Кіріспе

Фламанд суретшісі (1519–1570)

Франс Флорис, Франс Флорис Ұлы немесе Франс Флорис де Вриендт (17 сәуір 1519 – 1 қазан 1570) – фламанд суретшісі, сурет салушы, гравюра шебері және гобелендер суретшісі. Ол көбінесе тарихи картиналарымен, аллегориялық сахналарымен және портреттерімен танымал. Ол Солтүстік Ренессанс кескіндемесіндегі «Романизм» деп аталатын бағыттың дамуында маңызды рөл атқарды. Романистер әдетте Италияға Микеланджело, Рафаэль және олардың ізбасарлары сияқты көрнекті итальяндық Жаңа өрлеу дәуірінің суретшілерінің туындыларын оқып-үйрену үшін саяхаттайтын. Олардың өнері итальяндық ықпалды солтүстік суретшілігінің дәстүріне сіңіріп алды.

Өмір

Франс Флорис Антверпен қаласында дүниеге келген. Ол көрнекті суретшілер отбасынан шыққан, бастапқыда «де Вриендт» деген атпен белгілі болған. Флорис де Вриендт отбасының ең ерте ата-бабалары Брюссельде тұрған, олар әкеден балаға беріліп келген тас қалаушы және тас кесуші кәсібімен айналысқан. Франстың ата-бабаларының бірі 1406 жылы Брюссель тас қалаушылар гильдиясының шебері болған. Отбасы мүшесі Ян Флорис де Вриендт 15 ғасырдың ортасында туған Брюссельден Антверпенге көшіп келген. Оның аталық аты «Флорис» кейінгі ұрпақтарда кең таралған отбасылық аты болған. Дегенмен, бастапқы «де Вриендт» түрі 16 ғасырдың соңына дейін ресми құжаттарда кездесе береді. Франстың бауырлары көрнекті суретшілер болған. Ең танымалдары – Корнелис, архитектор және мүсінші, Антверпен қалалық үйінің жобалаушыларының бірі. Якоб Флорис – витраж суретшісі, ал Ян Флорис – қыш құмыра жасаушы. Ол сондай-ақ Абрахам Ортелий, Кристоф Плантен, Лукас де Хере, Ламберт Ломбард, Доминик Лампсониус және Иероним Кок сияқты жетекші гуманистердің арасында жүрген. Осы зиялылар мен суретшілер тобы алғаш рет өнер және Төмен елдердегі суретшілердің рөлі туралы теорияларды жасаған. 1549 жылы Флориске Антверпен қаласының билігі Испания королі Карл V және Инфант Филиптің Антверпенге салтанатты кіруіне арналған безендірулерді жасау тапсырылды. Фасадтың өзін Франс жобалаған. Оның қасбеттің дизайны бағдарламасы қоғамдағы суретшілердің жоғары мәртебесін көрсетуді көздеген. Ол фасадты суретшінің қасиеттері мен дағдыларын бейнелейтін жеті тұлғамен безендірген: Ұқыптылық (Diligentia), Практика (Usus), Еңбек (Labor), Еңбекқорлық (Industria), Тәжірибе (Experientia), Мақтау (Lauda) және Сәулет (Architectura). Үйдің есігінің үстіндегі рельефте ғылымдар (сурет өнері мен сәулет өнерімен бірге жеті еркін өнер) адам қоғамының негізгі құрамдас бөліктері ретінде бейнеленген. Белгісіз монограммашы ТГ 1576 жылы қасбеттің суретін баспаға түсірген. Жозеф Линнинг 19 ғасырда сарайдың суретін жасаған, бірақ сол кезде қасбеттің безендіруінің көп бөлігі жоғалып кеткен. Флорис өзінің «Өнердің оянуы» (Museo de Arte de Ponce) шығармасында осыған ұқсас ойларды білдірген. 1547 жылы Флорис Клара Будевиньске үйленген, олардың бір қызы мен екі ұлы болған. Франс және Баптист ұлдары кейінірек әкесінен суретшілікке оқыған. Баптист жас кезінде қайтыс болды, ал Франс Италияға көшіп, табысты мансапқа ие болды. Ван Мандер өмірінің соңында Флорис қарызға батып, ішімдік іше бастағанын айтады. Ван Мандер Флорис Испанияның бас приоры үшін үлкен тапсырмамен жұмыс істеп жатқанда ауырып, 1570 жылдың 1 қазанында Антверпенде қайтыс болғанын айтады. Оның бас приорға арналған суреттерін студиялық көмекшілері Франс Пурбус Ескі және Криспийн ван ден Брок аяқтаған. Ол туралы өлеңдер Доминик Лампсониус және оның шәкірті болған Лукас де Хере жазған. Флоридің 1545 жыл шамасындағы алғашқы жұмыстары оның Италияға сапарының әсерін анық көрсетеді. Бұл Ламберт Ломбард және Питер Коэк ван Аэльст сияқты басқа да романшылдардың жұмысымен ұқсастығын көрсетеді. Кейіннен оның стилі монументалды болған. Оның композициялық шеберлігі жақсарды, фигураларды орналастыруда шеберлік танытқан. 1560 жылдан кейін оның жұмысы манерлі болып, фигураларды мүсіндік өңдеу кескіндемелік тәсілге жол берген. Оның палитрасы монохромдыға қарай дамыған. Кейіннен ол Фонтенбло мектебінің ықпалына ұшырап, суреттері көркемделген, шығармалары жетілдірілген. Иероним Кок, Филип Галле және Корнелис Корт осы әрекеттегі басты гравёрлер болған, бірақ Йоханнес Виэрикс, Балтазар ван ден Бос, Питер ван дер Хейден, Франс Хьюс, Дирк Волкерц сияқты басқалар. Коорнхерт пен Ян Саделер де Франс Флористің шығармаларынан кейін гравюралар жасаған. Флорис Антверпенде ойып жазылған сериялы суреттер үшін де түпнұсқалық жобалар жасаған. Франс Флорис автопортрет салған, оның түпнұсқасы жоғалған және ол Kunsthistorisches мұражайындағы көшірме арқылы белгілі. Ол өзінің кейбір діни шығармаларына автопортреттерді енгізген, мысалы, Рижкарт Аерцтің Киелі Лука ретінде бейнелеген композициясында ол өзін пигмент ұнтақтауышы ретінде салған, ал «Үштік аллегориясы» (Лувр) композициясында Мәсіхтің созылып тұрған оң қолының астында ол өзінің автопортретін салған, ол айналасындағы баспен салыстырғанда масштабтан тыс көрінеді. Соңғы композицияға оның портретінің кіруі суретші үшін бұл суреттің өте маңызды екенін көрсетеді. Бельден дауылдың иконасы болғаннан кейін фламанд суретшілері өздерінің суреттерін діни композицияларға енгізіп, композициялар жеткізуге тырысқан нақты хабарға деген жеке құлшынысын көрсету үшін салған. Флорис кейбір отбасылық портреттер салған. Мысалы, 1561 жылы салынған Мұражайдағы «Отбасы портреті» Wuyts Van Campen en Baron Caroly, Лиерде. Бұл портрет Берхем отбасын бейнелейді деп есептелген, бірақ бұл қазірде бірауыздан қабылданбайды. Суретте екі жазу бар, біреуі суретте, екіншісі оның түпнұсқа жақтауында. Бірінші жазу суреттегі адам 1559 жылдың 10 қазанында 58 жасында қайтыс болғанын көрсетеді. Екіншісі – суреттің жақтауының жоғарғы және төменгі жағында жазылған латын мәтіні. Оның мағынасы: «Өмірде үйлесімді неке және келіспеушіліксіз төсектей жатқаннан артық бақытты ештеңе болмаса, ұрпақтарының татулықпен және таза санамен бейбіт өмір сүруін көруден артық нұсқау жоқ, 1561 жыл». Осылайша, сурет бір жағынан қайтыс болған әкенің естелігі ретінде, екінші жағынан оның ұрпақтарының бірлігіне деген сезімін білдіреді. Флорис отбасының барлық мүшелерін музыкалық концертте орындап, тыңдап отырған күйде бейнелейді, бұл отбасы ішіндегі «үйлесім» ұғымын күшейтеді.