Әлеуметтік топтарға қатысты кемсітушілік амалдар: «үркітпеушілік» – әртүрлі елдердегі дискриминация, әсіресе Оңтүстік Азиядағы касталық жүйеде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі бір әлеуметтік топтарға қатысты кемсітушілік амалдар
Discriminatory practices against certain social groups
Қол тигізбеушілік – белгілі бір әлеуметтік топтарға жататын адамдарға қатысты кемсітушілік, қорлау, шеттету және пайдалану сипатындағы амалдарды заңмен бекітіп, күштеп орындауға ұлтас әлеуметтік институттың бір түрі. Дискриминацияның осыған ұқсас түрлері бүкіл әлемде кездессе де, касталық жүйемен байланысты қол тигізбеушілік көбінесе Оңтүстік Азияға тән. Бұл термин ең көп кездесетін жағдай – Үндістан субконтинентіндегі Далит қауымдастықтарына қатысты, олар "ластанушы" деп есептелген. Бұл термин басқа топтарға да қолданылады, олардың ішінде Жапонияның Буракумин, Кореяның Бэкчжон, Тибеттің Рагьяппа, сондай-ақ Еуропадағы цығандар (рома) мен Кагот, Йемендегі Аль Ахдам бар. Дәстүрлі түрде, "қол тигізбеуші" деп сипатталатын топтар – өмір салты мен кәсібі салт-дәстүрлі түрде "ластанушы" болып саналатын қызметтермен байланысты болғандар, мысалы, кісі өлтіруге негізделген кәсіппен айналысу (мысалы, балықшылар) немесе басқалардың нәжісімен немесе терімен тікелей қарым-қатынас жасау (мысалы, қоқыс жинаушылар, сыпырушылар және кір жуушылар). Непалдағы көптеген касталық дискриминацияларға байланысты, Непал үкіметі 1963 жылы касталық жүйені заңмен жойды және "қол тигізбеушілік" сияқты кез келген касталық дискриминацияны қылмыстық құқық бұзушылық деп жариялады. Қол тигізбеушілік Үндістан, Непал және Пәкістанда заңсыз деп танылған. Дегенмен, "қол тигізбеушілік" заңмен нақты анықталмаған. Қол тигізбеушіліктің пайда болуы мен тарихи негіздері әлі де талқыланып жүр. Үндістандағы үй шаруашылықтарының үлгісін зерттеу нәтижесінде: "Қол тигізбеушілік практикасы туралы мәліметтердің жеткіліксіздігіне қарамастан, халықтың 70 пайызы осы амалға қатыспайтынын мәлімдеді. Бұл үміт беретін көрсеткіш".
Untouchability is a form of social institution that legitimises and enforces practices that are discriminatory, humiliating, exclusionary and exploitative against people belonging to certain social groups. Although comparable forms of discrimination are found all over the world, untouchability involving the caste system is largely unique to South Asia. The term is most commonly associated with treatment of the Dalit communities in the Indian subcontinent who were considered "polluting". The term has also been used to refer to other groups, including the Burakumin of Japan, the Baekjeong of Korea, and the Ragyabpa of Tibet, as well as the Romani people and Cagot in Europe, and the Al Akhdam in Yemen. Traditionally, the groups characterized as untouchable were those whose occupations and habits of life involved ritually "polluting" activities, such as pursuing a career based on killing (e. g. fishermen) or engaging in common contact with others' feces or sweat (e. g. manual scavengers, sweepers and washermen). Due to many caste based discriminations in Nepal, the government of Nepal legally abolished the caste system and criminalized any caste based discrimination, including "untouchability" in 1963. Untouchability has been outlawed in India, Nepal and Pakistan. However, "untouchability" has not been legally defined. The origin of untouchability and its historicity are still debated. A recent study of a sample of households in India concludes that "Notwithstanding the likelihood of under reporting of the practice of untouchability, 70 percent of the population reported not indulging in this practice. This is an encouraging sign."
Шығу тегі
Б.Р.Амбедкар, үнділік әлеуметтік реформатор және саясаткер, қол сұғылмайтын деп есептелген әлеуметтік топтан шыққан ол, қол сұғылмайтындықтың брахмандардың саясатының нәтижесінде пайда болғанын айтты. Оның сөзіне қарағанда, брахмандар буддизмді қабылдағандарды жек көреді. Кейінгі ғалымдар, мысалы Вивекананд Джа, бұл теорияны жоққа шығарды. Тарих профессоры Нрипендра Кумар Датт, қол сұғылмаушылықтың түбін ерте дравидтердің үндістандық жергілікті халыққа "пария" сияқты қарауынан іздеді, ал бұл идеяны индо-арийлер дравидтерден алған деп санайды. Р.С.Шарма сияқты ғалымдар бұл теорияны қабылдамай, дравидтердің үнді арийлерімен қарым-қатынасқа түсер алдында қол сұғылмаушылықты ұстанғанына ешқандай дәлел жоқ екенін көрсетті. Австриялық этнолог Кристоф фон Фюрер Хаймендорф, қол сұғылмаушылықтың Инд өркениетінің қалалық аймақтарындағы таптық жіктелуден пайда болғанын болжады. Бұл теория бойынша, сыпыру немесе былғары өңдеу сияқты "таза емес" жұмыстармен айналысқан кедей жұмысшылар тарихи түрде бөлініп, қала сыртында қоныстандырылған. Уақыт өте келе, жеке тазалық "тазалықпен" байланыстырылып, қол сұғылмаушылық ауылдық жерлерге де тарады. Инд өркениетінің қалалары құлдырағаннан кейін, бұл қол сұғылмайтын адамдар Үндістанның басқа аймақтарына тараған болуы мүмкін. Сувира Джайсвал сияқты ғалымдар бұл теорияны дәлелсіз деп жоққа шығарды және неге қол сұғылмаушылық ауылдық жерлерде күштірек екенін түсіндіре алмайды. Америкалық ғалым Джордж Л. Харт, Пуранануру сияқты көне тамил мәтіндерін зерттеу нәтижесінде, қол сұғылмаушылықтың бастауын ежелгі тамил қоғамына дейін жеткізді. Оның пікірінше, бұл қоғамда белгілі бір кәсіптік топтар зұлым күштерді бақылаумен айналысқан деп есептелген; мысалы, Харт соғыстар мен туған, өлген күндері барабан шалған Парайярларды атады. Осы топтардың адамдары қауіпті және басқаларды ластауға қабілетті деп саналғандықтан, басқалар олардан қашық болды. Джайсвал Харттың ұсынған дәлелдерін "өте әлсіз" және қайшылы деп жоққа шығарды. Джайсвал, ежелгі тамил мәтіндерінің авторлары арасында бірнеше брахмандар болғанын (Харттың мойындаған фактісі) көрсетті; демек, бұл мәтіндерде сипатталған қоғам брахмандық ықпал астында болған және олардан қол сұғылмаушылық идеясын алған болуы мүмкін. Британдық антрополог Джон Генри Хаттон, қол сұғылмаушылықтың басқа кастадан келген адамның дайындаған тағамын қабылдамау табуынан пайда болғанын анықтады. Бұл табу тазалыққа байланысты туған және нәтижесінде, кастадан тыс некеге тұру сияқты басқа да шектеулерге әкелді. Джайсвал бұл теория әртүрлі әлеуметтік топтардың қалай қол сұғылмайтын деп бөлінгенін немесе әлеуметтік мәртебеге ие болғанын түсіндіре алмайды деп санайды. Джайсвал сондай-ақ, ежелгі Веда мәтіндерінің бірнеше бөлімдері басқа варнаға немесе тайпаға жататын адамдардан тамақ қабылдауға қарсы ешқандай шектеу болмағанын көрсетеді. Мысалы, кейбір Шраута Сутраларында Вишважит құрбандығын жасаушы Нишадалармен (кейінірек қол сұғылмайтын деп есептелген тайпа) үш күн бойы олардың ауылында тұрып, олардың тағамын жеуі керек деп жазылған. Сувира Джайсвал, Р.С.Шарма және Вивекананд Джа сияқты ғалымдар қол сұғылмаушылықты варна және касталық жүйе орнағаннан кейін пайда болған құбылыс деп сипаттайды. Жханың айтуынша, ең ертедегі Веда мәтіні Ригведада қол сұғылмаушылық туралы ештеңе айтылмаған, тіпті кейінірек Веда мәтіндері, Чандала сияқты белгілі бір топтарды сынағанымен, қол сұғылмаушылықтың сол кездегі қоғамда болғанын көрсетпейді. Жханың пікірінше, кейінірек кезеңде бірнеше топтар қол сұғылмайтын деп таныла бастады, бұл даму 600-1200 жылдары ең жоғары деңгейге жетті. Шарманың теориясы бойынша, қол сұғылмаушылық институты "төмен материалдық мәдениеті" және "өмір сүрудің белгісіз құралдары" бар абориген тайпалары қол еңбегін жек көретін және оған байланысты лас деп саналатын артықшылықты таптармен лас деп есептелген кезде пайда болды. Джайсвалдың айтуынша, аборигендер тобының мүшелері брахмандық қоғамға сіңген кезде, олардың ішіндегі артықшылықты адамдар өздерінің жоғары мәртебесін көрсету үшін төмен мәртебелі әріптестерінен алшақтауға тырысқан болуы мүмкін, олар бірте-бірте қол сұғылмайтын деп белгіленді. Дхармашастраларда, ежелгі Үндістанның түрлі патшалықтарының ежелгі заң кодекстерінде, этникалық немесе кәсіби топтарға біріккен кейбір адамдар варналық қоғамның құрамына кірмейтін деп есептелген. Сондықтан олар саварналар (брахмандар, кшатриялар, вайшьялар және шудралар) сияқты қарастырылмады.
B. R. Ambedkar, an Indian social reformer and politician who came from a social group that was considered untouchable, theorized that untouchability originated because of the deliberate policy of the Brahmins. According to him, the Brahmanas despised the people who gave up the Brahmanism in favour of Buddhism. Later scholars such as Vivekanand Jha have refuted this theory. Nripendra Kumar Dutt, a professor of history, theorized that the concept of untouchability originated from the "pariah" like treatment accorded to the indigenous people of India by the early Dravidians, and that the concept was borrowed by the Indo Aryans from the Dravidians. Scholars such as R. S. Sharma have rejected this theory, arguing that there is no evidence that Dravidians practised untouchability before coming into contact with the Indo Aryans. Austrian ethnologist Christoph von Fürer Haimendorf theorized that untouchability originated as class stratification in urban areas of the Indus Valley civilisation. According to this theory, the poorer workers involved in 'unclean' occupations such as sweeping or leather work were historically segregated and banished outside the city limits. Over time, personal cleanliness came to be identified with "purity", and the concept of untouchability eventually spread to rural areas as well. After the decline of the Indus Valley towns, these untouchables probably spread to other parts of India. Scholars such as Suvira Jaiswal reject this theory, arguing that it lacks evidence, and does not explain why the concept of untouchability is more pronounced in rural areas. American scholar George L. Hart, based on his interpretation of Old Tamil texts such as Purananuru, traced the origin of untouchability to ancient Tamil society. According to him, in this society, certain occupational groups were thought to be involved in controlling the malevolent supernatural forces; as an example, Hart mentions the Paraiyars, who played the drums during battles and solemn events such as births and deaths. People from these occupational groups came to be avoided by others, who believed that they were "dangerous and had the power to pollute the others". Jaiswal dismisses the evidence produced by Hart as "extremely weak" and contradictory. Jaiswal points out that the authors of the ancient Tamil texts included several Brahmanas (a fact accepted by Hart); thus, the society described in these texts was already under Brahmanical influence, and could have borrowed the concept of untouchability from them. British anthropologist John Henry Hutton traced the origin of untouchability to the taboo on accepting food cooked by a person from a different caste. This taboo presumably originated because of cleanliness concerns, and ultimately, led to other prejudices such as the taboo on marrying outside one's caste. Jaiswal argues that this theory cannot explain how various social groups were isolated as untouchable or accorded a social rank. Jaiswal also notes that several passages from the ancient Vedic texts indicate that there was no taboo against accepting food from people belonging to a different varna or tribe. For example, some Shrauta Sutras mandate that a performer of the Vishvajit sacrifice must live with the Nishadas (a tribe regarded as untouchable in later period) for three days, in their village, and eat their food. Scholars such as Suvira Jaiswal, R. S. Sharma, and Vivekanand Jha characterize untouchability as a relatively later development after the establishment of the varna and caste system. Jha notes that the earliest Vedic text Rigveda makes no mention of untouchability, and even the later Vedic texts, which revile certain groups such as the Chandalas, do not suggest that untouchability existed in the contemporary society. According to Jha, in the later period, several groups began to be characterized as untouchable, a development which reached its peak during 600–1200 AD. Sharma theorizes that institution of untouchability arose when the aboriginal tribes with "low material culture" and "uncertain means of livelihood" came to be regarded as impure by the privileged classes who despised manual labour, and regarded associated impurity with "certain material objects". According to Jaiswal, when the members of aboriginal groups were assimilated into the Brahmanical society, the privileged among them may have tried to assert their higher status by disassociating themselves from their lower status counterparts, who were gradually branded as untouchables. According to the Dharmashastras which are ancient legal codes from various kingdoms in ancient India, certain peoples grouped either by ethnicity or profession were not considered a part of the varna based society. Therefore, they were not treated like the savarnas (Brahmins, Kshatriyas, Vaishyas and Shudras).
Үндістанның үкіметтік іс-қимылы
Үндістанда 200 миллионнан астам далит тұрады. Үндістан тәуелсіздік алған кезде, далит белсенділері әділ өкілдікке мүмкіндік беру үшін Үндістандағы «есілдерге» бөлек сайлау жүргізуді талап етті. Заң ресми түрде «Азшылықтар туралы заң» деп аталды және жаңа құрылған Үндістан үкіметінде сикхтер, мұсылмандар, христиандар және «есілдердің» өкілдігіне кепілдік берді. Бұл заңды Рамзи Макдональд сияқты британдық өкілдер қолдады. «Қазіргі заманғы әлемдегі діндер» атты оқулықта айтылғандай, Б.Р. Амбедкар, заңды қолдаушы болғандықтан, касталық жүйенің артықшылықтарын – қоғамдық мерекелерге қатысу, храмдарға кіру және үйлену рәсімдерін жоюға үлкен күш салған «есілдердің көшбасшысы» деп есептелді. 1932 жылы Амбедкар «есілдердің» бөлек сайлау округін құруды ұсынды, бұл Гандинің наразылық білдіруіне және ораза ұстауына себеп болды, бірақ ұсыныс қабылданбады. Ганди сияқты сол кездегі ұлттық көшбасшылар индуист қоғамындағы бөлініске қарсы болды, бірақ ол басқа азшылықтардың талаптарына қарсылық көрсетпеді. Ол аштық ереуілін бастады, себебі мұндай бөлініс дінде дені сау емес жағдай тудырады деп санады. Дөңгелек үстел конференциясында ол өзінің ойын былай түсіндірді: «Егер есілдер исламға немесе христиан дініне көшсе, маған бәрібір. Мен оған төзімділік танытар едім, бірақ егер ауылдарда екі топқа бөлініс туса, индуизмді не күтіп тұрғанын көре алмаймын. Есілдердің саяси құқықтары туралы айтатындар Үндістанды, бүгінгі Үндістан қоғамын білмейді. Сондықтан, егер мен осыған қарсы тұру үшін жалғыз адам болсам, мен өміріммен қарсы тұрамын деп айта аламын». Ганди аштық ереуілі арқылы біршама жетістікке жетті, бірақ далит белсенділері Гандидің денсаулығына қауіп туғызғандықтан, индустардың үлкен қысымына тап болды. Екі тарап та келісімге келді, нәтижесінде орталық және провинциялық деңгейде есілдерге кепілдік берілген орын саны артты, бірақ жалпы сайлау жүйесі сақталды. 1950 жылғы Үндістанның конституциясы есілдік практикасын заңды түрде жойды және далиттер мен касталық жүйедегі басқа әлеуметтік топтар үшін білім беру мекемелерінде және мемлекеттік қызметтерде жағымды шаралар қарастырылды. Бұларға қосымша, Ұлттық касталар және тайпалар жөніндегі комиссия сияқты ресми органдар да жұмыс істейді. Дегенмен, кейбір ауылдық жерлерде далиттерге қатысты дискриминация әлі де кездеседі, мысалы, Керланжиде болған қырғын осының дәлелі.
India is home to over 200 million Dalits. At the time of Indian independence, Dalit activists began calling for separate electorates for untouchables in India to allow fair representation. Officially labeled the Minorities Act, it would guarantee representation for Sikhs, Muslims, Christians, and Untouchables in the newly formed Indian government. The Act was supported by British representatives such as Ramsay MacDonald. According to the textbook Religions in the Modern World, B. R. Ambedkar, who was also a supporter of the Act, was considered to be the "untouchable leader" who made great efforts to eliminate caste system privileges that included participation in public festivals, access to temples, and wedding rituals. In 1932, Ambedkar proposed that the untouchables create a separate electorate that ultimately led Gandhi to fast until it was rejected. A separation within Hindu society was opposed by national leaders at the time such as Gandhi, although he took no exception to the demands of the other minorities. He began a hunger strike, citing that such a separation would create an unhealthy divide within the religion. At the Round Table Conferences, he provided this explanation for his reasoning:I don't mind untouchables if they so desire, being converted to Islam or Christianity. I should tolerate that, but I cannot possibly tolerate what is in store for Hinduism if there are two divisions set forth in the villages. Those who speak of the political rights of the untouchables don't know their India, don't know how Indian society is today constituted and therefore I want to say with all the emphasis that I can command that if I was the only person to resist this thing that I would resist it with my life. Gandhi achieved some success through his hunger strike however Dalit activists faced pressure from the Hindu population at large to end his protest at the risk of his ailing health. The two sides eventually came to a compromise where the number of guaranteed seats for Untouchables would be increased at both central and provincial levels, but there would be a common electorate. The 1950 national constitution of India legally abolished the practice of untouchability and provided measures for affirmative action in both educational institutions and public services for Dalits and other social groups who lie within the caste system. These are supplemented by official bodies such as the National Commission for Scheduled Castes and Scheduled Tribes. Despite this, instances of prejudice against Dalits still occur in some rural areas, as evidenced by events such as the Kherlanji massacre.