Француз натуралы және саяхатшысы Франсуа Огюст Перонның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз табиғаттанушысы және саяхатшы, француз капитаны және өзінен естеліктер жазған автор

Франсуа Огюст Перон (1775 жылдың 22 тамызы – 1810 жылдың 14 желтоқсаны) – француз табиғаттанушысы және саяхатшы.

Өмір

Перон 1775 жылы Сериллиде, Альеде, тігіншінің ұлы болып дүниеге келді (жиі айтылғандай, аспап жасаушы емес). Діни қызметкер болуға ниеттенгенімен, Революцияның салдарынан Перон 1792 жылы 2-ші Алье ерікті батальонына қосылып, қоршаудағы Ландауды қорғауға көмектесті. Келесі жылы ол Пфальцвальдтағы Хохспейер маңында пруссиялық әскерлермен шайқаста жараланып, тұтқынға алынды. Магдебург бекінісінде тұтқындалған ол 1794 жылға дейін Францияға қайта оралмады. Бір көзін жоғалтқан Перон әскерден босатылды. Екі жыл бойы ол Парижде медицина оқуға стипендия алғанға дейін Сериллиде қала хатшысы болып жұмыс істеді. Парижде Перон зоологияға қызығушылық танытып, Табиғат тарихы мұражайында уақыт өткізді. 1800 жылы бақытсыз махаббат оқиғасынан кейін ол Николас Боденнің Австралия суларына жасаған экспедициясына антрополог-бақылаушы ретінде қатысуға тырысты. Бірақ оның орнына зоологиялық тәлімгер болып тағайындалды. 1801-1803 жылдар аралығында Австралия жағалауының маңызды бөлігін картаға түсірген саяхат барысында Перон Боденмен бірнеше рет келіспеді. Станислас Левилен мен Рене Моге қайтыс болғаннан кейін Перон жалғыз қалған зоолог ретінде көзге түсті. (Боден Маврикийде көптеген офицерлерді, теңізшілерді, ғалымдар мен суретшілерді қашып кеткендіктен жоғалтты.) Суретші Шарль Александр Лесуэрдің көмегімен Перон шамамен 100 000 зоологиялық үлгі жинады – бұл Австралия табиғатының ең толық жинағы болды. Өз үлгілерін толық зерттей алмай қайтыс болса да, Перон Австралияда табиғат ғылымдарының негізін қалауға үлкен үлес қосты және болашақты көре білген эколог болды. Ол сонымен қатар теңіз суының тереңдіктегі температурасын зерттеген маңызды тәжірибелер жүргізген алғашқы океанограф болды. Адамды зерттеушілер қоғамының корреспондент мүшесі ретінде Перон Тасманияның оңтүстік-шығысындағы Д'Энтрекасто бұғазындағы тасманиялық аборигендер туралы көп жазды. 30 жыл ішінде олардың көпшілігі ауру мен соғыстан қаза тапты. Австралия тарихшысы Эдвард Дюйкер оның ғылыми еңбектерінің бірінен алынған үзінділердің дұрыс аудармалмауы себепті, полигенизм мен расизмге негізсіз айыпталғанын көрсетті. Боден Францияға қайтып оралмас бұрын қайтыс болды, ал экспедицияның ресми есебін жазуды Перон бастады: "Voyage de découvertes aux Terres Australes". Осылайша ол бұрынғы қолбасшысының кемшіліктерін асыра көрсетіп, тарихи шындықты бұрмалап, оның естелігіне зор әділетсіздік жасады. Франция мен Ұлыбритания арасындағы соғыс қайта басталғаннан кейін Перон "Mémoire sur les établissements anglais à la Nouvelle Hollande" атты құпия есеп дайындады, онда бүлікші ирландтық сотталғандардың көмегімен Порт-Джексонды француздың басып алуын қолдады. Перон 1810 жылы туберкулезден туған жерінде, Сериллиде қайтыс болды. Ол отыз бес жасқа толған еді. Экспедицияның ресми есебін аяқтау міндеті Луи де Фрейсинетке жүктелді.

Péron was born in Cérilly, Allier, in 1775, the son of a tailor (not a harness maker as is frequently asserted). Although intended for the priesthood, due to the Revolution, Péron reluctantly joined the 2nd Allier Volunteer Battalion in 1792 and helped defend besieged Landau. In the following year he was wounded and taken prisoner by Prussian forces near Hochspeyer in the Pfalzwald. Imprisoned in the fortress of Magdeburg he was not repatriated to France until 1794. Having lost the sight of an eye, Péron was invalided out of the army. For two years he was Town Clerk in Cérilly before gaining a scholarship to study medicine in Paris. While in Paris, Péron changed interests towards zoology, spending time at the Muséum d'histoire naturelle. In 1800, after an unhappy love affair, he sought to join Nicolas Baudin's expedition to Australian waters as an anthropological observer. Instead he was appointed as a trainee zoologist. During the voyage, which charted significant stretches of the Australian coast between 1801 and 1803, Péron clashed repeatedly with Baudin. When Stanislas Levillain and René Maugé died, Péron rose to prominence as the sole remaining zoologist. (Baudin had already lost numerous officers, sailors, savants and artists who deserted in Mauritius.) With the aid of the artist Charles Alexandre Lesueur, Péron was largely responsible for gathering some 100,000 zoological specimens—the most comprehensive Australian natural history collection to date. Although he died before he could fully study his specimens, Péron made a major contribution to the foundations of the natural sciences in Australia and was a prescient ecological thinker. He was also a pioneer oceanographer who conducted important experiments on sea water temperatures at depth. As a Corresponding Member of the Société des observateurs de l'homme, Péron wrote a great deal about the Tasmanian Aborigines of the D'Entrecasteaux Channel, on south eastern Tasmania. Within 30 years almost all were dead through disease and war. The Australian historian Edward Duyker has shown that he has been unfairly accused of polygenism and racism, mainly because of a mistranslation of extracts from one of his scientific papers. Baudin died before he could return to France, and it was Péron who began writing the official account of the expedition: Voyage de découvertes aux Terres Australes. In doing so, he committed a great injustice to his former commander's memory by magnifying his faults and frequently distorting the historical record. In the wake of the resumed fighting between France and Britain, Péron also drafted a secret Mémoire sur les établissements anglais à la Nouvelle Hollande, which advocated a French conquest of Port Jackson with the aid of rebellious Irish convicts. Péron died of tuberculosis in his hometown of Cérilly in 1810. He was just thirty five years old. The task of completing the official account of the expedition fell to Louis de Freycinet.

Перон сипаттаған такса

1807 жылы "Оңтүстік жерлерді ашу сапарының" бірінші томында Перон өзінің саяхаттарында жиналған бақалардың бірнеше түрін сипаттады, бірақ қазіргі күні олардың көпшілігі белгісіз орналасқан (incertae sedis) деп есептеледі, яғни Anura тобындағы Rana pollicifera және Rana pustulosa, Hylidae: Pelodryadinae отбасынан Hyla ianopoda, Hyla nebulosa, Hyla ocellata және Hyla rubeola, сондай-ақ Myobatrachidae отбасынан Bufo leucogaster және Bufo proteus. Hyla cyanea түрі Litoria caerulea (White, 1790) – Ақ шатырлық жабайы бақасымен теңестірілді, бірақ Hyla citripoda түрі жарамды түр ретінде сақталды, Litoria citropa (Péron, 1807) – Көк тау шатырлық жабайы бақасы. Сондай-ақ қараңыз: Санат: Франсуа Перонның атымен аталатын таксондар.

Жарияланымдар

Антропология туралы байқаулар, немесе адамның табиғи тарихы, осы ғылымның ілгерілеуімен айналысу қажеттілігі және флотаға қабылдаудың маңызы, капитан Баудиннің бір немесе бірнеше табиғаттанушыларын, осы мәселе бойынша зерттеулер жүргізуге арнайы жауапты ету, Stoupe, Париж, VIII жыл [1800]. — Оңтүстік жерлерге жасалған саяхат, оның әміршісінің бұйрығымен, император және король, «Géographe», «Naturaliste» корветтерімен және «Casuarina» шлюпымен 1800, 1801, 1802, 1803 және 1804 жылдары жүзеге асырылды, L’Imprimerie Impériale, 3 том және атлас, Париж, 1807–17; 1-том, Historique, 1807; 2-том, Historique [Л. де Фрейсинет толықтырды], 1816; 3-том, Navigation et géographie [Л. де Фрейсинеттің 1815 жылғы еңбегі]; Atlas historique [C. A. Leseur & N. Petit-тің 1817 жылғы еңбегі]. — Император Наполеонның бұйрығымен Оңтүстік жарты шарға жасалған саяхат, 1801, 1802, 1803 және 1804 жылдары, Ричард Филлипс үшін басылған, Bridge Street, Blackfriars, B. McMillan, Bow Street, Covent Garden, Лондон, 1809. Péron, F. [және де Фрейсинет, L.], Voyage de découvertes aux Terres Australes, үкіметтің бұйрығымен, «Géographe», «Naturaliste» корветтерімен және «Casuarina» шлюпымен 1800, 1801, 1802, 1803 және 1804 жылдары жасалған саяхат, 4 том және атлас, Париж, 1824. — Франсуа Перонның «Оңтүстік жерлерге жасалған саяхаты», Луи де Фрейсинет жалғастырды, 2-басылым, 1824: IV кітап, XXII-XXXIV тарауларды қамтиды (ауд. C. Cornell; кіріспесі Энтони Дж. Браун), Оңтүстік Австралия мемлекеттік кітапханасының достары, Аделаида, 2003. — Оңтүстік елдерге жасалған зерттеу сапары, император және корольдің бұйрығымен, 1800, 1801, 1802, 1803 және 1804 жылдары «Géographe», «Naturaliste» корветтерімен және «Casuarina» шлюпымен (ауд. Ph. W. G. Hausleutner), J. G. Cotta’schen Buchhandlung, Тюбинген, 2 том, 1808–19. Péron, F. A. [және де Фрейсинет. L.], Франция императоры және Италия королінің бұйрығымен Австралияға жасалған зерттеу сапары, «Géographe» және «Naturalist» корветтерімен, «Kasuarina» шлюпымен 1800-ден 1804 жылға дейін (ауд. T. F. Ehrmann), Verlage des Landes Industrie Comptoirs, Веймар, 2 том, 1808–19. Péron, F., «Discours préliminaire d’un travail sur les Méduses», «Procès verbaux des séances de l’Académie, Classe des Sciences physiques et mathématiques, tome iv, séances du 21 novembre 1808, 28 novembre 1808 et 19 décembre 1808, pp. 136, 140, 147». — «Экспедиция барысында жиналған немесе экспедициядағы үкімет табиғатшы-зоологтары Пэронға берілген және М. Джеффримен бірге император Жозефинаға ұсынған адам тарихына қатысты барлық заттардың жалпы тізімі» [29 мамыр 1804 ж.] (ред. J. Copans және J. Jamin), Aux origines de l’anthropologie française: Les Mémoires de la Société des Observateurs de l’Homme en l’an VIII, Le Sycomore, Париж, 1978, 195–203 б. — «Mémoire sur le nouveau genre Pyrosoma», Annales du Muséum national d’Histoire naturelle, 4-том, XII жыл (1804), 437–46 б., 72-ші планшет. — «Mémoire sur les établissement anglais à la Nouvelle Hollande, à la Terre de Diemen et dans les archipels du grand océan Pacifique», презентация, редакция және жазбалар Роджер Мартин, Жакелин Боннемайнс көмегімен қолжазбаның транскрипциясы, Жоэль Эймерет префасы, Наполеон институты журналы, No. 176, 1998, I, 1–187 б. — «Mémoire sur quelques faits zoologiques applicables à la théorie du globe», Institut national-дың физикалық және математикалық ғылымдар класында оқылған (30 vendémiaire an XIII сессиясы), Journal de physique, de chimie, d’histoire naturelle et des arts, 59-том, 1804, 463–80 б., i, ii планшеттер. — «Тимордан Ван Димен жерінің оңтүстік басына сапар кезінде байқалған жануарлар туралы мемуардың хабарламасы», Bulletin des sciences de la Société philomatique, No. XI, 8-ші жыл, 3-том, No. 95, pluviôse an 13 [1804 жылдың желтоқсаны – 1805 жылдың қаңтары], 269–70 б. — «Метеорологиялық байқауларды теңіз гигиенасына пайдалы қолдану туралы хабарлама», Journal de physique, de chimie, d’histoire naturelle et des arts, 67-том, 1808, 29–43 б. — «Ыстық елдердегі дизентерия және бетельдің қолданылуы туралы байқаулар», Journal de physique, de chimie, d’histoire naturelle et des arts, 59-том, 1804, 290–9 б. — «Оңтүстік жерлердегі экспедицияның табиғатшысы Пэронның готтентот әйелдерінің алжапырағы туралы М. Думонның сындық байқауларына жауабы», Journal de physique, de chimie et d’histoire naturelle, 61-том, 1805, 210–17 б. — «Теңіздің температурасы оның бетінде немесе әртүрлі тереңдікте», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 5-том, XIII жыл (1804), 123–48 б. [Ағылшынша аударма: «Пероннан алынған үзінді, басқа саяхатшылардың ескертулерімен, теңіздің температурасы туралы, терең тереңдікте, құрлықтан алыс», American Journal of Science, XVII том, 1830, 295–9 б.]. Péron, F. және Lesueur, C. A., «Observations sur le tablier des femmes Hottentotes, avec une note sur l’expédition française aux Terres Australes, et une étude critique sur la stéatopygie et le tablier des femmes Boschimanes», Dr Raphaël Blanchard, Bulletin de la Société zoologique de France, 8-том, 1883, 15–33 б. — «Бүгінгі күнге дейін белгілі медузалардың барлық түрлерінің жалпы және ерекше сипаттары», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 14-том, 1809, 325–66 б. — «Pteropod Molluques отбасының тарихы», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 15-том, 1810, 57–69 б., 2 планшет. — «Firole жанрының тарихы: Firola», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 15-том, 1810, 76–82 б. — «Méduses туысына жататын барлық жануарлардың жалпы және ерекше тарихы», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 14-том, 1809, 218–28 б. — «Әртүрлі жануар түрлерін спиртте сақтау», Journal de physique de chimie, d’histoire naturelle et des arts, 71-том, қазан 1810, 265–88 б. — «Теңіз жануарларының мекендеуі туралы хабарлама», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 15-том, 1810, 287–92 б. — «Тюленьдердің мекендеуі туралы хабарлама», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 15-том, 1810, 293–300 б. — «Equorée туысына жататын медузалар туралы», Annales du Muséum national d’Histoire naturelle, 15-том, 1810, 41–56 б. — «Бүгінгі күнге дейін белгілі медузалардың барлық түрлерінің жалпы және ерекше сипаттарының тізімі», Annales du Muséum national d’histoire naturelle, 14-том, 1809 [1810], 325–66 б.

—— Observations sur l’anthropologie, ou l’Histoire naturelle de l’homme, la nécessité de s’occuper de l’avancement de cette science, et l’importance de l’admission sur la Flotte du capitaine Baudin d’un ou de plusieurs Naturalistes, spécialement chargés des Recherches à faire sur cet objet, Stoupe, Paris, an VIII [1800]. —— Voyage de découvertes aux Terres Australes, exécuté par ordre de sa Majesté, l’Empereur et Roi, sur les corvettes le Géographe, le Naturaliste et la goëlette le Casuarina, pendant les années 1800, 1801, 1802, 1803 et 1804, L’Imprimerie Impériale, 3 vols and atlas, Paris, 1807–17; vol. i, Historique, 1807; vol. ii, Historique [completed by L. de Freycinet], 1816; vol. iii, Navigation et géographie [by L. de Freycinet], 1815; Atlas historique [by C. A. Leseur & N. Petit], 1817. —— A Voyage of Discovery to the Southern Hemisphere Performed by Order of the Emperor Napoleon, During the Years 1801, 1802, 1803, and 1804, printed for Richard Phillips, Bridge Street, Blackfriars, by B. McMillan, Bow Street, Covent Garden, London, 1809. Péron, F. [and de Freycinet, L.], Voyage de découvertes aux Terres Australes, fait par ordre du gouvernement, sur les corvettes le Géographe, le Naturaliste et la goëlette le Casuarina, pendant les années 1800, 1801, 1802, 1803 et 1804, 4 vols and atlas, Paris, 1824. —— Voyage of Discovery to the Southern Lands, by François Péron, continued by Louis de Freycinet, 2nd edn 1824: Book IV, Comprising Chapters XXII to XXXIV (trans. C. Cornell; introduction by Anthony J. Brown), Friends of the State Library of South Australia, Adelaide, 2003. —— Entdeckungs Reise nach den Süd Ländern ausgefürt auf Befehl Sr. Majestät des Kaisers und Königs, auf den Corvetten dem Geographen, dem Naturalisten und der Golette dem Casuarina, während der Jahre 1800, 1801, 1802, 1803 und 1804 (trans. Ph. W. G. Hausleutner), J. G. Cotta’schen Buchhandlung, Tübingen, 2 vols, 1808–19. Péron, F. A. [and de Freycinet. L.], Entdeckungsreise nach Australien unternommen auf Befehl Sr. Majestät des Kaisers von Frankreich und Königs von Italien mit den Korvetten der Geograph und der Naturalist, und der goelette Kasuarina in den Jahren 1800 bis 1804 (trans. T. F. Ehrmann), Verlage des Landes Industrie Comptoirs, Weimar, 2 vols, 1808–19. Péron, F., ‘Discours préliminaire d’un travail sur les Méduses’, Procès verbaux des séances de l’Académie, Classe des Sciences physiques et mathématiques, tome iv, séances du 21 novembre 1808, 28 novembre 1808 et 19 décembre 1808, pp. 136, 140, 147. —— ‘Inventaire général de tous les objets relatifs à l’histoire de l’homme recueillis pendant le cours de l’expédition ou remis à M. Péron, naturaliste zoologiste du Gouvernement dans cette expédition, et présentés par M. Geoffroy et lui à Sa Majesté l’Impératrice Joséphine le 9 prairial an XII [29 May 1804]’ in Copans, J. and Jamin, J. (eds), Aux origines de l’anthropologie française: Les Mémoires de la Société des Observateurs de l’Homme en l’an VIII, Le Sycomore, Paris, 1978, pp. 195–203. —— ‘Mémoire sur le nouveau genre Pyrosoma’, Annales du Muséum national d’Histoire naturelle, tome 4, an XII (1804), pp. 437–46, planche 72. —— ‘Mémoire sur les établissement anglais à la Nouvelle Hollande, à la Terre de Diemen et dans les archipels du grand océan Pacifique ‘, présentation, édition et notes de Roger Martin, transcription du manuscrit avec le concours de Jacqueline Bonnemains, préface de Joël Eymeret, Revue de l’Institut Napoléon, No. 176, 1998, I, pp. 1–187. —— ‘Mémoire sur quelques faits zoologiques applicables à la théorie du globe, lu à la Classe des Sciences physiques et mathématiques de l’Institut national (Séance du 30 vendémiaire an XIII)’, Journal de physique, de chimie, d’histoire naturelle et des arts, vol. 59, 1804, pp. 463–80, planches i, ii. —— ‘Notice d’un mémoire sur les animaux observés pendant la traversée de Timor au Cap Sud de la Terre de Van Diemen’, Bulletin des sciences de la Société philomatique, no. xi, 8e année, tome iii, no. 95, pluviôse an 13 [December 1804–January 1805], pp. 269–70. —— ‘Notice sur quelques applications utiles des observations météorologiques à l’hygiène navale’, Journal de physique, de chimie, d’histoire naturelle et des arts, vol. 67, 1808, pp. 29–43. —— ‘Observations sur la dyssenterie des pays chauds et sur l’usage du bétel’, Journal de physique, de chimie, d’histoire naturelle et des arts, vol. 59, 1804, pp. 290–9. —— ‘Réponse de M. Péron, naturaliste de l’expédition de découvertes aux Terres Australes aux observations critiques de M. Dumont sur le tablier des femmes Hottentotes’, Journal de physique, de chimie et d’histoire naturelle, tome lxi, 1805, pp. 210–17. —— ‘Sur la température de la mer soit à sa surface, soit à diverses profondeurs’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 5, an XIII (1804), pp. 123–48 [English translation: ‘Fragment from Peron, with notices from other voyagers, on the Temperature of the Sea, at great depths, far from Land’, American Journal of Science, vol. xvii, 1830, pp. 295–9]. Péron, F. and Lesueur, C. A., ‘Observations sur le tablier des femmes Hottentotes, avec une note sur l’expédition française aux Terres Australes, et une étude critique sur la stéatopygie et le tablier des femmes Boschimanes, par le Dr Raphaël Blanchard’, Bulletin de la Société zoologique de France, vol. 8, 1883, pp. 15–33. —— ‘Des caractères génériques et spécifiques de toutes les espèces de Méduses connues jusqu’à ce jour’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 14, 1809, pp. 325–66. —— ‘Histoire de la famille des Molluques Ptéropodes’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 15, 1810, pp. 57–69, 2 planches. —— ‘Histoire du genre Firole: Firola’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 15, 1810, pp. 76–82. —— ‘Histoire générale et particulière de tous les animaux qui composent la famillle des Méduses’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 14, 1809, pp. 218–28. —— ‘La conservation des diverses espèces d’animation dans l’alcool’, Journal de physique de chimie, d’histoire naturelle et des arts, vol. 71, octobre 1810, pp. 265–88. —— ‘Notice sur l’habitation des animaux marins’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 15, 1810, pp. 287–92. —— ‘Notice sur l’habitation des phoques’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 15, 1810, pp. 293–00. —— ‘Sur les Méduses du genre Equorée’, Annales du Muséum national d’Histoire naturelle, tome 15, 1810, pp. 41–56. —— ‘Tableau des caractères génériques et spécifiques de toutes les espèces de Méduses connues jusqu’à ce jour’, Annales du Muséum national d’histoire naturelle, tome 14, 1809 [1810], pp. 325–66.