Кіріспе
Патримониализм – барлық билік тікелей билеушіден шығатын басқару нысаны. Мемлекеттік және жеке мүлік салалары арасында ешқандай шекара жоқ. Бұл режимдер автократиялық немесе олигархиялық болып келеді және төменгі, орта және жоғарғы топтарды билікке қатыстырудан мүлдем шеттетеді. Мұндай елдердің басшылары көбінесе абсолютті жеке билікке ие. Көбінесе, осы елдердің әскерлері ұлтқа емес, басшыға адал болады.
Patrimonialism is a form of governance in which all power flows directly from the ruler. There is no distinction between the public and private domains. These regimes are autocratic or oligarchic and exclude the lower, middle and upper classes from power. The leaders of these countries typically enjoy absolute personal power. Usually, the armies of these countries are loyal to the leader, not the nation.
Макс Вебер
Джулия Адамс былай дейді: "Вебердің "Экономика және қоғам" еңбегінде рулық билік негізінен билеушілердің отбасылық шаруашылықтарына негізделген үкімет нысандарына қатысты. Билеушінің билігі жеке және отбасылық сипатта болады, ал шаруашылықтың ішкі құрылысы саяси басқарудың үлгісі ретінде қарастырылады. Рулық билік ұғымы Вебердің идеалды типтік рационалды-заңды бюрократиясынан өзгеше реттеу және басқару стилін бейнелейді". Ол Вебердің рулық билікті, басқа жүйелермен қатар, "жаңа заман Еуропасының ерте кезеңіндегі мемлекеттік және абсолюттік саясатын" сипаттау үшін қолданғанын айтады. Вебер үшін патриархат – рулық биліктің ядросы, оның үлгісі және бастауы болып табылады.
Нейтан Квинпо
Нейтан Квимпо патримониализмді "билеушінің жеке және мемлекеттік мүліктің арасын ажыратпай, мемлекеттік істер мен ресурстарды жеке ісі ретінде қарастыратын билік түрі" деп анықтайды.
Ричард Пайпс
Ричард Пайпс, Гарвард университетінің зейнеткер профессор және ресей тарихы бойынша маманы, патримониалдықты "суверенитет және меншік құқықтарының ерекшеленбейтіндей біріккен, саяси биліктің экономикалық билік сияқты жүзеге асырылатын режимі" деп анықтайды.
Дж. И. Бейкер
Дж. И. Баккер, Гюльф университетінің әлеуметтанушысы: text=Модельдегі [патримониализм] негізгі назар – заңды биліктің негізінен билеушінің жеке билігіне, тікелей немесе жанама түрде жүзеге асырылатын билігіне қатысты. Билеуші жалғыз өзі немесе күшті элиталық топтың немесе олигархияның мүшесі ретінде әрекет ете алады. Билеушіге тирандық жасаушы деп қарамайды. Бүгінгі Рим-католик шіркеуінің құрылымы әлі де патримониалды болып табылады. Тікелей басқару билеушінің және оның үйінің немесе қызметкерлерінің бірнеше маңызды мүшелерінің басқарудың барлық саласын жеке бақылауда ұстауын қамтиды. Егер басқару жанама болса, дін қызметкерлері немесе лауазымды тұлғалар мен әскерилердің интеллектуалды немесе моральдық элитасы болуы мүмкін. Дін қызметкерлерінің тобы көшбасшы үшін құдайға дұға етуі мүмкін. Патша, сұлтан, махараджа немесе басқа билеуші, ешқандай тексерулер мен тепе-теңдік болмаса, дербес шешімдер қабылдауға қабілетті. Ешбір жеке адам немесе топ билеушіге үнемі қарсы тұруға жеткілікті күшті емес, оның орнына жаңа патримониалды билеушіге айналады. Билеуші басты жер иесі ретінде танылады, ал ең шекті жағдайда барлық жер және оның халқы оның меншігі болады. Билеушінің заңдық билігі көбінесе күмәндалмайды; белгілі бір сот практикасы немесе ресми заң жоқ, бірақ әдеп пен ар-ұяқ туралы ұғымдар болуы мүмкін.
text=The key focus in the model [patrimonialism] is the extent to which legitimate authority is based primarily on personal power exercised by the ruler, either directly or indirectly. The ruler may act alone or as a member of a powerful elite group or oligarchy. The ruler is not viewed as a tyrant. The structure of the Roman Catholic Church today is still patrimonial. Direct rule involves the ruler and a few key members of the ruler's household or staff maintaining personal control over every aspect of governance. If rule is indirect, there may be an intellectual or moral elite of priests or office holders as well as a military. The priestly group may invoke deity for the leader. The king, sultan, maharaja or other ruler is able to make independent decisions on an ad hoc basis, with little if any checks and balances. No individual or group is powerful enough to oppose the ruler consistently without, in turn, becoming the new patrimonial ruler. The ruler is recognized as the chief landholder and, in the extreme case, all of the land and its people are his domain. The legal authority of the ruler is largely unchallenged; there is no recognized body of case law or formal law, but there may be notions of etiquette and honor.
Фрэнсис Фукуяма
Франсис Фукуяма өзінің "Саяси тәртіптің шығу тегі" атты еңбегінде бұл мәселе бойынша былай айтады: Адамның табиғи әлеуметтік қарым-қатынасы екі принциптің – туыстық таңдаудың және өзара көмектесудің негізінде қалыптасады. Туыстық таңдау немесе инклюзивті сәйкестік принципі бойынша, адамдар өз генетикалық туыстарына (немесе генетикалық туыстар деп саналатын адамдарға) ортақ гендерінің мөлшеріне пропорционал альтруистік көмек көрсетеді. Өзара көмектесу принципі, адамдар уақыт өте келе басқа адамдармен өзара тиесілі қарым-қатынас жасағанда, бір-біріне пайда немесе зиян келтіруге бейім болады. Өзара көмектесу, туыстық таңдаудан айырмашылығы, генетикалық байланысқа тәуелді емес; алайда, ол қайта-қайта, тікелей жеке қарым-қатынасқа және осы қарым-қатынастардың нәтижесінде туындайтын сенімге тәуелді. Бұл әлеуметтік ынтымақтастық түрлері, адамдардың басқа, жеке емес институттарға адануға ынтасы болмаған жағдайда, өзара әрекеттесудің табиғи жолдары болып табылады. Жеке емес институттар құлдырағанда, олар қайтадан пайда болатын ынтымақтастық түрлері, себебі олар адам табиғатына тән. Мен "патримониализм" деп атаған нәрсе – осы екі принциптің біріне негізделген саяси тағайындама. Мысалы, Қытайдағы Хан әулетінің соңында бюрократиялық лауазымдар билеушілердің туыстарымен толтырылғанда, яничарлар өз ұлдарын корпуске қабылдауды қалағанда, немесе Франциядағы ежелгі режимде лауазымдар мұрагерлік мүлік ретінде сатылғанда, табиғи патримониализм принципі қайтадан өзін-өзі көрсетті.
Мысалдар
Ричард Пайпс мысырлық Птолемейлер мен Пергамонның Аталидтерін ертедегі мұрагерлік монархиялар ретінде көрсетті, екеуі де Ұлы Александр империясының ізбасар мемлекеттері. Пайпс Ресей империясының он екінші мен он жетінші ғасырлар аралығында, ал кейбір өзгерістермен 1917 жылға дейін мұрагерлік жүйе болғанын айтады. Жан Боден "Мемлекет туралы алты кітапта" (1576–1586) иелік монархияларды сипаттады, онда монархтың барлық жерге құқығы бар. Ол Түркия мен Мәскеуді Еуропадағы жалғыз мысалдар деп санайды. Индонезия, Сухарто басқарған кезеңге дейін және оның кезінде, саяси экономикасы мұрагерлік деп жиі айтылады.