Кіріспе

Көздің бөлігі; склераны қорғайтын сыртқы қабаты. Көз анатомиясында конъюнктива – қақпақтың ішкі бетін және склераны (көздің ақ бөлігін) жабатын жұқа шырышты қабық. Ол кератинделмеген, қабатты жапырақша тәрізді эпителийден, қабатты цилиндр тәрізді эпителийден және қабатты куб тәрізді эпителийден тұрады (аймаққа қарай). Конъюнктива қан тамырларымен жақсы қамтылған, көптеген микроқантамырлар бейнелеу зерттеулері үшін оңай қолжетімді.

Қанмен қамтамасыз ету

Бүлбалық конъюнктиваға қан көбінесе офтальмологиялық артериядан келеді. Қабақ конъюнктивасына (қабаққа) қан сыртқы каротид артериясынан келеді. Дегенмен, бульбарлық және қабақ конъюнктивасының қан айналымы байланысқан, сондықтан екі конъюнктиваның тамырлары да – бульбарлық және қабақ конъюнктивасы – офтальмологиялық артерия және сыртқы каротид артериясынан әртүрлі деңгейде қамтамасыз етіледі.

Микроанатомия

Конъюнктива кератинделмеген, қабатты жалпақ және қабатты цилиндрлік эпителийден тұрады, арасында шарап жасушалары кездеседі. Эпителий қабатында қан тамырлары, талшықты тіндер және лимфа ағындары болады. Ол иммундық бақылауға да көмектеседі және көзге микроорганизмдердің енуіне кедергі келтіреді.

Клиникалық маңызы

Конъюнктива мен мүйіз қабығының аурулары көз шағымдарының жиі кездесетін себебі болып табылады, себебі көздің беті әртүрлі сыртқы факторларға ұшырайды және жарақаттарға, инфекцияларға, химиялық тітіркенуге, аллергиялық реакцияларға және құрғақшылыққа осал. Конъюнктиваның микроқан тамырларының гемодинамикасына диабетикалық ретинопатия (ДР) әсер етеді, сондықтан ДР диагностикасы мен мониторингі үшін, сондай-ақ ДР сатыларын ажырату үшін пайдалы. Екінші типті диабет конъюнктивалық гипоксиямен, қан тамырларының орташа диаметрінің ұлғаюымен және капиллярлардың жоғалуымен байланысты. Орақ пішіндес анемия қан тамырларындағы тұнқылумен, қан ағынының өзгеруімен, қан тамырларының диаметрінің өзгеруімен және капиллярлық микрогеморрагиялармен байланысты. Артериялық гипертензия булбарлық конъюнктива қан тамырларының бұрылуының күшеюімен және капиллярлар мен артериолалардың жоғалуымен байланысты. Жартылай артерияның бітелуі конъюнктивадағы қан ағынының баяулауымен және капиллярлардың жоғалуымен байланысты. Конъюнктиваға ісіктер әсер етуі мүмкін, олар қатерсіз, алдын ала қатерлі немесе қатерлі болуы мүмкін. Лептоспира инфекциясы – лептоспироз конъюнктиваның суынуына, яғни химиозға және жабысқандылықсыз қызаруға себеп болуы мүмкін.

Кеме морфологиясы

Бульбарлық конъюнктиваның микроқан тамырлары артериолалар, метаартериолалар, венулалар, капиллярлар және байланыстыратын тамырларды қамтиды. Қан тамырларының морфологиясы түрлі адамдарда және тіпті бір адамның көзінің әртүрлі аймақтарында айқын өзгешеліктерді көрсетеді. Кейбір адамдарда артериолалар мен венулалардың біріне-бірі параллель орналасқанын байқауға болады. Жұп артериолалар сәйкес венулалардан көбінесе кішірек болады. Орташа бульбарлық конъюнктива қан тамырының мөлшері 15,1 микронды құрайды, бұл диаметрі әдетте 10 микроннан кем кішкентай капиллярлардың көптігін көрсетеді.

Қандағы оттегінің динамикасы

Бүлбалық конъюнктиваның микроқан тамырлары қоршаған ауаға өте жақын орналасқан, сондықтан қоршаған ауадан оттегінің таралуы олардың қандағы оттегімен қанығуына күшті әсер етеді. Оттегінің таралуының арқасында, гипоксиялық бүлбалық конъюнктива тамырлары қоршаған ауаға (яғни, көз қабағы ашық болғанда) ұшырағанда тез (10 секунд ішінде) қайтадан оттегімен толады. Көз қабағын жұбу, бүлбалық конъюнктиваның микроқан тамырлары мен қоршаған ауа арасындағы тосқауылды орнату арқылы, оттегінің таралуын тоқтатады.

Қан тамырларын бейнелеу әдістері

Болбарлық конъюнктиваның микроқантамырлары әдетте жасыл сүзгілермен жабдықталған жоғары ұлғайтулы шаммен бейнеленеді. Мұндай жоғары ұлғайтулы бейнелеу жүйелерінің көмегімен қан ағынындағы жеке қызыл қан жасушаларының топтарын тірі организмде (in vivo) көруге және қанның оттегімен қанығуын өлшеуге болады.

Қан тамырларының кеңеюі

Бұлбалық конъюнктивалық микроқан тамырлары бірнеше стимулдарға және сыртқы жағдайларға, оның ішінде аллергендерге (мысалы, гүл тозаңына), температураға, күндізгі уақытқа жауап ретінде кеңейеді. 2-типті диабет бұлбалық конъюнктивалық қан тамырларының орташа диаметрінің ұлғаюымен және капиллярлардың жоғалуымен байланысты. Орақ пішіндес анемия қан тамырларының орташа диаметрінің өзгеруімен байланысты.