Елдердегі бағалардың салыстырылуы және сатып алу қабілетінің теңдігі

Кіріспе

Елдердегі бағалардың өлшемі
Сатып алу қабілеті паритеті (СҚП)

Сатып алу қабілеті паритеті көрсеткіші экономикаларды жалпы ішкі өнім (ЖІӨ), еңбек өнімділігі және нақты жеке тұтыну бойынша салыстыру үшін, сондай-ақ кейбір жағдайларда бағалардың жақындасуын талдау және жерлер арасындағы өмір сүру құнын салыстыру үшін қолданылуы мүмкін. Идеалды жағдайда, Нью-Йорктегі және Гонконгтағы компьютерлердің бағасы бірдей болуы керек. Егер Нью-Йоркте оның бағасы 500 АҚШ доллары болса, ал Гонконгта сол компьютер 2000 Гонконг долларына тұрса, СҚП теориясы бойынша, айырбас бағамы 1 АҚШ долларына 4 Гонконг доллары болуы керек. Кедейлік, тарифтер, көлік және басқа да бөгеттер әртүрлі тауарлардың сауда-саттығына кедергі келтіреді, сондықтан бір тауарды өлшеу үлкен қателікке әкелуі мүмкін. СҚП бұл мәселені тауарлар жиынтығын, яғни әртүрлі мөлшердегі көптеген тауарларды пайдалану арқылы шешеді. СҚП содан кейін инфляцияны және айырбас бағамын бір жердегі жиынтықтың бағасының екінші жердегі жиынтықтың бағасына қатынасы ретінде есептейді. Мысалы, егер 1 компьютер, 1 тонна күріш және жарты тонна болаттан тұратын жиынтық Нью-Йоркте 1000 АҚШ долларына тұрса, ал дәл сол тауарлар Гонконгте 6000 Гонконг долларына тұрса, СҚП айырбас бағамы 1 АҚШ долларына 6 Гонконг доллары болады. Сатып алу қабілеті паритеті деген атау дұрыс айырбас бағамы болғанда барлық жердегі тұтынушылардың бірдей сатып алу қабілетіне ие болатын идеясынан туындаған. СҚП айырбас бағамының мәні таңдалған тауарлар жиынтығына өте байланысты. Әдетте, бір баға заңына сәйкес келетін тауарлар таңдалады. Осылайша, екі жерде де оңай сатылатын және қол жетімді тауарларды таңдауға тырысады. СҚП айырбас бағамын есептейтін ұйымдар тауарлардың әртүрлі жиынтығын пайдаланады және әртүрлі мәндерге ие болуы мүмкін. СҚП айырбас бағамы нарықтық айырбас бағамымен сәйкес келмеуі мүмкін. Нарықтық баға өзгермелі, өйткені ол әрбір жердегі сұраныстың өзгеруіне жауап береді. Сонымен қатар, тарифтер мен еңбек бағасының айырмашылықтары (Баласса-Сэмюэлсон теоремасын қараңыз) екі баға арасындағы ұзақ мерзімді айырмашылықтарға әкелуі мүмкін. СҚП-ның бір пайдасы – ұзақ мерзімді айырбас бағамын болжау. СҚП айырбас бағамы тұрақтырақ және тарифтердің әсеріне аз сезімтал болғандықтан, ол көптеген халықаралық салыстырулар үшін қолданылады, мысалы, елдердің ЖІӨ-ін немесе басқа ұлттық табыс статистикасын салыстыру. Бұл көрсеткіштер көбінесе СҚП бойынша түзетілген деп белгіленеді. Сатып алу қабілеті бойынша түзетілген табыс пен нарықтық айырбас бағамы бойынша аударылған табыс арасында айтарлықтай айырмашылықтар болуы мүмкін. Сатып алу қабілетін түзетудің белгілі бір түрі – Гирри-Хамис доллары (ГК доллары немесе халықаралық доллар). Дүниежүзілік банктің 2005 жылғы Дүниежүзілік даму көрсеткіштері бойынша 2003 жылы бір Гирри-Хамис доллары сатып алу қабілеті паритеті бойынша шамамен 1,8 қытай юанына тең болды, бұл номиналды айырбас бағамынан едәуір өзгеше. Бұл айырмашылықтың үлкен салдары бар; мысалы, номиналды айырбас бағамы бойынша аударғанда, Үндістанда жан басына шаққандағы ЖІӨ шамамен 1965 АҚШ доллары, ал СҚП негізінде шамамен 7197 АҚШ доллары. Керісінше, Данияның жан басына шаққандағы номиналды ЖІӨ шамамен 53 242 АҚШ доллары, бірақ оның СҚП көрсеткіші 46 602 АҚШ доллары, бұл басқа дамыған елдерге сәйкес келеді.

The purchasing power parity indicator can be used to compare economies regarding their gross domestic product (GDP), labour productivity and actual individual consumption, and in some cases to analyse price convergence and to compare the cost of living between places. Ideally, a computer in New York and in Hong Kong should have the same price. If its price is 500 US dollars in New York and the same computer costs 2,000 HK dollars in Hong Kong, PPP theory says the exchange rate should be 4 HK dollars for every 1 US dollar. Poverty, tariffs, transportation and other frictions prevent trading and purchasing of various goods, so measuring a single good can cause a large error. The PPP term accounts for this by using a basket of goods, that is, many goods with different quantities. PPP then computes an inflation and exchange rate as the ratio of the price of the basket in one location to the price of the basket in the other location. For example, if a basket consisting of 1 computer, 1 ton of rice, and half a ton of steel was 1000 US dollars in New York and the same goods cost 6000 HK dollars in Hong Kong, the PPP exchange rate would be 6 HK dollars for every 1 US dollar. The name purchasing power parity comes from the idea that, with the right exchange rate, consumers in every location will have the same purchasing power. The value of the PPP exchange rate is very dependent on the basket of goods chosen. In general, goods are chosen that might closely obey the law of one price. Thus, one attempts to select goods which are traded easily and are commonly available in both locations. Organizations that compute PPP exchange rates use different baskets of goods and can come up with different values. The PPP exchange rate may not match the market exchange rate. The market rate is more volatile because it reacts to changes in demand at each location. Also, tariffs and differences in the price of labour (see Balassa–Samuelson theorem) can contribute to longer term differences between the two rates. One use of PPP is to predict longer term exchange rates. Because PPP exchange rates are more stable and are less affected by tariffs, they are used for many international comparisons, such as comparing countries' GDPs or other national income statistics. These numbers often come with the label PPP adjusted. There can be marked differences between purchasing power adjusted incomes and those converted via market exchange rates. A well known purchasing power adjustment is the Geary–Khamis dollar (the GK dollar or international dollar). The World Bank's World Development Indicators 2005 estimated that in 2003, one Geary–Khamis dollar was equivalent to about 1.8 Chinese yuan by purchasing power parity—considerably different from the nominal exchange rate. This discrepancy has large implications; for instance, when converted via the nominal exchange rates, GDP per capita in India is about US$1,965 while on a PPP basis, it is about US$7,197. At the other extreme, Denmark's nominal GDP per capita is around US$53,242, but its PPP figure is US$46,602, in line with other developed nations.

Вариациялар

ҚҚС есептеуде әртүрлі нұсқаулар бар. EKS әдісі (Ө. Éltető, P. Köves және B. Szulc жасаған) жеке тауарларға қатысты есептелген валюта бағамдарының геометриялық орташасын пайдаланады. EKS S әдісі (Éltető, Köves, Szulc және Сергеевтің) әр ел үшін екі түрлі тауар жиынтығын қолданып, содан кейін нәтижелерді орташалайды. Бұл әдістер екі ел үшін тиімді болғанымен, үш елге қолданғанда валюта бағамдары үйлесімсіз болуы мүмкін, сондықтан А валютасынан В валютасына, ал В валютасынан С валютасына шағылысқан бағамдардың көбейтіндісі А валютасынан С валютасына шағылысқан бағамға тең болуын қамтамасыз ету үшін қосымша түзетулер қажет болуы мүмкін.

Салыстырмалы ҚҚС

Салыстырмалы ТТД бір баға заңына негізделген, валюта бағамы мен инфляция деңгейінің өзгеруін қамтитын әлсіз тұжырым. Ол абсолютті ТТД-ге қарағанда валюта бағамын жақсырақ көрсетеді.

Қайта құру

Сатып алу қабілеті паритетінің айырбас бағамы ұлттық өндіріс пен тұтынуды және саудаға жатпайтын тауарлардың бағасы маңызды болып саналатын басқа жағдайларды салыстыру үшін қолданылады. (Саудадағы жекелеген тауарлар үшін нарықтық айырбас бағамы қолданылады). ППС ставкалары уақыт өте келе тұрақтырақ болады және осы қасиет маңызды болған кезде қолданылуы мүмкін. ППС айырбас бағамы құн есептеуге көмектеседі, бірақ пайданы ескермейді және ең бастысы, елдер арасындағы тауарлардың әртүрлі сапасын ескермейді. Мысалы, бірдей өнім әртүрлі елдерде әртүрлі сапаға және тіпті қауіпсіздік деңгейіне ие болуы мүмкін, сондай-ақ әртүрлі салықтар мен тасымалдау шығындарына тап болуы мүмкін. Нарықтық айырбас бағамы айтарлықтай өзгеретіндіктен, бір елдің өзінің валютасында өлшенген ЖІӨ-сі нарықтық айырбас бағамын қолдана отырып, екінші елдің валютасына аударылғанда, бір жылы бір елдің нақты ЖІӨ-сі екіншісінен жоғары, ал келесі жылы төмен болуы мүмкін. Бұл екі тұжырым да олардың өндіріс деңгейінің нақты жағдайын көрсетпейді. Егер бір елдің ЖІӨ-сі байқалатын нарықтық айырбас бағамының орнына ППС айырбас бағамын қолдана отырып, екінші елдің валютасына аударылса, бұл қате тұжырым жасалмайды. Негізінен, ППС бойынша өлшенген ЖІӨ өмір сүру құны мен баға деңгейінің айырмашылықтарын ескереді, әдетте АҚШ долларына шаққанда, елдің өндіріс деңгейін дәлірек бағалауға мүмкіндік береді. Айырбас бағамы елдер арасындағы сауда тауарларының мәмілелік құнын көрсетеді, саудаға жатпайтын тауарларға қарағанда, яғни отандық тұтыну үшін өндірілген тауарларды. Сондай-ақ, валюта тауарлар мен қызметтер саудасынан басқа мақсаттар үшін де саудаланады, мысалы, физикалық тауарлардың бағасынан гөрі көбірек өзгеретін капитал активтерін сатып алу үшін. Әртүрлі пайыздық мөлшерлемелер, спекуляция, қор қорғау немесе орталық банктердің араласуы халықаралық нарықтардағы елдің сатып алу қабілеті паритетіне әсер етуі мүмкін. ППС әдісі статистикалық бұрмалауды түзетудің баламасы ретінде қолданылады. Penn World Table ППС түзетулерінің кеңінен сілтеме жасалатын көзі болып табылады, ал Penn эффекті елдер арасындағы өнімдерге айырбас бағамын қолданудағы жүйелі бұрмалауды көрсетеді. Мысалы, егер Мексика песосының құны АҚШ долларына қарағанда екі есе төмендесе, Мексиканың доллармен өлшенген жалпы ішкі өнімі де екі есе төмендейді. Алайда, бұл айырбас бағамы халықаралық сауда мен қаржы нарықтарының нәтижесі болып табылады. Бұл мексикалықтардың жағдайы екі есе нашарлағанын білдірмейді; егер песомен өлшенген табыстары мен бағалары өзгермесе, импортталған тауарлар адамдардың өмір сүру сапасы үшін маңызды емес деп есептеген жағдайда, олардың жағдайы нашарламауы мүмкін. Әртүрлі елдердегі табысты ППС айырбас бағамын қолдана отырып өлшеу, бұл мәселені болдырмауға көмектеседі, өйткені бұл көрсеткіштер жергілікті тауарлар мен қызметтерге қатысты салыстырмалы байлық туралы түсінік береді. Екінші жағынан, ол халықаралық нарықтардағы тауарлар мен қызметтердің салыстырмалы құнын өлшеу үшін тиімді емес. Себебі, ол 1 АҚШ долларының тиісті елде қаншаға тең екенін ескермейді. Жоғарыда келтірілген мысалға сүйенсек: халықаралық нарықта мексикалықтар валютасының құлдырауынан кейін американдықтарға қарағанда аз тауар сатып ала алады, бірақ олардың ЖІӨ-нің ППС-і көп өзгермейді.

Purchasing power parity exchange rate is used when comparing national production and consumption and other places where the prices of non traded goods are considered important. (Market exchange rates are used for individual goods that are traded). PPP rates are more stable over time and can be used when that attribute is important. PPP exchange rates help costing but exclude profits and above all do not consider the different quality of goods among countries. The same product, for instance, can have a different level of quality and even safety in different countries, and may be subject to different taxes and transport costs. Since market exchange rates fluctuate substantially, when the GDP of one country measured in its own currency is converted to the other country's currency using market exchange rates, one country might be inferred to have higher real GDP than the other country in one year but lower in the other. Both of these inferences would fail to reflect the reality of their relative levels of production. If one country's GDP is converted into the other country's currency using PPP exchange rates instead of observed market exchange rates, the false inference will not occur. Essentially GDP measured at PPP controls for the different costs of living and price levels, usually relative to the United States dollar, enabling a more accurate estimate of a nation's level of production. The exchange rate reflects transaction values for traded goods between countries in contrast to non traded goods, that is, goods produced for home country use. Also, currencies are traded for purposes other than trade in goods and services, e. g., to buy capital assets whose prices vary more than those of physical goods. Also, different interest rates, speculation, hedging or interventions by central banks can influence the purchasing power parity of a country in the international markets. The PPP method is used as an alternative to correct for possible statistical bias. The Penn World Table is a widely cited source of PPP adjustments, and the associated Penn effect reflects such a systematic bias in using exchange rates to outputs among countries. For example, if the value of the Mexican peso falls by half compared to the US dollar, the Mexican gross domestic product measured in dollars will also halve. However, this exchange rate results from international trade and financial markets. It does not necessarily mean that Mexicans are poorer by a half; if incomes and prices measured in pesos stay the same, they will be no worse off assuming that imported goods are not essential to the quality of life of individuals. Measuring income in different countries using PPP exchange rates helps to avoid this problem, as the metrics give an understanding of relative wealth regarding local goods and services at domestic markets. On the other hand, it is poor for measuring the relative cost of goods and services in international markets. The reason is it does not take into account how much US$1 stands for in a respective country. Using the above mentioned example: in an international market, Mexicans can buy less than Americans after the fall of their currency, though their GDP PPP changed a little.

Валюталық бағамның болжамы

АЕК бойынша валюта бағамы ешқашан бағаланбайды, өйткені нарықтық валюта бағамы жылдар бойы соған ұқсас бағытта өзгереді. Валюта бағамының ұзақ мерзімде қай бағытта ықтимал ауысатынын білудің маңызы бар. Неоклассикалық экономикалық теорияда сатып алу қабілеті паритеті теориясы екі валюта арасындағы нақты халықаралық нарықтарда байқалатын айырбас бағамы, сатып алу қабілеті паритетін салыстыру үшін қолданылатын бағам деп есептейді, осылайша бірдей сомадағы қаражатпен екі валютада да бірдей тауарларды сатып алуға болады. Сатып алу қабілеті паритеті, теорияның ерекшелігіне байланысты, ұзақ немесе қысқа мерзімде сақталады деп жорамалданады. Сатып алу қабілеті паритетін қолданатын теориялар, кейбір жағдайларда, валютаның сатып алу қабілетінің төмендеуі (баға деңгейінің өсуі) сол валютаның валюта нарынындағы құнының пропорционалды түрде төмендеуіне алып келеді деп санайды.

Манипуляцияны анықтау

Сатып алу қабілеті паритеті (СҚП) айырбас бағамы үкіметтер ресми айырбас бағамын жасанды түрде өзгертетін жағдайларда ерекше пайдалы. Экономикаға күшті мемлекеттік бақылау жасайтын елдер кейде өз валютасын жасанды түрде күшті ететін ресми айырбас бағамын қолданады. Керісінше, валютаның қара нарықтағы айырбас бағамы жасанды түрде әлсіз болады. Мұндай жағдайларда СҚП айырбас бағамы экономикалық салыстыру үшін ең шынайы негіз болуы мүмкін. Сол сияқты, спекулятивтік шабуылдар немесе тасымалдау саудасы салдарынан айырбас бағамы ұзақ мерзімді тепе-теңдіктен айтарлықтай ауытқуы кезінде СҚП айырбас бағамы салыстыру үшін жақсы балама ұсынады. 2011 жылы Аргентина инфляция көрсеткіштерімен манипуляция жасағанын анықтау үшін Big Mac индексі қолданылды.

Мәселелер

PPP валюта бағамын есептеу, елдер арасындағы сатып алу қабілетін салыстыру үшін тауарлардың салыстырмалы жиынтығын табу қиындықтарынан туындайтын даулы мәселе болып табылады. Сатып алу қабілеті паритетін бағалау елдердің жай ғана біркелкі баға деңгейінде емес, сонымен қатар азық-түлік бағаларындағы айырмашылық тұрғын үй бағаларындағы айырмашылықтан жоғары, ал ойын-сауық бағаларындағы айырмашылықтан төмен болуы мүмкін болғандықтан қиынға түседі. Әр түрлі елдерде әдетте әртүрлі тауарлар жиынтығы тұтынылады. Тауарлар мен қызметтер жиынтығының құнын салыстыру үшін баға индексін пайдалану қажет. Бұл қиын міндет, себебі сатып алу үлгілері тіпті сатып алуға қол жетімді тауарлар да елдер бойынша өзгеше болады. Сондықтан тауарлар мен қызметтердің сапасындағы айырмашылықтарды ескеру қажет. Сонымен қатар, бір экономиканы көрсететін тауарлар жиынтығы екінші экономикадан өзгеше болады: американдықтар көбірек нан, ал қытайлықтар көбірек күріш жейді. Осылайша, АҚШ тұтынуын негізге алған PPP, Қытайды негізге алған PPP-ден өзгеше болады. Көпжақты салыстырулар кезінде қосымша статистикалық қиындықтар туындайды, әсіресе екі елден астам ел салыстырылса. Екіжақты PPP-лерді орташалаудың әртүрлі әдістері көпжақты салыстыруды тұрақтандыруға көмектеседі, бірақ екіжақты салыстыруларды бұрмалауы мүмкін. Бұлардың бәрі индекстеудің жалпы мәселелері; басқа баға индекстері сияқты, күрделілікті барлық мақсаттар үшін қанағаттандырарлық бір санға дейін азайтудың жолы жоқ. Дегенмен, PPP әдетте нарықтық айырбас бағамдарын пайдаланудан туындайтын көптеген проблемаларға қарсы тұрақты болады. Мысалы, 2005 жылы Сауд Арабиясында бензиннің бір галлонының бағасы 0,91 АҚШ доллары, ал Норвегияда 6,27 АҚШ доллары болды. Бағадағы осы айқын айырмашылықтар PPP талдауының дәлдігіне үлкен үлес қоспайды, себебі бағадағы айырмашылықтарға әсер ететін көптеген факторлар бар. PPP-нің жалпы формуласын құру үшін қосымша салыстырулар жасалып, өлшемдер ретінде пайдаланылуы керек. PPP-ні белгілі бір уақыт аралығында салыстырғанда инфляциялық әсерлерді ескеру қажет. Тауарлар жиынтығын таңдаумен байланысты әдістемелік мәселелерге қоса, PPP бағалаулары қатысушы елдердің статистикалық мүмкіндіктеріне де байланысты өзгеруі мүмкін. PPP бағалауларына негіз болатын Халықаралық салыстыру бағдарламасы (ХСП) ұлттық шоттарды өндіріс, шығыс немесе (кейбір жағдайларда) кіріс бойынша жіктеуді талап етеді, бірақ барлық қатысушы елдер өз деректерін осындай санаттарға жүйелі түрде жіктемейді. PPP салыстыруының кейбір аспектілері теориялық тұрғыдан мүмкін емес немесе нақты емес. Мысалы, тефпен өмір сүретін эфиопиялық жұмысшы мен күрішпен өмір сүретін тай жұмысшысын салыстыруға негіз жоқ, себебі теф Таиландта коммерциялық түрде қол жетімді емес, ал күріш Эфиопияда жоқ, сондықтан Эфиопиядағы күріштің немесе Таиландтағы тефтің бағасын анықтау мүмкін емес. Жалпы ереже бойынша, елдер арасындағы баға құрылымы неғұрлым ұқсас болса, PPP салыстыруы соғұрлым дұрыс болады. PPP деңгейі баға матрицасын есептеу үшін қолданылатын формулаға да байланысты өзгереді. Мүмкін формулаларға GEKS Fisher, Geary Khamis, IDB және жоғары дәрежелі әдіс кіреді. Әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Аймақтарды байланыстыру тағы бір әдістемелік қиындық тудырады. 2005 жылғы ХСП кезеңінде аймақтар 18 ел үшін бағасын табуға болатын 1000 бірдей тауардың тізімін пайдалану арқылы салыстырылды, әр аймақта кем дегенде екі ел болуын қамтамасыз ету мақсатында. Бұл бұрынғы "көпір" әдістерінен артық болды, себебі ол тауарлардың сапасындағы айырмашылықтарды толыққанды ескермейді, бірақ кедей елдердің PPP негізін асыра бағалауы мүмкін, себебі PPP негізіндегі баға индекстеуі кедей елдерге бай елдерде үлкен үлеспен тұтынылатын тауарлардың үлкен салмағын береді. Әр түрлі өлшемдер өмір сүру деңгейін толыққанды көрсетпейтініне бірнеше себеп бар. 2011 жылы Financial Times газетіне сұхбат берген ХВҚ өкілі былай мәлімдеді:

The PPP exchange rate calculation is controversial because of the difficulties of finding comparable baskets of goods to compare purchasing power across countries. Estimation of purchasing power parity is complicated by the fact that countries do not simply differ in a uniform price level; rather, the difference in food prices may be greater than the difference in housing prices, while also less than the difference in entertainment prices. People in different countries typically consume different baskets of goods. It is necessary to compare the cost of baskets of goods and services using a price index. This is a difficult task because purchasing patterns and even the goods available to purchase differ across countries. Thus, it is necessary to make adjustments for differences in the quality of goods and services. Furthermore, the basket of goods representative of one economy will vary from that of another: Americans eat more bread; Chinese more rice. Hence a PPP calculated using the US consumption as a base will differ from that calculated using China as a base. Additional statistical difficulties arise with multilateral comparisons when (as is usually the case) more than two countries are to be compared. Various ways of averaging bilateral PPPs can provide a more stable multilateral comparison, but at the cost of distorting bilateral ones. These are all general issues of indexing; as with other price indices there is no way to reduce complexity to a single number that is equally satisfying for all purposes. Nevertheless, PPPs are typically robust in the face of the many problems that arise in using market exchange rates to make comparisons. For example, in 2005 the price of a gallon of gasoline in Saudi Arabia was US$0.91, and in Norway the price was US$6.27. The significant differences in price would not contribute to accuracy in a PPP analysis, despite all of the variables that contribute to the significant differences in price. More comparisons have to be made and used as variables in the overall formulation of the PPP. When PPP comparisons are to be made over some interval of time, proper account needs to be made of inflationary effects. In addition to methodological issues presented by the selection of a basket of goods, PPP estimates can also vary based on the statistical capacity of participating countries. The International Comparison Program (ICP), which PPP estimates are based on, require the disaggregation of national accounts into production, expenditure or (in some cases) income, and not all participating countries routinely disaggregate their data into such categories. Some aspects of PPP comparison are theoretically impossible or unclear. For example, there is no basis for comparison between the Ethiopian labourer who lives on teff with the Thai labourer who lives on rice, because teff is not commercially available in Thailand and rice is not in Ethiopia, so the price of rice in Ethiopia or teff in Thailand cannot be determined. As a general rule, the more similar the price structure between countries, the more valid the PPP comparison. PPP levels will also vary based on the formula used to calculate price matrices. Possible formulas include GEKS Fisher, Geary Khamis, IDB, and the superlative method. Each has advantages and disadvantages. Linking regions presents another methodological difficulty. In the 2005 ICP round, regions were compared by using a list of some 1,000 identical items for which a price could be found for 18 countries, selected so that at least two countries would be in each region. While this was superior to earlier "bridging" methods, which do not fully take into account differing quality between goods, it may serve to overstate the PPP basis of poorer countries, because the price indexing on which PPP is based will assign to poorer countries the greater weight of goods consumed in greater shares in richer countries. There are a number of reasons that different measures do not perfectly reflect standard of living. In 2011, interviewed by the Financial Times, a spokesperson for the IMF declared:

ҚХП мөлшерлемелерін экстраполяциялау

Глобалды ТТБ бағалаулары, мысалы, ХКК-да ұсынылғандар, жыл сайын емес, тек бір жыл үшін есептелетіндіктен, ТТБ айырбас бағамдары базалық жылдан өзге жылдар үшін экстраполяциялануы керек. Мұны істеудің бір жолы – елдің ЖІӨ дефляторын пайдалану. Белгілі бір жылға арналған елдің Гири-Хамис долларындағы ТТБ айырбас бағамын есептеу үшін есептеу келесідей жүргізіледі:

Мұнда PPPrateX,i – X елінің i жылға арналған ТТБ айырбас бағамы, PPPrateX,b – X елінің базалық жылға арналған ТТБ айырбас бағамы, PPPrateU,b – АҚШ-тың (АҚШ) базалық жылға арналған ТТБ айырбас бағамы (1-ге тең), GDPdefX,i – X елінің i жылға арналған ЖІӨ дефляторы, GDPdefX,b – X елінің базалық жылға арналған ЖІӨ дефляторы, GDPdefU,i – АҚШ-тың i жылға арналған ЖІӨ дефляторы, және GDPdefU,b – АҚШ-тың базалық жылға арналған ЖІӨ дефляторы.

UBS

UBS банкі "Бағалар мен табыс" есебін үш жылда бір рет жариялайды. 2012 жылғы есепте: "Біздің эталондық тауарлар жиынтығы еуропалық тұтынушылардың мінез-құлқына негізделген және 122 позициядан тұрады" делінген.

Білім беру

Төлем қабілеті паритетін (ТҚП) оқыту үшін тауарлар жиынтығы көбінесе бір тауарға дейін қарапайымдастырылады.

Биг Мак индексі

Биг Мак индексі – бұл ТТБ-ның (Төлем қабілетінің паритеті) қарапайым қолданылуы, онда себетте бір ғана тауар бар: McDonald's мейрамханаларынан Биг Мак бургері. Индекс 1986 жылы The Economist журналымен құрылып, экономиканы оқыту және артық бағаланған және төмен бағаланған валюталарды анықтау тәсілі ретінде танымал болды. Биг Мак – жергілікті экономиканың көптеген салаларынан түсетін шығындарды қамтитын салыстырмалы түрде стандартизацияланған тұтыну тауары, мысалы: ауыл шаруашылығы тауарлары (сиыр еті, нан, салат, ірімшік), еңбек (көк және ақ жағалы жұмыскерлер), жарнама, жалға алу және жылжымайтын мүлік құны, көлік және т.б. Биг Мак индексімен байланысты кейбір мәселелер бар. Биг Мак тез бұзылады және оны тасымалдау қиын. Бұл бір баға заңының әртүрлі елдерде бағаны бірдей деңгейде ұстауы екіталай екенін білдіреді. McDonald's мейрамханалары барлық елдерде кездеспейді, бұл индекстің қолданылуын шектейді. Сонымен қатар, Биг Мак барлық McDonald's мейрамханаларында сатылмайды (әсіресе Үндістанда), бұл оның қолданылуын одан әрі шектейді. "Бургерномика" атты зерттемеде авторлар Биг Мак индексінің бағалары мен Пенн әлемінің кестелерін пайдалана отырып есептелген бағалар арасындағы 0,73 корреляцияны анықтады. Бұл бір тауарлық индекс кәсіби (және күрделі) ТТБ өлшемдері арқылы анықталатын әсерлердің көп бөлігін, бірақ барлығын емес, қамтиды. Есептелген ТТБ бойынша валюта бағамы 1 АҚШ долларына 3,58 гонконг долларына тең. Бұл көрсеткіш пен нақты валюта бағамының (7,83) арасындағы айырмашылық Гонконг долларының 54,2%-ға төмен бағаланғанын көрсетеді. Яғни, АҚШ долларын гонконг долларына айырбастап, Гонконгта Биг Мак сатып алу, АҚШ долларына тікелей сатып алудан арзан.

KFC индексі

Big Mac индексіне ұқсас, KFC индексі PPP-ді бір ғана тауардан тұратын себет арқылы өлшейді: KFC Original 12/15 даналық қазан. Африканың көптеген елдерінде McDonald's мейрамханасы болмағандықтан, Big Mac индексін қолдану мүмкін емес. Осы себепті, Sagaci Research (тек Африка нарығын зерттейтін фирма) Африкадағы артық және төмен бағаланған валюталарды анықтау үшін KFC индексін жасады. Мысалы, 2016 жылдың қаңтар айында АҚШ-та KFC-нің 12 даналық Original қазанының орташа бағасы 20,50 доллар болса, Намибияда нарықтық айырбас бағамы бойынша 13,40 долларға сатылды. Осылайша, индекс бойынша сол кезде Намибия доллары 33% төмен бағаланған.

Nespresso индексі

Биг Мак индексі сияқты, Неспрессо индексі де сатып алу қабілеті паритетін (PPP) бір ғана өнімнен тұратын себет арқылы өлшейді: Nestlé тобы өндіріп, саудада сататын Арпеджио дәмді кофе капсуласы. Оның Биг Мак индексінен артықшылығы – Nespresso капсулалары бір Биг Мак гамбургерінен гөрі көп сатылады. Мысалы, 1 қарапайым Nespresso капсуласы Швейцарияда 0,5 швейцариялық франкқа, ал АҚШ-та 0,7 АҚШ долларына тұрады. Бұл шартты айырбас бағамын 0,71-ге тең етеді. 2021 жылғы қарашаның ортасы бойынша нақты айырбас бағамы 0,93 болса, бұл көрсеткіш швейцариялық франк АҚШ долларына шаққанда 22,8%-ға төмен бағаланғанын көрсетеді.

iPad индексі

Big Mac индексі сияқты, iPad индексі (CommSec әзірлеген) әртүрлі елдердегі бағаны салыстырады. Бірақ Big Mac-тен өзгешелігі, әрбір iPad (Бразилияда сатылатын модельден басқа) бір ғимаратта шығарылады және бір модельдегі барлық iPad-тардың өнімділік сипаттамалары бірдей. Сондықтан баға айырмашылығы көлік шығындарына, салықтарға және жеке нарықтардағы бағаларға байланысты. 2013 жылы Аргентинадағы iPad бағасы АҚШ-тан екі есеге жуық болды. Ел немесе аймақ Бағасы (АҚШ доллары) Аргентина $1,094.11 Австралия $506.66 Австрия $674.96 Бельгия $618.34 Бразилия $791.40 Бруней $525.52 Канада (Монреаль) $557.18 Канада (салықсыз) $467.36 Чили $602.13 Қытай $602.52 Чехия $676.69 Дания $725.32 Финляндия $695.25 Франция $688.49 Германия $618.34 Грекия $715.54 Гонконг $501.52 Венгрия $679.64 Үндістан $512.61 Ирландия $630.73 Италия $674.96 Жапония $501.56 Люксембург $641.50 Малайзия $473.77 Мексика $591.62 Нидерланды $683.08 Жаңа Зеландия $610.45 Норвегия $655.92 Филиппин $556.42 Пәкістан $550.00 Польша $704.51 Португалия $688.49 Ресей $596.08 Сингапур $525.98 Словакия $674.96 Словения $674.96 Оңтүстік Африка $559.38 Оңтүстік Корея $576.20 Испания $674.96 Швеция $706.87 Швейцария $617.58 Тайвань $538.34 Таиланд $530.72 Түркия $656.96 БАӘ $544.32 Ұлыбритания $638.81 АҚШ (Калифорния) $546.91 АҚШ (салықсыз) $499.00 Вьетнам $554.08

ҚҚС мен ІЖӨ

Тұтыну бағаларының индексі (ТӨИ) және сатып алу қабілеті паритеті (ҚҚП) айырбас коэффициенттері ұғымдық жағынан ортақ белгілерге ие. ТӨИ ел ішінде тауарлар мен қызметтер бағасының деңгейіндегі уақыт өте келе туындайтын өзгерістерді өлшейді, ал ҚҚП елдің өңірлері арасындағы баға деңгейінің өзгеруін өлшейді.