Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польшалық саяси белсенді, сыншы және театр теоретигі Ян Котт (27 қазан 1914 – 22 желтоқсан 2001) – Польшадағы сталинизмнің көрнекті жақтаушысы болған. Советтік билік орнағаннан кейін шамамен он жыл бойы сталинизмді қолдаған Котт, 1956 жылғы Польшалық қазан төңкерісінен кейін 1957 жылы Коммунистік партия мүшелігінен бас тартты. 1965 жылы ол АҚШ-қа қашқан.
Polish political activist, critic and theoretician of the theatre
Jan Kott (October 27, 1914 – December 22, 2001) was a Polish political activist, critic and theoretician of the theatre. A leading proponent of Stalinism in Poland for nearly a decade after the Soviet takeover, Kott renounced his Communist Party membership in 1957 following the anti Stalinist Polish October of 1956. He defected to the United States in 1965.
Өмір
1914 жылы Варшавада еврей отбасында дүниеге келген Котт бес жасында католик шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. 1930 жылдары коммунист болып, Варшаваны қорғауға қатысты. 1939 жылдың маусымында математик және педагог Хьюго Штайнхаустың қызы Лидия Штайнхаусқа үйленді. 1939 жылдың қыркүйегінде Котт неміс басқыншылығына қарсы күресте Польша армиясының қатарында болды, содан кейін Львовқа барып, нацистік оккупациядағы Варшаваға оралды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол алдымен "Кузница" әдеби журналының бас редакторы, ал кейін Польшаның социалистік реализмнің жетекші теоретигі ретінде танылды. 1949 жылы коммунистік билік өмірдің барлық саласына бақылауды күшейткен кезде Котт Вроцлавта профессорлық қызметке орналасып, саяси өмірден шеттеді. Ол Иосиф Сталинді мақтады, бірақ көбінесе театрға ден қойды. 1951 жылы, кеңестік террордың ең ауыр кезеңінде, Котт "O teatr godny naszej epoki" ("Біздің заманға лайық театр үшін") атты театрдың рөлі туралы идеологиялық манифест жариялады, онда ол партия мен оның идеологиясына бағынышты "жаңа" театр талабын қойды. Тарихшы Тереза Вильнючиц поляк мәдениетіне тоталитарлық бақылауға деген оның құштарлығы "қажеттіліктен де асып кеткенін" атап өтті. Сталиндік кезең аяқталғаннан кейін ғана ол оның өткір сынышысына айналды (1956 жылдың наурызы). 1957 жылы коммунистік партиядан шықты. Польша билігі үш жылдан кейін оның паспортын жаңартпады, сол кезде ол елден қашуға шешім қабылдады. Осының салдарынан ол Варшава университетіндегі профессорлық лауазымынан айырылды. Ақын, аудармашы және әдеби сыншы Котт Америкадағы поляк мектебінің ең жемісті эссеистерінің біріне айналды. 2001 жылы Калифорния штатының Санта-Моника қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. Театр сыншысы ретінде Котт классиканы, әсіресе Шекспирді оқығаны үшін жоғары бағаланды. Оның ықпалды "Шекспир, біздің замандасымыз" (1964) атты еңбегінде ол пьесаларды 20 ғасырдың философиялық және экзистенциалдық тәжірибелері тұрғысынан түсіндірді, оған өзінің өмірлік тәжірибесін қосты. Бұл автобиографиялық ерекшелік оның сын-пікірінің айрықша белгісіне айналды, оны "Розалинданың жынысы" атты театрға арналған эсселер жинағында көрсеткен. Котт Шекспирді Эжен Ионеско мен Сэмюэл Беккетпен салыстыруға тырысты, бірақ оның ең маңызды жаңалығы Шекспирді өзінің өмірімен салыстырудан туды. Ол "Құдайларды жеу" еңбегінде грек трагедиясын оқығанда да осы тәсілді қолданды. Пітер Бруктың "Король Лир" және Роман Поланскидің "Макбет" фильмдерінің (екеуі де 1971 жылы түсірілген) Коттың Шекспирдің жоғары трагедиясын 20 ғасырдың "тарихи қасіретімен" байланысты қарауынан әсерленгені хабарланды. Коттың "Дене жады: Театр және өлім туралы эсселер" атты тағы бір эсселер жинағы оның ағылшын тілді әлемдегі театрдан тысқары да ықпалын кеңейтті. Котт көптеген кітаптар мен мақалалар жазды, олар "The New Republic", "Partisan Review" және "The New York Review of Books" сияқты американдық журналдарда жарияланды. Шекспир мен грек трагедиясынан басқа, ол Жапония театры, Тадеуш Кантор және Ежи Гротовский туралы да жазды. Жан-Поль Сартр, Дени Дидро, Эжен Ионеско және Мольердің шығармаларын поляк және ағылшын тілдеріне аударды.
Born in Warsaw in 1914 to a Jewish family, Kott was baptized into the Catholic Church at the age of five. He became a communist in the 1930s, and took part in the defense of Warsaw. In June 1939 he married Lidia Steinhaus, the daughter of the mathematician and educator Hugo Steinhaus. In September 1939, Kott fought in the Polish army in its futile campaign against the German invasion and then, after a period in Lvov, returned to Nazi occupied Warsaw. After World War II he became known initially as the editor in chief of the literary magazine Kuźnica and as Poland's leading theorist of Socialist realism. In 1949, as the communist authorities tightened their control over all aspects of life, Kott obtained a position as a professor in Wrocław and moved away from political life. He praised Joseph Stalin, but mostly concentrated on theater. In 1951, during the darkest period of Soviet terror, Kott published an ideological manifesto about the role of theater, entitled "O teatr godny naszej epoki" (For theater worthy of our times), in which he demanded a "new" theater subservient to the Party and its ideology. Historian Teresa Wilniewczyc noted, that his zeal for totalitarian control over the world of Polish culture was "far more than was required". Only after the Stalin era came to an end, did he become its ardent critic (March 1956). He renounced his membership of the communist party in 1957. The Polish authorities refused to extend his passport after three years, at which point he decided to defect. As a result, he was stripped of his professorship at Warsaw University. A poet, translator, and literary critic, he became one of the more prolific essayists of the Polish school in America. He died in Santa Monica, California after a heart attack in 2001. As a theatrical reviewer, Kott received praise for his readings of the classics, and above all of Shakespeare. In his influential volume Shakespeare, Our Contemporary (1964), he interpreted the plays in the light of philosophical and existential experiences of the 20th century, augmented with his own life's story. This autobiographical accent became a hallmark of his criticism, as exemplified in his collection of essays on theater, The Gender of Rosalind. Kott sought to juxtapose Shakespeare with Eugène Ionesco and Samuel Beckett, but his greatest insight came from the juxtaposition of Shakespeare with his own life. He took a similar approach to his reading of Greek tragedy in The Eating of the Gods. Reportedly, Peter Brook's film King Lear and Roman Polanski's Macbeth (both made in 1971) were influenced by Kott's view of Shakespearean high tragedy in relation to the 20th century "nightmare of history". Another Kott collection of essays, The Memory of the Body: Essays on Theatre and Death, extended his influence beyond theater in the English speaking world. Kott wrote many books and articles published in American journals such as The New Republic, Partisan Review and The New York Review of Books. Aside from Shakespeare and Greek tragedy, he also wrote about theatre of Japan, Tadeusz Kantor and Jerzy Grotowski. He translated works by Jean Paul Sartre, Denis Diderot, Eugène Ionesco and Molière into Polish and English.