Циклокросс велосипедінің сипаттамасы

Кіріспе

Циклокросс жарыстарына арналған велосипед

Циклокросс велосипеді немесе циклокросс велосипеді (қысқаша CX Bike немесе CXB) – циклокросс жарысының қиындықтарына арнайы жасалған велосипед. Циклокросс велосипедтері жол жарысында қолданылатын жарыс велосипедтеріне ұқсас. Екеуінің арасындағы басты айырмашылық – рама геометриясы және циклокросс велосипедтерінің үлкенірек дөңгелектері мен саз және басқа да қоқыстар үшін кеңірек аралықтары. Велосипедшілер 19-шы ғасырдан бері жол велосипедтерімен жарысқа қатысып келеді. Циклокросс 1902 жылы Францияда жеке спорт түрі ретінде пайда болды. Циклокросс велосипедтері басқа велосипедтерге ұқсас, бірақ рама геометриясы жол жарыс велосипедінен гөрі тау велосипедіне жақын. Жоғарғы түтік көбінесе ұзын және көлденеңге жақын, ал рульдер де тау велосипедтері сияқты жоғарырақ орналасқан. Велосипедті басқару шеберлігіне баса назар аудару циклокроссты жол жарысынан ерекшелендіреді. Циклокросс жарыстары түрлі жерлерде өтеді, оның ішінде шөп, саз, құм және асфальтталған беттер бар.

Тарих

Циклокростың пайда болу тарихы туралы көптеген әңгімелер бар, сондай-ақ циклокросс велосипедтерінің пайда болуы туралы да. Нақты айтуға болатын нәрсе – циклокросс велосипедтері циклокросс спортының қажеттіліктеріне бейімделген, жарыс велосипедтерінің одан әрі дамуы болып табылады. Бүгінде олар тау велосипеді мен жол велосипедінің ерекшеліктерін біріктіргендей сипатталғанмен, шындығында тау велосипедтері велосипед әлеміне енгенге дейін ондаған жылдар бұрын-ақ пайда болған. Алғашқы циклокросс велосипедтері 1960 жылдары Нидерланды, Бельгия және Италияның еуропалық компанияларында жасалған. Бастапқыда рамалар көбінесе болаттан жасалса, қазіргі кезде, әсіресе жарысқа арналған велосипедтерде алюминий мен карбон талшықтары жиі қолданылады.

Рамалық конструкциясы

Рама материалдары жеңіл, бірақ қатты және серпімді рама жасау мақсатымен таңдалады. Жүгіру кезінде тасымалдаудың жеңілдігі үшін азын салмаққа баға беріледі. Циклокросс жарысына қатысушылар бір 60 минуттық жарыс барысында велосипедтерін 30 ретке дейін көтеріп немесе алып жүруі мүмкін, бұл жеңіл велосипедке деген қажеттілікті арттырады. Алюминий рамалар циклокросс велосипедтерінде жол велосипедтерінде кең таралғанға дейін көп бұрыннан қолданылып келді. Бүгінде ең танымал материал – алюминий, ал көміртекті талшық кәсіби деңгейде танымал. Циклокросс рамаларына сәл кеңірек (әдетте 30–34 мм) және оларға жабысқан қоқыстар мен лайды сыйыруға болатын кеңістік қажет. Олар әдетте өте қарапайым болады, көбінесе артқы қабырғалар арасындағы көпірлерден бас тартады. Иыққа оңай тасымалдау қажеттілігіне байланысты, жол велосипедтеріне қарағанда еңіс жоғарғы түтіктері бар ықшам геометриялық рамалар аз қолданылады. Жоғарғы түтік (төменгі қабырғадан гөрі) орналасқан ауыстыру кабельдері лай жиналуына қарсы күресуге көмектеседі. Кейбір арнайы циклокросс велосипедтерінде қиыр жерде кеңістік жасау үшін төменгі қабырға жоғарырақ орналасқан; қосымша кеңістік кедергіден кейін қайта орналасқанда аяқ сақиналарының сүйрелуін болдырмауы мүмкін. Бұл аз кездеседі, себебі клипсіз педальдар циклокросс үшін стандартқа айналды. Әдетте, рама геометриясы жол велосипедіне қарағанда сәл бос, отырғыш түтігі тік емес, бұл жұмсақ жерде тұрақтылықты арттырады. Сонымен қатар, доңғалақ базасы сәл ұзағырақ болуы мүмкін, бұл қиыр жерде артқы салмақты пайдаланғанда жақсырақ сезінуге мүмкіндік береді және тар бұрылыс кезінде жүргізушінің аяқтары алдыңғы доңғалаққа тиіп қалмауына көмектеседі.

Құралымдары

Жабдық таңдауы жол жарыстарына қарағанда ерекшеліктерге көбірек бейім; мысалы, бір жылдамдықты велосипедтер батпақты жағдайларда механикалық қарапайымдылығы мен спорттың маргиналды сипатының арқасында да белгілі бір танымалдылыққа ие. Әдетте, берілістері төмен болады, ең көп қолданылатын конфигурациялар 46/36 (110 мм BCD) немесе 48/38 (130 мм BCD) тізбек жұлдызды комбинациясымен 12-25 немесе 12-30 кассетасын пайдаланады. Кейбір жүргізушілер алдыңғы тізбекке бір жұлдызды (әдетте 40-42 тісті) орнатып, артқы кассетада көптеген тісті дөңгелектерді қалдыруды таңдайды. Бұл бір жылдамдықтың кейбір артықшылықтарын ұсынады: алдыңғы дерайлер мен алдыңғы ауыстыру рычагінің салмағы азаяды, бір тізбек жұлдызы тізбек сызығын қысқартады, бұл соқпақты жолда тізбектің түсіп қалуын азайтады, сонымен қатар жарыс психологиялық тұрғыдан жеңілдеу болады. Дөңгелектер әдеттегі жол жарыстық типінде болады, бірақ түрлі өрнектердегі шиналар (тубулярлық және клинчерлік типтерде) орнатылады, ал қалың саздықта артықшылықтары үшін терең дискілі дөңгелектер де танымал. Жол және циклокросс велосипедтерінің геометриясында шамалы айырмашылықтар бар; циклокросс велосипедтері аэродинамиканың маңыздылығы аз болғандықтан, тік қалпында отыру үшін рульдері жоғарырақ орналасқан. Кейбір бәсекелестер "жоғарғы орнату" немесе "аралық" тежегіштер деп аталатын қосымша тежегіштерді пайдаланады. Олар спортта кең таралғандықтан "циклокросс рычагтары" деп те аталады. Циклокросс велосипедінің жоғарғы құбырлары көбінесе велосипедті иыққа көтеріп алып жүру кезінде ыңғайлылықты арттыру үшін овалды немесе жалпақталған түріне ие. Жалпы, шина мен берілістерін ауыстыру арқылы циклокросс велосипедін жол жарысына лайықты машина ретінде де пайдалануға болады. Дегенмен, көптеген циклокросс жарысшылары екі жақты кірудің оңайлығы мен сазды жағдайда тазалану қабілеті үшін клипсіз тау велосипеді педальдарын артық көреді. Сонымен қатар, тау велосипеді аяқ киімдері, икемділігі мен терең ойықтарының арқасында, жүгіру кезінде жол стиліндегі аяқ киімдерге қарағанда жақсы тартуды қамтамасыз етеді, тіпті екі бұрандалы шыбықтармен де жабдықталуы мүмкін. Циклокросс консольдік тежегіштер көбінесе екі себептен қазіргі заманғы және қуатты сызықтық тарту тежегіштеріне ("V-тежегіштерге") қарағанда дәстүрлі орталық тарту консольдік тежегіштермен жабдықталады: көптеген тежегіш рычагтарымен үйлесімділік (жеткіліксіз тежегіш кабельді тарту); және консольдік тежегіштің үлкен тежегіш колодкасы мен дөңгелек арасындағы кеңістік, бұл сазды жағдайда сүйреуді азайтады. "Мини V" тежегіштері танымалдылығын арттырып келеді, өйткені олар жергілікті кабельді тартуды және консольдік тежегіштерге қарағанда дәстүрлі сызықтық тарту тежегіштерінің күшінің артуын қамтамасыз етеді. UCI циклокросс жарыстарында дискілі тежегіштерге қойылған тыйым алынғаннан кейін, велосипед құрауыштары мен рамаларын өндірушілер бірден дискілі тежегіштермен жабдықталған циклокросс велосипедтерін әзірлеуге және сынауға кірісті. Дискілі тежегіштер консольдік тежегіштерге қарағанда ауыр болғанымен, олардың артықшылығы жарыс жағдайында кейінірек және күшті тежеуге мүмкіндік беруі.

Choices of equipment tend more towards the idiosyncratic than in road racing; for example single speed bicycles also have some popularity due to the advantage of mechanical simplicity in the often very muddy conditions and the fringe nature of the sport. Gearing is typically lower, with most common setups using a 46 36 (110mm BCD) or 48 38 (130mm BCD) chainring combination with a 12 25 to 12 30 cassette. Some riders opt to use a single chainring in the front (typically a 40 42 tooth chainring) while retaining multiple sprockets in the rear cassette. This has some of the advantages of the single speed: the weight of the front derailleur and the front shift lever are lost, a single chainring allows for a tighter chainline, thus reducing the chance of throwing a chain on a bumpy course, and further, racing is psychologically simpler. Wheels are of the normal road racing type fitted with knobby tires (a variety of tread designs in both tubular and clincher types are available), although deeper rim profiles may be preferred for their advantages in thick mud. There are slight geometry differences between road and cyclocross bicycles; cyclo cross bikes tend to have slightly higher handlebars for a more upright position as aerodynamics have little importance in a cross race. A second set of brake levers on the tops, called "top mount" or "interrupter" brake levers, are favored by some competitors. These are also commonly called "cross levers" due to their popularity in the sport. The top tubes of cyclocross bike frames typically have an ovalized or flattened bottom profile to provide greater comfort when riders need to shoulder and carry their bikes. In general, with a change of tires and gearing a cyclo cross bike can double as a perfectly adequate road racing machine. However, most cyclo cross racers prefer clipless mountain bike pedals for their easy dual sided entry and mud shedding abilities. Additionally, mountain biking shoes provide better traction while running than typical road style shoes thanks to flexibility in the sole and pronounced tread patterns, and may even be fitted with two screw threaded studs of the same type traditionally used on soccer boots. Cyclocross cantilever brake bosses are more often equipped with traditional center pull cantilever brakes than the more contemporary and powerful linear pull brakes ("V brakes") due to two reasons: native compatibility (insufficient brake cable pull) with the majority of drop bar brake levers; and the cantilever brake's greater brake pad to rim clearance, which minimizes drag in muddy conditions. "Mini V's" are gaining in popularity as they have both the native cable pull, and some of the increased power of traditional linear pull brakes over cantilever brakes. Since the lifting of the UCI ban on disc brake use in cyclocross racing, bike component and frame manufacturers have immediately started developing and testing race level cyclocross bikes equipped with disc brakes. While disc brakes are heavier than cantilever brakes, the trade off is that they allow for later and significantly more powerful braking in racing conditions.

Түйіндер

Велокросс жарыстарында дөңгелектерді таңдау өте маңызды. Жолсызда жүретін түтікшелі дөңгелектер әлі де кең таралған, тіпті жол жарыстарына қарағанда да. Бұл, ішінара, олардың 1,5-2,75 бар (22-40 PSI) қысымда, дөңгелек ішін қысып жарылу қаупін арттырмай қолдану мүмкіндігіне байланысты. Төмен қысым қажет, себебі ол дөңгелектің жермен жанасу ауданын ұлғайтып, жұмсақ беттерде жақсырақ ұстауға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл дөңгелектің жерге тиіп кету қаупін арттырады, бұл клинчер дөңгелектері үшін проблема болып табылады, себебі камера дөңгелек жиегімен қысылып, тесілуге себеп болуы мүмкін. Түтікшелі дөңгелектерде мұндай қауіп жоқ, себебі олар тесілмейді. Алаңдатарлық жалғыз нәрсе – дөңгелек жиегінің зақымдануы. Түтікшелі дөңгелектер жеңіл салмаққа ие және тесілген жағдайда да, жарысқа қатысушыға ауыстыру үшін пит-стопқа жетуге мүмкіндік береді. Клинчер дөңгелектерінің де өз артықшылықтары бар. Дөңгелек ауыстыру әлдеқайда жылдам, себебі ұзақ жабыстыру және кептіру процесі қажет емес, сондықтан жарысқа қатысушы үлкен таңдауға ие болады. Соңғы кезде клинчер дөңгелектері дәстүрлі түтікшелі дөңгелектерге қарағанда жаңа өрнектерге ие болды. Кейбір жанкүйерлер тіпті Michelin Mud дөңгелегін (көбінесе қолданылатын клинчер дөңгелегі) Dugast компаниясына (жоғары сапалы түтікшелі дөңгелектер өндірушісі) заманауи өрнекпен түтікшелі дөңгелекке енгізу үшін жіберді. Алайда, 2005 жылдан бері бірнеше түтікшелі дөңгелек өндірушілер заманауи өрнектерді жасады, атап айтқанда Dugast (Rhino), Tufo (Flexus) және Challenge (Grifo және Fango). Сонымен қатар, клинчер дөңгелектері түтікшелі дөңгелектерге қарағанда арзан. Велокросс маусымы күз және қыс айларын қамтитындықтан, жағдайлар күрт өзгеріп, жарыс жолының жағдайы әртүрлі болуы мүмкін. Көбінесе жарысқа қатысушылар құрғақ және ылғал ауа райына арналған дөңгелектерді таңдауға мүмкіндік алады. Құрғақ дөңгелектердің қарсылығын азайту үшін, мысалы, ромб тәрізді өрнек сияқты кішкентай, тығыз орналасқан өрнектерге ие болады. Ылғал ауа райында дөңгелектердің жақсырақ ұстауын және сазды жолдан тазаруын қамтамасыз ету үшін үлкен және кеңірек орналасқан өрнектер қолданылады. Дөңгелектердің ені көбінесе өзгере қоймайды, себебі тар дөңгелектердің қарсылығы аз (құрғақ жолдар үшін) және олар саздың астындағы қатты жерге дейін кесіп өтеді (ылғалды/сазды жолдар үшін). Бұрын дөңгелектердің ені 30c-тен төмен болса (миллиметрмен өлшенген дөңгелек ені), қазіргі кезде 30-35c аралығында қол жетімді, ал 32 және 34 ең көп таралған өлшемдер.

Tire choice is very important in cyclo cross racing. Off road tubular tires are still very popular; even more so than in road racing. This is, in part, due to their ability to be used at low pressure around 1.5 2.75 bar (22 40 psi) without increasing the risk of pinch flats. Low pressure is desirable because it increases contact patch area which can increase traction on soft surfaces. This increases the risk of the rim bottoming out on the ground, however, and this is a problem with clincher tires because the tube can be pinched by the rim, causing a flat. With tubular tires, this is not a problem, as they cannot pinch flat. The only concern is damage to the rim. Tubular tires also offer a weight saving and the ability to be ridden on even when flat so that a racer can reach the pits for a replacement. Clinchers do have their advantages. Changing tires is much quicker since it does not involve a lengthy glueing and curing process so a rider can have a large selection of tires at their disposal. Until recently, clinchers also generally had more cutting edge tread patterns than the more traditional tubulars. Some enthusiasts even went as far as to send Michelin Mud tires (a popular clincher tire) to Dugast (a manufacturer of high end tubular tires) to have a modern tread pattern incorporated into a traditional tubular. However, since 2005 several tubular manufacturers have designed more modern style tread patterns, namely Dugast with its Rhino, Tufo with its Flexus and Challenge with its Grifo and Fango. Lastly, clincher tires generally cost less than tubulars. Because cyclo cross season spans autumn/fall and winter, course conditions can vary quite drastically. Often racers have at least dry and wet weather tires to choose between. Dry tires tend to have much smaller, closely spaced tread such as the diamond pattern for low rolling resistance. Wet weather tires have larger and more widely spaced knobs to aid in grip and mud shedding. Tires do not usually vary in width a great deal due to the theory that a narrow tire has the least rolling resistance (for dry courses) and that it will also cut through mud to the harder ground underneath (for wet/muddy courses). Although widths below 30c (denoting the tire width in millimeters) were popular in the past, current tires tend to be available from 30 35c with 32 and 34 being the most common.

Жабдық таңдау

Жер жағдайлары өте әртүрлі болуы мүмкін болғандықтан, жабдық таңдау өте маңызды. Бұған жарыстардың салыстырмалы түрде қысқа болуы және жарыс барысында жабдықтарды ауыстыруға рұқсат берілуі де қосылады, сондықтан жабдық таңдау фанатизмге дейін жетеді. Кәсіби және кейбір әуесқой жарыстарда түтіктік дөңгелектер танымал, ал дөңгелектерді жиектен оңай алу мүмкін болмайтындықтан, әртүрлі жағдайларға дайын тұрған, дөңгелектері орнатылған дөңгелектер жиынтығы қажет. Жарысқа қатысушылар, тіпті әуесқой деңгейінде де, көбінесе жарысқа арналған екі велосипед (біреуін айдау үшін, екіншісі резервтік ретінде) және таңдауға арналған бірнеше дөңгелек жиынтығына ие болады. Кәсіби деңгейде бірнеше велосипед пен дөңгелек опцияларының болуы қажет. Соңғы кезде тау велосипедтерінде сәтті пайдаланылғаннан кейін түтіксіз клинчерлік дөңгелектер танымал бола бастады. Олардың артықшылықтарына жалпы дөңгелек салмағының төмендеуі (ішкі түтіксіз), дөңгелек қысымын төмендету арқылы жақсырақ ұстау мүмкіндігі (жарылу қаупізсіз) және түтіктік дөңгелектерге қажетті желімнің болмауы жатады. Бірақ, барлық клинчерлік жиектердің дизайны түтіксіз дөңгелектерді қолдануға мүмкіндік бермейді, себебі дөңгелек қысымының кездейсоқ жоғалуын болдырмау үшін ауа өткізбейтін байланыс беті қажет.

Ережелер

Төменде UCI-нің циклокросс велосипедтеріне арналған немесе оларға ерекше әсер ететін ережелері келтірілген. Бұл ережелер толық емес, тек UCI санкциялаған жарыстар үшін ғана қолданылады және барлық циклокросс жарыстарында міндетті түрде орындалмауы мүмкін. Рульдің ені белгілі бір шектен артық болмауы тиіс. Шиналардың ені белгілі бір шектен аспауы керек, сондай-ақ шиналарда қандай да бір түйреуіштер немесе тікенектер болмауы тиіс. Дөңгелектерде кемінде 12 спица болуы керек. Велосипедтің салмағы 6,8 килограмнан (екі маңызды цифрмен көрсетілген 15 фунт) кем болмауы тиіс. 2010 жылдан бастап UCI жарыстарында дискілі тежегіштерге рұқсат берілді.

Жарысқа қатыспайтын пайдалану

Тұтынушылар нарығындағы кейбір циклокросс велосипедтері заводтан-ақ дискілік тежегіштермен жабдылған. Ал кейбір модельдерде консольді типтегі тежегіштерді орнатуға арналған ұялар (braze-ons) қарастырылған. Циклокросс велосипедтерінде дискілік тежегіштердің танымалдылығы артуы, дөңгелектің қабырғасында тежегіш іздің болмауына байланысты, дөңгелектің жақсартылған және жеңіл конструкциясын жасауға мүмкіндік берді.

Циклокросс жарыстарындағы тау велосипедтері

Кейбір елдерде (соның ішінде АҚШ-та, егер бұл UCI жарысы болмаса) жарысшылар тау велосипедтерін (әдетте, рульдің ұштары жоқ) пайдалана отырып, циклокросс жарыстарында қатысуға рұқсат етіледі, әсіресе төмен деңгейдегі жарыстарда, бірақ қазіргі уақытта халықаралық күнтізбедегі жарыстарда мұндайға жол жоқ. Жергілікті жарыстарды тау велосипедімен жеңіп алуға болады, әсіресе трасса техникалық қиындығы жоғары және жол немесе жылдам бөлімдері аз болса. Дегенмен, дәстүрлі циклокросс трассасы үшін циклокросс велосипеді ең тиімді болып табылады.