Кіріспе
Адам географиясында феминизм теориясын, әдістерін және сын-пікірлерін қолданатын тәсіл. Феминистік география – адам географиясының адам ортасын, қоғамын және географиялық кеңістікті зерттеуде феминизмнің теорияларын, әдістерін және сын-пікірлерін қолданатын саласы. Феминистік география 1970-ші жылдарда пайда болды, осы кезде әйелдер қозғалысының өкілдері академиялық қауымдастықты әйелдерді академиялық еңбектердің өндірушілері де, субъектілері де ретінде қарастыруға шақырды. Бірақ, әйелдер географиясы тұжырымдамасына алғашқы қарсылықтар гендерлік рөлдердің негізінен гендерлік теңсіздік арқылы түсіндірілетіні туралы мәлімдемелермен байланысты болды. Алайда, Форд пен Грегсон гендерлік рөлдер идеясының тек әйелдерге назар аударатын және оларды құрбандар ретінде бейнелейтін тоқталған әлеуметтік теориядан туындайтынын, бұл қашықтықты шектеулі көзқараспен қарастыратынын айтады. Олардың пікірінше, әйелдер географиясы кеңістіктік шектеулер мен бөлінудің әйелдердің жағдайының қалыптасуына қалай әсер ететінін көрсетуге қабілетті. 2004 жылы теоретик Эдвард Саид гендерлік бейнелеу практикаларындағы іс-әрекеттердің үстем идеологиялық сенімдер арқылы жасалатын жағдайларда географиялық кеңістік идеясын сынады. Жауап ретінде феминистік географтар гендерлік рөлдердің бұрмалануы және феминистік қозғалыстарды әдеттегідей қарастыру отаршылдық заманның қиындықтарының әйелдерді шектеулі кеңістіктік мүмкіндіктермен шектеуде жатқанын көрсетеді деп мәлімдеді. Сондықтан, феминистік география гендердің кеңістік тұрғысынан қолданылуы және дамытылуы керек деген қағидатқа негізделген.
Feminist geography is a sub discipline of human geography that applies the theories, methods, and critiques of feminism to the study of the human environment, society, and geographical space. Feminist geography emerged in the 1970s, when members of the women's movement called on academia to include women as both producers and subjects of academic work. An early objection to the concept of geography of women, however, claimed that gender roles were mainly explained through gender inequality. However, Foord and Gregson argue that the idea of gender roles emerges from a static social theory that narrows the focus to women and portrays women as victims, which gives a narrow reading of distance. Instead, they claim that the concept of the geography of women is able to display how spatial constraint and separation enter into the construction of women's positions. In 2004, theorist Edward Said critiqued the idea of geographical spaces in such a context where actions on gendered practices of representation are fabricated through dominant ideological beliefs. In response, feminist geographers argue that misrepresentations of gender roles and taken for granted feminist movements reveal that the challenges of the colonial present lie within the confinement of women to limited spatial opportunities. Therefore, feminist geographies are built on the principle that gender should be applied and developed in terms of space.
Социалистік феминисттік география
Марксизм мен социалистік феминизмнің теориялық ықпалымен социалистік феминистік география теңсіздікті, капитализм мен патриархат арасындағы қарым-қатынасты, сондай-ақ капитализмде географияның, гендерлік қатынастардың және экономикалық дамудың бір-біріне тәуелділігін түсіндіруге ұмтылады. Социалистік феминистік география патриархат пен капитализмнің салдарынан туындаған гендерлік теңсіздікті қалай азайтуға болатындығы туралы мәселелерді қарастырады және негізінен кеңістіктік бөліну, гендерлік орын және жергіліктілікке назар аударады. Гендерлік және кластық талдауды дұрыс ұйымдастыруға қатысты белгісіздік социалистік феминистік география саласындағы маңызды теориялық тартысқа себеп болады. Мысалы, Нью-Йорк қаласында тұратын үйленген материктік Қытай иммигрант әйелдерін талдағанда, әйелдер талдаудың басты нысаны болып қала береді, ал гендер – басты әлеуметтік қатынас. Дегенмен, социалистік феминистік географтар сонымен қатар, класс сияқты көптеген басқа факторлардың әйелдердің көші-қоннан кейінгі тәжірибесі мен жағдайларына әсер ететінін мойындайды. Социалистік феминистік географтар бастапқыда негізінен қалалық деңгейде жұмыс істеді: ағылшын-американдық феминистік географтар қала маңындағы үйлердің ақылы жұмыстан әлеуметтік және кеңістіктік жағынан оқшаулануына назар аударды. Бұл капиталистік қоғамда дәстүрлі гендерлік қатынастарды дамыту мен сақтау үшін өте маңызды деп есептелді. Социалистік феминистік географтар географиялық айырмашылықтардың гендерлік қатынастарға тигізетін әсерін ғана көрсетіп қоймай, сонымен қатар жергілікті экономикалық өзгерістерді ішінара анықтайды. Джудит Батлердің «цитациялық» тұжырымы Мысалы, Сьюзан Хансон мен Джеральдин Пратттың «Гендер, жұмыс және кеңістік» кітабы жұмыс орындарының құрылымы, ресурстардың таралуы және қалалық және ауылдық ортаның дизайны сияқты географиялық элементтердің жұмыс саласындағы гендерлік теңсіздікті қалыптастыруға және күшейтуге қалай үлес қосатынын көрсетеді.
Феменистік географиялық айырмашылықтар
Феминистік географиялық айырмашылықтар – әйелдер арасындағы гендерлік үлгілер мен айырмашылықтардың құрылысына назар аударатын феминистік географияның бір саласы. Ол гендерді және табиғаттың құрылымын мәдени, постструктуралық, постколониалдық және психоаналитикалық теориялар, сондай-ақ түрлі терілі әйелдердің, лесбиян әйелдердің, гей ерлердің және үшінші әлем елдерінің әйелдерінің жазбалары арқылы зерттейді. Осы көзқарас бойынша феминистік географтар дене, жылжымалы сәйкестік, қашықтық, оқшаулану және кеңістік, қиял желісіндегі география, колониализм және постколониализм, сондай-ақ қоршаған орта немесе табиғаттың микрогеографиясын зерттеуге ерекше мән береді. 1980 жылдардың соңынан бері көптеген феминистік географтар үш жаңа зерттеу саласына көшті: ерлер мен әйелдер арасындағы гендерлік категориялар, гендерлік қатынастар мен сәйкестіктердің қалыптасуы және релятивизм мен жағдаяттық білім арасындағы айырмашылықтар. Біріншіден, феминистік географтар ерлер мен әйелдер арасындағы гендерлік категорияларды сынап, кеңейтті. Осы арқылы олар нәсіл, этникалық топ, жас, дін, сексуалдық бағдар және ұлттық белгі бойынша гендерлік қатынастардың құрылымындағы айырмашылықтарды зерттеуді бастады, әсіресе бірнеше айырмашылықтар тоғысқан жердегі әйелдерге назар аудара отырып. Екіншіден, гендерлік қатынастар мен сәйкестіктердің қалай қалыптасатынын және қабылданатынын жақсырақ түсіну үшін феминистік географтар кең ауқымды әлеуметтік теория мен мәдениетке жүгінді. Осы теориялық негізге сүйене отырып, феминистік географтар постструктуралистік және психоаналитикалық теориялардың көптеген сәйкестіктерге тигізетін әсерін талқылауға және дебаттауға мүмкіндік алды. Соңғысы – релятивизм мен жағдаяттық білім арасындағы айырмашылық талқылаудың маңызды саласы болып табылады. Осы талқылаулардың нәтижесінде феминистік географтар жарым-жартылай көзқарастарды саяси әрекеттермен және әлеуметтік өзгерістерге ұмтылыспен қалай үйлестіруге болатынын анықтады.
Феминисттік географияның қиындықтары
Линда Макдауэлл мен Джоанна П. Шарп, екеуі де феминистік географияның негізін қалаушылары және ғалымдары, академиялық ортада мойындық табу үшін күресті сипаттап, "[ол] география ғылымында гендерлік қатынастардың материалдық және символдық әлемдердің, сондай-ақ ғылымның теориялық негізінің орталық ұйымдастырушы факторы екендігін мойындату үшін ұзақ күрес болды" дейді. Феминистік география ғалымдары академиялық ортада түрлі қиындықтарға тап болады. Біріншіден, феминистік дискурстан туындаған идеялар, кеңінен қабылданғаннан кейін, жалпыға ортақ санадағы нәрсе ретінде қарастырылып, феминистік географияны көрінбей жасайды. Сонымен қатар, феминистік география гендерлік мәселелерді нақты қарастыратын географияның жалғыз саласы болып есептеледі, бұл география ғылымының өзіне феминистік сынға қатысудан бас тартуға мүмкіндік береді. Соңында, кейбір география ғалымдары феминистік тәжірибе академияға толыққанды енгізілді деп санайды, бұл феминистік географияны қажетсіз етеді. Феминистік географияның қиындықтары оның өзінде де жатыр. Феминистік географияның эпистемологиясы география ғалымдарының позициясы мен өмірлік тәжірибесі зерттеліп отырған нысанмен қатар ғылымның маңызды бөлігі екенін көрсетеді. Осылайша, феминистік география ғалымдары ғылыммен толыққанды қатысу үшін әртүрлі жеке тұлғаларды сақтауы керек. Линда Пик пен Гилл Валентайн феминистік география әлемнің жиырма бес елінен астамдағы гендерлік мәселелерді қарастырғанын, бірақ феминистік география саласындағы зерттеулерді негізінен Солтүстік елдердегі институттардан келген ақ нәсілді әйел ғалымдар жүргізеді деп атап өтті. Осылайша, феминистік география академиядағы кедергілерге ғана емес, сонымен қатар өз саласындағы әртүрліліктің жетіспеушілігіне де тап болады. Феминистік география ғалымдары гендерлік қатынастар мен жеке тұлғалардың қалыптасуы мен қабылдануын түсіну үшін психоанализ және постструктурализмді қоса алғанда, әлеуметтік және мәдени теорияның кең ауқымын пайдаланады. Бұл гендердің қайта қарастырылуына, сондай-ақ практикада гендерлік нормалардың тұрақсыздығы мен үнемі қайталануынан туындайтын қарама-қайшылықтар мен мүмкіндіктерге әкелді. Көптеген сәйкестендірулерге назар аудару және постструктуралистік және психоаналитикалық теориялардың ықпалы феминистік география ғалымдарына сыншыл географияның басқа бағыттарымен диалогқа түсуге мүмкіндік берді. Алайда, бұл ашық диалог АҚШ-тағы және Ұлыбританиядағы география ғалымдары арасында керістіктер тудыруға мүмкіндік берді. Феминистік география ғалымдары арасындағы теориялық айырмашылықтар бұрынғыға қарағанда айқын көрінеді, бірақ 1994 жылдан бері Америка мен Ұлыбритания география ғалымдары арасындағы ұлттық айырмашылықтар екі тараптың да жаңа бағыттарды іздеуімен азая бастады. Мақалада иттер парктері "күш көрсетуді қолдау орындары" және "қорланған итке" қарсы жүйелі қысым мен иттермен күш көрсету мәдениетінің орны болып табылады, оның арқылы адамдардың екі проблемаға қатысты көзқарасын қара феминистік криминологияны қолдану арқылы өлшеу және талдау мүмкін екендігі айтылды. Мақалада бұл еркектерді жыныстық зорлық-зомбылықтан және фанатизмнен арылтуға көмектеседі деп ұсынылды. Мақала кейіннен қайтарылып алынды. Бұл әрекет этикалық емес және жаман ниетті, сондай-ақ нәсілдік және әйелге қарсы деп сынға алынды, ал бұл әрекеттің сыныптаушылары оның жасаушылары пікірсау процесін дұрыс емес көрсеткенін айтты.