Кіріспе

Пара-метоксиамфетамин (PMA), сондай-ақ 4-метоксиамфетамин (4 MA) деп те аталады, – серотонергиялық әсері бар амфетамин класындағы дизайнерлік препарат. Осы отбасының басқа ұқсас препараттарынан айырмашылығы, PMA стимуляциялық, эйфориялық немесе эмпатогендік әсерлерді тудырмайды, салыстырмалы түрде антидепрессант сияқты әрекет етеді, бірақ психоделикалық қасиеттері де бар. PMA таблеткалардың құрамында MDMA (экстази) деп көрсетілген жағдайлар кездеседі, бірақ оның әсері MDMA-дан айтарлықтай өзгеше. Мұндай алдау салдарынан көптеген жағдайда білмейтін пайдаланушылар ауруханаға түсіп, тіпті қаза болады. PMA көбінесе анетолдан – анис пен фенхельдің хош иіс заттарынан синтезделеді, себебі MDMA-ның бастапқы материалы – сафрол құқық қорғау органдарының шараларынан кейін қолжетімсіз болып қалды, нәтижесінде заңсыз препарат өндірушілер анетолды балама ретінде пайдалануға мәжбүр болды.

Жағымсыз әсерлер

ПМА көптеген жағымсыз әсерлермен байланысты, оның ішінде өліммен де. ПМА-ны қабылдау салдарынан галлюциногендік амфетаминдерге тән көптеген әсерлер пайда болады, соның ішінде жүрек соғысының үдеуі және дұрыс еместігі, көру қабілетінің нашарлауы және көбінесе жағымсыз болатын күшті мас күйі сезімі. Жоғары дозада ауру, құсу, қаушатылған гипертермия және галлюцинациялар сияқты жағымсыз әсерлер туындауы мүмкін. ПМА әсері МДМА-ға қарағанда адамдар арасында әлдеқайда болжамсыз және өзгермелі болып көрінеді, сондықтан сезімтал адамдар ПМА-ның одан аз сезімтал адамға жеңіл әсер ететін дозасынан қайтыс болуы мүмкін. ПМА жеке өзі де маңызды уыттануға себеп болса, оның МДМА-мен үйлесімде қолданылуы ерекше қауіпті синергиялық әсерге ие. ПМА әсерінің басталуы баяу болғандықтан, кейбір жағдайларда адамдар ПМА бар таблетка ішкеннен кейін, бірінші таблетка әсер етпейді деп ойлап, уақыт өткен соң МДМА бар таблетка ішіп алып, қайтыс болған.

Өте көп дозалау

PMA-ны шамадан тыс қолдану – бұл жедел медициналық жағдай, ол әдеттегі рекреациялық дозадан аздап жоғары дозада туындауы мүмкін, әсіресе егер PMA кокаин немесе MDMA сияқты басқа стимуляторлық препараттармен қосылса. Ерекше белгілері – айқын гипертермия, тахикардия және гипертензия, сондай-ақ алағайлық, сананың шатасуы және құрысулар. PMA-ны шамадан тыс қолдану гипогликемия мен гиперкалемияны да тудырады, бұл оны MDMA-ны шамадан тыс қолданудан ажыратуға көмектеседі. Асқынулардың қатарында рабдомиолиз және миге қан құйылу сияқты ауыр симптомдар болуы мүмкін, бұл шұғыл хирургиялық араласуды талап етеді. Нақты антидоты жоқ, сондықтан емдеу симптомдық болып табылады және көбінесе сыртқы салқындатуды, сондай-ақ салқындатылған физиологиялық ерітіндіні тамырға құю арқылы ішкі салқындатуды қамтиды. Құрысуларды бақылау үшін бастапқыда бензодиазепиндер қолданылады, ал құрысулар тоқтамаса, фенитоин немесе тиопентал сияқты күшті құрысуға қарсы препараттар қолданылады. Қан қысымын альфа- және бета- блокаторлардың (немесе аралас альфа/бета- блокаторлардың) комбинациясымен немесе нифедипин немесе нитропруссид сияқты басқа препараттармен төмендетуге болады. Серотонин антагонисттері мен дантролен қажет болған жағдайда қолданылуы мүмкін. Жағдайдың ауырлығына қарамастан, көптеген пациенттер уақтылы ем алған жағдайда жасайды, бірақ дене температурасы 40°C-тан жоғары болған пациенттердің жағдайы нашар болуы мүмкін.

Фармакология

ПМА – допамин және норадреналин тасымалдаушыларына әлсіз әсер ететін селективті серотонинді босататын агент (ССРА) болып табылады. Дегенмен, MDMA-ға қарағанда, серотонинді босату қабілеті айтарлықтай төмен, ал оның қасиеттері көбінесе қайта сіңіруге кедерес тудырушы затқа ұқсас. ПМА кеміргіштерде күшті гипертермияны тудырады, бірақ орташа ғана белсенділік пен серотонергиялық нейротоксикацияны қоздырады, бұл MDMA-мен салыстырғанда едәуір төмен, және тек өте жоғары дозаларда ғана байқалады. Осы қасиетінің және серотониннің босауының үйлесімі оның өлімге әкелу мүмкіндігіне жауапты болуы мүмкін. ПМА қолданушылардың көптегені дене қызуын төмендету үшін киімдерін шешіп, салқын суға түсіп, немесе ылғал сүлгіге оралып, тіпті кейде шаштарын қырқып тастауға тырысады.

Тарих

PMA алғаш рет 1970 жылдардың басында қолданысқа түсті, онда ол ЛСД-ның галлюциногендік әсерлерін алмастыру үшін қасақана пайдаланылды. 1974 жылдан 1990 жылдардың ортасына дейін PMA-дан қайтыс болғандар туралы ешқандай мәлімет болған жоқ. 1990 жылдардың ортасында Австралияда МДМА-ның салдарынан деп хабарланған бірнеше өлім жағдайлары қазір PMA-ның салдарынан болған деп саналады, себебі пайдаланушылар өздерінің ниеттеріне қарамастан, PMA емес, МДМА ішіп алғандарын білмеген. 2013 жылдың шілдесінде Шотландияда жеті адамның өлімі экстази ретінде сатылған және Rolex тәжінің логотипі бар PMA құрамындағы таблеткалармен байланысты болды. 2014, 2015 және 2016 жылдың басында АҚШ, Ұлыбритания, Нидерланды және Аргентинада экстази ретінде сатылған PMA салдарынан тағы да өлім-жітім жағдайлары тіркелді. Дәрі бар таблеткалардың "Супермен" логотипі бар қызыл үшбұрышты пішінде болғаны хабарланды. Қызыл Феррари таблеткалары – 2016-2017 жылдары Германия мен Норвегияда табылған "Супермен" логотипі бар таблеткалардың жаңа үлгісі.

Халықаралық

ПМА психотроптық заттар жөніндегі конвенцияның I тізіміне жатады.

Австралия

Австралияда ПМА Улы заттар стандартының (2015 жылғы қазан) 9-қосымшасындағы тыйым салынған заттар тізіміне жатады. 9-қосымшадағы зат – медициналық немесе ғылыми зерттеулер, саралау, оқыту немесе даярлау мақсатында қажет болмаса, заңмен құрастыруы, иеленуі, сатуы немесе қолдануы тыйым салынған, теріс пайдаланылуы немесе қате қолданылуы мүмкін зат. Мұндай қолдану Комонвелл және/немесе штаттар мен аумақтардың денсаулық сақтау органдарының келісімімен ғана рұқсат етіледі.

Германия

PMA Betäubungsmittelgesetz 1-қосымшасына кіреді. Сондықтан, PMA-ны иелену және тарату заңмен тыйырылған.

Нидерланды

2012 жылдың 13 маусымында Нидерландының денсаулық сақтау, әлеуметтік әл-ауқат және спорт министрі Эдит Шипперс сол жылы бес адамның қазасынан кейін Нидерландыда ПМА-ның заңды статусын жойды.

Ұлыбритания

ПМА Ұлыбританияда А класты есірткі болып саналады.

Америка Құрама Штаттары

PMA АҚШ-тағы Есірткі заттар туралы заң бойынша І тізімдегі галлюциноген ретінде жіктеледі.

Тарату

ПМА МДМА таблеткалары таратылатын орындар мен арналар арқылы таралғандықтан, белгілі бір аймақта ПМА бар экстази таблеткалары сатыла бастағанда экстази қолданудан ауыр жарақаттану, ауруханаға түсу немесе тіпті өлім қаупі күрт артады. ПМА таблеткалары әртүрлі түстерде немесе белгілермен болуы мүмкін, таблетканың сыртқы түріне қарап оның құрамында қандай дәрі бар екенін анықтау мүмкін емес. ПМА бар таблеткалардың ішінде Louis Vuitton, Mitsubishi Turbo, Blue Transformers, Red/Blue Mitsubishi және Yellow Euro таблеткалары көзге түседі. Сонымен қатар, ПМА ұнтақ түрінде де табылған.

Аналогтар

Қара нарықта ПММА-ның төрт аналогы сатылып жатыр деген хабар бар, олардың ішінде ПММА, ПМЭА, 4 ЭТА және 4 МТА. Бұл сәйкесінше PMA-ның N-метил, N-этил, 4-этокси және 4-метилтио аналогтары. PMMA және PMEA әңгімелерге сүйенсек, PMA-ға қарағанда әлсіз, "экстазиге ұқсас" және біршама қауіпсіз, бірақ PMA сияқты, бірақ сәл жоғары дозада ауру сезімі мен гипертермияны тудыруы мүмкін. 4 EtOA 1970-ші жылдары Канадада қысқа мерзімге сатылды, бірақ оның жайлы көп мәлімет жоқ. Дегенмен, 4 МТА PMA-дан да қауіпті, күшті серотонергиялық әсер етеді және қарқынды гипертермияны тудырады, бірақ еуфорияны шамалы ғана сезіндіреді, сондай-ақ 1990-жылдардың соңында бірнеше өлім жағдайларына себепкер болды.