Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық композитор, органшы және музыка теоретигі
Italian composer, organist and music theorist
Гироламо Дирута (шамамен 1546 – 1624 немесе 1625) – итальяндық органшы, музыка теоретигі және композитор. Ол контрапункт туралы "Трансильвано" трактаты (Венеция, 1-бөлім 1593; 2-бөлім 1609–1610) және, әсіресе, органға арналған клавиатура техникасын дамытудағы үлесімен белгілі ұстаз болды. Ол Перуджа қаласына жақын Дерутада дүниеге келген.
Girolamo Diruta (c. 1546 – 1624 or 1625) was an Italian organist, music theorist, and composer. He was famous as a teacher, for his treatise Il Transilvano (Venice, 1st part 1593; 2nd part 1609 10) on counterpoint, and for his part in the development of keyboard technique, particularly on the organ. He was born in Deruta, near Perugia.
Өмірбаян
Дирута 1546 жылы Дерутада дүниеге келді. 1566 жылы Перуджа монастырында францискан монах болды; кейіннен, 1569 жылдан 1574 жылға дейін Корреджо монастырында болды. Шамамен 1578 жылы Венецияға көшіп, онда Клаудио Меруло, Джозеффо Зарлино және Костанцо Портамен (ол да францискан монах болған) танысты, және олардың әрқайсысынан сабақ алған болуы мүмкін. Меруло 1593 жылы «Трансильвано» кітабына жазған алғы сөздерінде Дирутаны өзінің ең талантты шәкірттерінің бірі деп атады. 1580 жылдан 1585 жылға дейін Губбио соборында органшы болды. Кейін Венециядағы Фрари монастырына оралды, онда 1586 жылдан 1589 жылға дейін органшы қызметін атқарды. 1593 жылы Чиоггия соборында органшы болды. Осы жылдары «Трансильвано» трактатының бірінші бөлігін Трансильвания князі Сигизмунд Баториге арнады. Соңынан Умбрияға қайта оралды. 1604 жылдан 1610 жылға дейін Губбио соборында қайтадан органшы болды. 1610 жылы Губбиодан «Трансильвано» трактатының екінші бөлігін Тоскананың ұлы герцогы Фердинанд I-нің немересі Леонора Орсини Сфорцаға арнады. 1624 немесе 1625 жылы Дерутада қайтыс болды. Оның туысы Агостино Дирута (шамамен 1595 – шамамен 1647) да композитор және оның шәкірті болды.
Diruta was born in Deruta in 1546 c. He became a friar minor conventual in the convent Perugia in 1566; later, from 1569 to 1574, he was in the convent of Correggio. Around 1578 he moved to Venice, where he met Claudio Merulo, Gioseffo Zarlino and Costanzo Porta (who was also a friar minor conventual), and he probably studied with each of them. Merulo mentioned Diruta in a prefatory letter to the Transilvano (1593), as one of his finest students. From 1580 until 1585 he was organist at the Gubbio cathedral. He returned in Venice at the Frari convent, where he was organist from 1586 until 1589. By 1593 he was organist at Chioggia cathedral. In these year he dedicated the first part of his treatise Il Transilvano to Sigismund Bathory, prince of Transylvania. Later he returned to live in Umbria. He was again organist at the Gubbio cathedral from 1604 to 1610. In 1610 from Gubbio he dedicated the second part of his treatise Il Transilvano to Leonora Orsini Sforza, niece of Grand Duke Ferdinand I of Tuscany. He died in Deruta in 1624 or 1625. His nephew Agostino Diruta (c. 1595 – c. 1647) was also a composer, and his pupil.
Шығармалары
Дирутаның маңызды еңбегі – 1593 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Il Transilvano» (Трансильвандық) атты орган ойнау, контрапункт және композиция туралы екі бөлімнен тұратын трактат. Бұл Дирутаның Италияға Жосиканың миссияларының бірі кезінде кездескен Трансильвания дипломаты Иштван де Йосикамен болған әңгіме түрінде жазылған. Бұл орган техникасын басқа аспаптардағы пернетақта техникасынан ажырататын орган техникасының алғашқы практикалық талқылауларының бірі. Оның саусақ қою тәсілдері көбінесе сол заманғы қалыпты тәсілдерге сәйкес келеді: мысалы, C мажор гаммасы үшін саусақтарына бас бармақты ешқашан қоспайды және ортаңғы саусағын сақина саусағының үстінен кесіп өтеді. Оның еңбегі – Италияда пернетақтада саусақ қоюдың дәйектілігін орнатуға жасалған алғашқы қадамдардың бірі. Контрапунктист ретінде Дирута контрапункттың әртүрлі «түрлерін» сипаттауда Фукстің алдын басады: нотаға қарсы нота, бір нотаға екі нота, тоқтатулар, бір нотаға төрт нота және т.б. Фукстен айырмашылығы, ол импровизацияға қажетті, азырақ қатаң контрапункт түрін анықтайды; мысалы, ол қарама-қарсы қозғалысты міндетті етпейді және тікелей кемелді ырғақтарды тыйым салмайды. Ол сол кездегі пернетақтада ойнау практикасын жақсы көрсетеді, бұл Меруло сияқты композиторлардың токкаталары мен канзоналарынан байқауға болады. Дирута «Il Transilvano» трактатына өзінің көптеген шығармаларын қосты, олардың көпшілігі дидактикалық сипатта болып, әртүрлі фигурацияларды көрсетеді және орындаудың әртүрлі қиындықтарын ұсынады. Бұл төрт токката – этиюдтердің алғашқы үлгілерінің бірі. «Prima parte» сол заманғы басқа композиторлардың музыкалық және дидактикалық құндылығы үшін таңдалған токкаталарын да қамтиды: Клаудио Меруло, Андреа Габриели, Джованни Габриели, Луццаско Луццаски, Антонио Романини, Паоло Куалььяти, Винченцо Беллавере және Джозеффо Гуами. «Seconda parte» Луццаски, Габриеле Фатторини және Адриано Банкиеридің ричеркарларын қамтиды.
Diruta's major work is a treatise in two parts on organ playing, counterpoint, and composition, entitled Il Transilvano (The Transylvanian) published for the first time in 1593; it is in the form of a dialog with Istvan de Josíka, a diplomat from Transylvania whom Diruta met during one of Josíka's missions to Italy. It is one of the first practical discussions of organ technique which differentiates organ technique from keyboard technique on other instruments. His fingerings largely follow the usual ones of his times: for example, his fingering for a C major scale never includes the thumb, and crosses the middle finger over the ring finger: his work is one of the earliest attempts in Italy to establish consistency in keyboard fingering. As a contrapuntist, Diruta anticipates Fux in describing the different "species" of counterpoint: note against note, two notes against one, suspensions, four notes against one, and so forth. Unlike Fux, he defines a less rigorous kind of counterpoint that was adequate for improvisation; for example it neither requires contrary motion nor prohibits successive perfect consonances. It describes contemporary keyboard practice well, as can be observed from the contemporary toccatas and canzonas of composers such as Merulo. Diruta included many of his own compositions in Il Transilvano, and they are mostly didactic in nature, showing different kinds of figuration, and presenting different kinds of performance problems. These four toccate are among the earliest examples of the etude. The Prima parte also includes toccatas by other composers of the time, chosen for their musical and didactic value: Claudio Merulo, Andrea Gabrieli, Giovanni Gabrieli, Luzzasco Luzzaschi, Antonio Romanini, Paolo Quagliati, Vincenzo Bellavere and Gioseffo Guami. The Seconda parte includes ricercares by Luzzaschi, Gabriele Fattorini and Adriano Banchieri.