерінен алынған. «Күәлік беруші» (The Witness) 1935 жылғы «Күәлік берушіні шақырыңыз!» (Take the Witness!) эссесіне негізделген, онда Бенчли қиын жағдайдағы сот тергеуін жеңу туралы армандады; «Қылмыстық бақылау» (Crime Control) 1931 жылғы «Нағыз қоғамдық жаулар» (The Real Public Enemies) әңгімесінен алынған, бұл үй шаруасындағы қауіпті заттардың қылмыстық бейімділігін көрсетті. 1940 жылы Бенчли Альфред Хичкокпен бірге «Шетелдік тілші» (Foreign Correspondent) фильмінде ойнады, сонымен қатар ол диалог жазушылардың бірі ретінде де көрсетілген. 1941 жылы Бенчлиге бірнеше толықметражды рөлдер берілді: Уолт Диснейдің «Қайратсыз Айдаһар» (The Reluctant Dragon) фильмінде Бенчли Дисней студиясының әртүрлі бөлімдерін аралайды; Деанна Дурбинмен бірге «Жақсы қыз ба?» (Nice Girl?) фильмі, Бенчлидің сирек кездесетін драмалық рөлі үшін; және «Columbia Pictures» компаниясы үшін екі фильм: Фредерик Марч пен Лоретта Янгтың қатысуымен «Ұйықтар алдындағы оқиға» (Bedtime Story) және Джоан Блонделлдің қатысуымен Бенчлидің де ойнаған «Үш қыз қалада» (Three Girls About Town) комедиясы. Бенчлидің рөлдері көбінесе жеке актер ретінде келді, өйткені оның «Paramount» компаниясымен жасасқан қысқаметражды фильмдерге жасаған келісімшарты толықметражды фильмдерге қарағанда аз төленді. Бенчли әртүрлі романтикалық комедияларда эпизодтық рөлдерде ойнады, кейбіреулері басқаларынан жақсы түсірілді. Ол Фред Астермен бірге «Ешқашан байымайсың» (You'll Never Get Rich) (1941) және «Аспанның шегі» (The Sky's the Limit) (1943) фильмдерінде маңызды рөлдерде ойнады. «Paramount» компаниясы 1942 жылы Бенчлидің келісімшарты аяқталғанда оны жаңартпады – бұл Бенчлидің кінәсі емес еді; студия Нью-Йорктегі барлық қысқаметражды фильмдерді түсіруді тоқтатты. Бенчли Голливудта жұмыс істеу үшін «MGM» компаниясымен эксклюзивті келісімшартқа қол қойды. Жағдай Бенчли үшін жағымсыз болды, өйткені студия оны «дұрыс пайдаланбады» және Бенчлидің өзінің жұмысын аяқтауына мүмкіндік бермейтіндей көп жұмыспен жүктеді. Оның келісімшарты тек төрт қысқаметражды фильм аяқталғаннан кейін ғана аяқталды және басқа келісімшартқа қол қою мүмкіндігі болмады. Оның ескі «The New Yorker» бағаналарының екі кітабы жарық көргеннен кейін, Бенчли 1943 жылы жазуды толығымен тастап, сол жылдың желтоқсан айында «Paramount» компаниясымен толықметражды фильмдерге келісімшарт жасады. Бенчлидің кітаптары мен «Paramount» компаниясымен жасасқан келісімшарты оған қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етсе де, ол мансабының өзгеруіне риза емес еді. 1944 жылы ол студияның ең нашар фильмдерінде, мысалы, «Ұлттық сарай биі» (National Barn Dance) сияқты музыкалық фильмдерде маңызсыз рөлдерді ойнады. Сондай-ақ, ол 1944 жылдың 10 қарашасында радиодағы «Даффидің тавернасында» (Duffy's Tavern) қонақ ретінде пайда болды. Осы кезде Роберт Бенчлидің экрандағы бейнесі кез келген тақырыпты түсіндіруге тырысқан, бірақ сәтсіз аяқталған комик лектор ретінде қалыптасты. Осыған байланысты «Paramount» компаниясы оны 1945 жылы Боб Хоуп пен Бинг Кросбидің «Утопияға жол» (Road to Utopia) комедиясына шақырды; Бенчли мағынасыз сюжет желісін «түсіндіру» үшін әрекетті үзіп тұрады. 1945 жылдың 22 сәуірінде ол «Nash motor cars» және «Kelvinator home appliances» компанияларының демеушілігімен «Blue Network» (жақын арада «ABC») радиосындағы ең жоғары бағаланған «The Andrews Sisters Show» радио бағдарламасында қонақ ретінде ойнады. Оның соңғы радиодағы қатысуы 1945 жылдың 30 қазанында «NBC» телеарнасындағы «Хилдегардтың Рали бөлмесінде» (Hildegarde's Raleigh Room) қонақ ретінде болды.

Өлім

Жас кезінде ішімдік ішпеген Бенчли, өмірінің соңына қарай жиірақ ішімдік ішіп, соңында бауыр циррозымен ауырды. Жылдық жұмысын аяқтағанмен, денсаулығы нашарлай берді және 1945 жылғы 21 қарашада Нью-Йорк ауруханасында қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі жабық өтті, денесі өртеліп, Нантакет аралындағы Проспект-Хилл зиратындағы отбасылық жерге жерленді. 1954 жылы Натаниел Бенчли редакциялаған Роберт Бенчлидің таңдамал очерктерінен құралған "The Benchley Roundup" жинағы жарық көрген соң, MGM 1955 жылы Бенчлидің қысқаметражды фильмдерін қайтадан кинотеатрларда көрсетуге бел буды. 1960 жылы Бенчли қайтыс болғаннан кейін, Голливудтың Даңқ аллеясына 1724 Vine Street мекенжайында кино жұлдызымен бірге енгізілді.

Отбасы

Натаниел Бенчли де жазушы болды және 1955 жылы әкесі туралы өмірбаян жариялады. Ол көркем әдебиет және балалар кітаптарының белгілі авторы болды. Натаниел үйленді және оның ұлдары да жазушылар болды: Питер Бенчли "Жау" кітабымен әйгілі болды (осы кітаптан сол аттас фильм түсірілді), ал Нат Бенчли әкесі Роберттің өміріне арналған, жоғары бағаланған жеке өндірісте өнер көрсетіп, сценарий жазды.

Алгонкин дөңгелек үстелі

Алгонкин дөңгелек үстелі – 1919 және 1929 жылдар аралығында Алгонкин қонақ үйінде тұрақты түрде кездесетін Нью-Йорк қаласындағы жазушылар мен актерлер тобы. Бастапқыда Бенчли, Дороти Паркер және Александр Вуллкотт Vanity Fair журналында жұмыс істеген кезеңінде құрылған бұл топ, ақырында Нью-Йорк медиа және ойын-сауық саласының оннан астам тұрақты мүшелерін қамтыды, мысалы, драматургтер Джордж С. Кауфман және Марк Коннелли, сондай-ақ журналист және сыншы Хейвуд Браун, ол Сакко мен Ванцетти ісі кезіндегі позициясы арқасында танымал болды. Бұл үстел мүшелерінің бұқаралық ақпарат құралдарында жиі кездесуі және олардың әр салаға қосқан үлесі арқасында танымал болды. «Mrs. Parker and the Vicious Circle» – 1994 жылы түсірілген американдық фильм, ол Дорти Паркер көзқарасынан дөңгелек үстелді бейнелейді. Кэмпбелл Скотт Роберт Бенчли рөлін сомдайды.

Юмор стилі

Бенчлидің әзіл-қалжыңы Гарвардта оқыған кезінде қалыптасқан. Оның шешендік қабілеті сыныптастары мен достарына мәлім болғанмен, оның стилі «Лампун» журналында жұмыс істегенге дейін толыққанды қалыптаспаған. Сол кездегі танымал әзіл стилінің бірі – «крекербаррел» еді, ол диалекттерді пайдалану, ресми білімге немқұрайлы қарау сияқты амалдарға негізделген. Осы стильде Артемус Уорд пен Дэвид Росс Локк сияқты юмористтер, сондай-ақ Бенчлидің өзінің «Petroleum Vesuvius Nasby» атты әдеби кейіпкері арқылы жұмыс істеген. Екінші, әдеби және жоғары сыныптық стильді Оливер Венделл Холмс танымал еткен. Екі стильдің де бірінші көріністе қарама-қарсы болғанымен, «Vanity Fair» және «Life» сияқты журналдарда бірге жарияланған. «The Lampoon» негізінен соңғы стильді қолданды, ол Бенчлиге сай келді. Оның кейбір туындылары «крекербаррел» стиліне сай болмаса да, Бенчлидің сөз ойындары мен тілмен жұмыс істеу шеберлігі әдеби юмористтерге көбірек ұнады, бұл оның оқырмандарының жоғары талғамымен танымал «The New Yorker» журналындағы табысынан көрінеді. Бенчлидің әзіл туралы анықтамасы қарапайым: «Адамдарды күлдіретін нәрсе». Бенчлидің кейіпкерлері көбінесе қарапайым адамның шамадан тыс бейнеленген нұсқалары болды. Олардың мақсаты – өзі мен көпшілік арасындағы қарама-қайшылықты көрсету болды. Кейіпкерлер көбінесе қоғаммен шатасып, әдетте ерекше невроздарға шалдығады. Мысалы, «Футболды қалай тамашалауға болады» атты туындысындағы кейіпкер, әдеттегі жанкүйер үшін тікелей матчты тамашалаудың орнына жергілікті газеттердегі шолуды оқудың ақылға қонымды екенін айтады. «Кішкентай адам» деп аталған бұл кейіпкер, Марк Твеннің кейіпкерлеріне ұқсас, Бенчлидің өзінің прототипі болды. Бұл кейіпкер 1930 жылдардың басына дейін Бенчлидің шығармаларында сақталмады, бірақ оның сөйлеу және актерлік рөлдерінде жалғасты. Бұл кейіпкер Гарвардтағы бітіру салтанатындағы Бенчлидің «Ivy Oration» сөйлеуінде көрінді және оның мансабы бойына, 1920 жылдардағы «The Treasurer's Report» және 1930 жылдардағы көркем фильмдердегі жұмысында пайда болды. Соғыс кезінде «Vanity Fair» журналы үшін жазылған өзекті, ағымдағы оқиғалар туралы туындылары да өздерінің қызықтылығын жоғалтпады. Ол билікке сын айтудан қорқа алмады (оның бір туындысы «Сіздің үйіңізде кішкентай неміс шпионы бар ма?» деп аталады), ал қарапайым адам туралы ойлары көбінесе ашулы наразылыққа ұласты, мысалы, «Орташа дауыс беруші» атты туындысында, кейіпкер «[Газетте не жазылғанын ұмытып, тікелей Республикалық-Демократтық билетке дауыс береді» делінген. Оның жеңіл туындылары да өзекті мәселелерге тоқталып, футбол ойыны мен патриотизмді, шайнау шырышы мен дипломатия және Мексикамен экономикалық қатынастарды салыстырды. Оның фильмдерінде қарапайым адамның асыра сөздері жалғасты. Фильмдердегі уақытының көп бөлігін өзін-өзі пародизациялауға жұмсады, мысалы, «The Treasurer's Report» фильміндегі қазынашының жасаңқы жүйкелілігі немесе әйелдер клубына «Полиптың жыныстық өмірі» туралы түсіндірудегі ыңғайсыздық. «Lesson Number One», «Furnace Trouble» және «Stewed, Fried and Boiled» сияқты ұзақ, сюжеттік қысқа фильмдер де Бенчли кейіпкерін сырттай қарағанда қарапайым тапсырмалармен күресіп жатқан күйде көрсетеді. Тіпті стереотиптік кейіпкерлер де осы қасиеттерді сақтады, мысалы, «The Sport Parade» фильмінде Бенчли ойнаған қабілетсіз спорт комментаторы. Бенчлидің әзіл-қалжыңы кейінірек көптеген юмористтер мен кинорежиссерлерге әсер етті. Автор, бұрынғы «Miami Herald» газетінің юмористтік жазушысы және 2006 және 2007 жылдарғы Роберт Бенчли қоғамының әзіл сыйлығының төрешісі Дейв Барри Бенчлиді өзінің «құрметтейтін адамы» деп атады және ол «әрқашан [Бенчли] сияқты жазуды қалаған». Горац Дигби «Кімге қарағанда, Роберт Бенчли [оның] ерте жазу стиліне көбірек әсер етті» деп мәлімдеді. Авангардист режиссер Сидни Н. Лаверенц Бенчлидің өзіне де әсер еткенін айтты, ал Джеймс Турбер Бенчлиді «күнделікті нәрсені таңғажайып етіп көрсетуге» бейімділігі үшін сілтеме ретінде пайдаланды, бұл туралы «Уолтер Миттінің құпия өмірі» атты туындысында айтқан. 1944 жылы Бенчли радио антологиялық сериясы «This Is My Best» үшін осы әңгімені бейімдеп, Митті рөлін ойнады.

Шығармалары

Бенчли өзінің жазушылық мансабында 600-дан астам эссе жазды, олар бастапқыда он екі томдық жинақ түрінде басылды. Ол көптеген фильмдерде де ойнады, соның ішінде ол өзі жазған немесе бірлесіп жазған 48 қысқа фильм және көптеген толық метражды фильмдер бар. Бенчли қайтыс болғаннан кейін де оның шығармалары жарияланып келеді, мысалы, 1983 жылы "Рэндом Хаус" баспасынан шыққан "Роберт Бенчлидің ең жақсы туындылары" және 2005 жылғы "Роберт Бенчли және Альгонкиннің рыцарлары" атты қысқаметражды фильмдер жинағы. Бұл жинаққа Бенчлидің Paramount студиясында жұмыс істеген жылдары түсірген көптеген танымал қысқа фильмдері, сондай-ақ Александр Вуллкотт пен Дональд Огден Стюарт сияқты басқа юмористтер мен жазушылардың туындылары енген.