Кіріспе

Фламанд суретшісі және дизайнер (1499–1592)

Михель Кокси Старший, Михель Коксие Старший немесе Михель ван Коксие, латыншаланған аты Коксиус (1499 – 3 наурыз 1592), – алтарь және портреттер салушы, суретші, витраждардың, гобелендердің және гравюралардың дизайнері. Ол Фландрияның негізгі қалаларындағы тапсырыс берушілерге қызмет етті. Ол Испания императоры Карл V және король Филипп II-нің сарай суретшісі болды. Замандастары арасында жоғары құрметке ие болған Коксиге «Фламанд Рафаэлі» деген лақап ат берілді, себебі оның кейбір замандастары оны итальяндық шебермен бірдей деңгейде санайтын. Бұл сонымен қатар оның Италиядағы 10 жылдық тұруы кезінде классикалық антикалық және Ренессанс шеберлері – Рафаэль, Микеланджело және Леонардо да Винчидің өнерін зерттеуі оның стиліне елеулі із қалдырғанын көрсетті. Оның инновациялық стилі мен батыл композициялары оның өлімінен кейінгі ғасырларда Питер Пауль Рубенс сияқты фламанд суретшілеріне шабыт берді. Осылайша ол ерте Нидерланд кескіндемесі мен фламанд бароккосы арасындағы маңызды көркемдік байланыс болды. Кокси сонымен қатар көшірмеші болды және ван Эйк ағайындыларының Гент алтарының, сондай-ақ Рожер ван дер Вейденнің «Кресттен түсуі» картинасының белгілі көшірмелерін жасады.

Ерте өмір және тәрбие

Михель Коксидің ерте өмірі мен оқуы туралы ешқандай жазба қалмаған. Кейінгі дереккөздерден логикалық қорытынды шығару арқылы оның туған жылы 1499 жыл деп анықталды. Оның туған жері де әлі белгісіз. Италияда ұзақ тұрғаннан кейін ол алғаш рет қайтып келген Мехелен қаласында дүниеге келген деп есептеледі.

Шетелдік сапарлар

Михель Коксидің өмірі мен қызметі туралы ең алғашқы құжаттар оның Римде тұрған кезеңіне қатысты. Флоренциялық суретші және суретшінің өмірбаяуын жазған Джорджио Вазари Коксиді жеке таныған. Ол Коксиге кардинал Виллем ван Энкеворт Санта-Мария делла Анима шіркеуіне фрескалар салуды тапсырғанын айтады. Фрескаларға жұмыс салу шамамен 1531 жылы басталған болуы мүмкін. Фреска техникасы итальяндық Ренессанс дәуіріне тән және сол кездегі фламанд сурет өнерінде дерлік белгілі емес болғандықтан, Кокси фрескаларға жұмыс бастаған кезде осы техникамен танысу үшін Италияда біраз уақыт тұрған деп есептеуге болады. Оның Лиеж қаласында қанша уақыт болғаны толыққанды белгісіз. Ол бір кезде Мехелен мен Лиеж арасында саяхаттап жүрген болуы мүмкін. 1545 немесе 1546 жылы Мехеленде Виллем есімді тағы бір ұлы дүниеге келді. Виллем де суретші болған, бірақ оның еңбектерінің ешқайсысы қазірге дейін табылған жоқ. Төмен елдерге оралғаннан кейін Кокси көптеген тапсырыстар алатын іздестірілетін суретшіге айналды. Алғашқы маңызды тапсырысы 1540 жылы «Қасиетті туыстық» (қазір Stift Kremsmünster, Кремсмюнстер, Австрия) үшін жасалған еді. Бұл жұмыс, мүмкін, Антверпендегі киіз жасаушылар гильдиясы Антверпен соборындағы алтары үшін тапсырыс берген, орталықта Анасы Анна, Мәсіх және Жақия Шомылдыру рәсімін жасаған Мариям бейнеленген монументалды триптих. Сахна көптеген тұлғалары бар таңғажайып Ренессанс сәулетінде бейнеленген. Осы туындысымен Кокси Фландриядағы қарапайым халыққа Жоғарғы Ренессанстың монументалды, ұлы стилімен алғаш рет таныстырды. Кокси Филипп II-нің Мадридтегі патша сарайы үшін Кир II өмірінен эпизодтарды бейнелейтін гобелендерді де жасаған болуы мүмкін, бұл суреттер Геродоттың жазбаларына негіделген. Сол кездегі Төмен елдердің билеушісі, Киелі Рим императоры Карл V Коксиден көптеген жұмыстар тапсырды. Кокси сонымен қатар Морильон отбасы сияқты көптеген басқа да көрнекті тұлғалардан тапсырыстар алды, олар үшін ол Мәсіхтің жеңісін бейнелейтін триптих жасады (M – Музей Лёвен). Гай Морильон, бастапқыда Бургундиядан шыққан, Лёвеннің ең танымал тұлғаларының бірі және король Карл V-нің хатшысы болды. Кокси 1549 жылы Брюссельдегі сол кездегі мұрагер ханзада Филипп II-нің салтанатты кіруіне арналған безендірулерді және Габсбург билеушілерінің портреттерінен тұратын серияны жасады. 1555 жылы король Карл V тақтан ұлы Филипп II пайдасына бас тартып, жаңа билеуші Коксиге патшалық қолдауын сақтап қалды. Филип Коксиге ван Эйк ағайындыларының Гент алтарының шынайы көшірмесін жасауды тапсырды. 1566 жылы болған Иконатарлық қозғалыс кезінде көптеген діни нысандар қиратылған кезде, ол Мехеленді иконатарларға қарсы қорғауға тырысқан деседі. Бұл оның шын жүректен католик және Габсбургтер сарайына адал болғанын көрсетеді. Иконатарлық қозғалыс Коксидің көптеген туындыларының жоғалуына себеп болды. Бұл діни қырқыстар дәуірінде суретші көптеген қиындықтарға тап болды. Бұл сол кездегі суретшінің ықпалды тұлғалардың қолдауының қаншалықты маңызды болғанын көрсетеді. Тіпті Альва герцогы да Михель мен оның ұлы Рафаэльге испандық сарбаздарды өз үйлерінде мәжбүрлеп орналастырудан босатып, оларға және олардың отбасына жақсылық жасады. Италиядан Фландрияға оралғаннан кейін жасаған алғашқы маңызды жұмысы оның стилінің барлық негізгі ерекшеліктерін және фламанд суретіне қосқан үлесін көрсетеді. «Қасиетті туыстық» триптихін (қазір Stift Kremsmünster, Кремсмюнстер, Австрия) 1540 жылы Антверпен соборындағы Антверпен шұлықшылар гильдиясының алтары үшін суреттелген. Орталық бөлігінде Анасы Анна, Мәсіх және Жақия Шомылдыру рәсімін жасаған Мариям бейнеленген монументалды триптих. Сахна көптеген тұлғалары бар таңғажайып Ренессанс сәулетінде бейнеленген.