Кіріспе

ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралық орны, Русе облысы, Болгария

Ивановоның жартастан қашалған шіркеулері (Ивановски скални църкви) – қатты тастан қашалған монолиттік шіркеулер, шағын ғибадатханалар мен монастырлардың тобы. Олар Болгариядағы басқа монастырлық кешендерден мүлдем ерекшеленеді, Руседен оңтүстікке қарай, Русенский Ломның биік жартасты жағасында, өзеннің үстінде орналасқан. Бұл кешен әдемі және жақсы сақталған ортағасырлық суреттерімен (фрескаларымен) танымал. Шіркеулер Русенский Лом табиғи паркінің ішінде жайласқан.

Тарих

Бұл аймақтағы үңгірлерде 1220 жылдардан бастап, болашақ Болгария патриархы Иоахим I оны негізін қалағаннан бастап 17 ғасырға дейін монахтар тұрған, олар тас қалыңдығынан келген бөлмелер, шіркеулер және шағын ғибадатханалар жасаған. Монастырь кешенінің өркендеген шағында 40-қа жуық шіркеу болса, қалған ғимараттардың саны 300-ге жуық болды, олардың көп бөлігі бүгінге дейін сақталмаған. Екінші Болгария империясының Иван Александр және Иван Асен II сияқты билеушілері кешенге жиі қайырымдылық жасаған, бұл кейбір шіркеулердегі донорлардың бейнелерімен куәландырылған. Басқа демеушілердің ішінде астана Тарново мен жақын орналасқан ірі ортағасырлық Червен қаласынан шыққан ақсүйектер болды, олармен монастырь кешенінің 13 және 14 ғасырларда тығыз байланысы болды. 14 ғасырда ол болгар жерінде есихазмның орталығы болды және Осман билігінің алғашқы ғасырларында да өмір сүре берді, бірақ уақыт өте келе құлдырап кетті. Ивановоның тастан қашалған шіркеулері 1979 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді.

Мұраны сақтау

Монастырь кешені өзінің атақтылығының көп бөлігін 13 және 14 ғасырлардағы фрескаларға қарызды, олар бес шіркеуде сақталған және болгар ортағасырлық өнерінің тамаша үлгілері деп есептеледі. Монахтар пайдаланған тас үй-жайларға Әзіз Архангел Михаил шапкіші ("Көмілген шіркеу"), Баптистерий, Господев Дол шапкіші, Әзіз Теодор шіркеуі ("Бұзылған шіркеу") және негізгі шіркеу кіреді. Соңғысындағы 14 ғасырға жататын қабырға суреттері, Иванoвоның ең танымалдары саналады және Палеолог өнерінің ең көрнекті мысалдары ретінде белгілі. Монастырь үй-жайларында көптеген ғасырлар бұрын жазылған жазулар да сақталған, оның ішінде 1308–1309 жылдарға жататын монах Иво Граматиктің әйгілі ойып жазылған жазуы бар.