Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Владислав III Шпиндлешанкс (Владислав Ласконог; т. 1161/67 – 3 қараша 1231), Пяст әулетінен, Ұлы Польшаның герцогы (1194–1202 жылдары барлық жерді, ал 1202–1229 жылдары тек оңтүстік бөлігін басқарды), Польшаның жоғары герцогы және Краков герцогы 1202–1206 және 1228–1231 жылдары, Калиш герцогы 1202–1206 жылдары, Любуштің билеушісі 1206–1210 және 1218–1225 жылдары, және Гнезноны 1216–1217 жылдары басқарды. Ол Ұлы Польша герцогы және 1173 жылдан бастап Польшаның жоғары герцогы болған Миешко III Ескінің бесінші ұлы, бірақ Киевтің Ұлы князі Изиаслав II-нің қызы Евдокиямен екінші некесінен туған үшінші баласы. "Шпиндлешанкс" (Ласконог) лақап аты Владиславқа Ұлы Польшаның жылнамасында берілген. Ян Длугош бұл Владиславтың ерекше ұзын және жіңішке аяқтарына сілтеме екенін болжады.
Władysław III Spindleshanks (Władysław Laskonogi; b. 1161/67 – 3 November 1231), of the Piast dynasty, was Duke of Greater Poland (during 1194–1202 over all the land and during 1202–1229 only over the southern part), High Duke of Poland and Duke of Kraków during 1202–1206 and 1228–1231, Duke of Kalisz during 1202–1206, ruler of Lubusz during 1206–1210 and 1218–1225, and ruler over Gniezno during 1216–1217. He was the fifth son of Mieszko III the Old, Duke of Greater Poland and since 1173 High Duke of Poland, but the third born from his second marriage with Eudoxia, daughter of Grand Prince Iziaslav II of Kiev. The nickname "Spindleshanks" (Laskonogi) was given to Władysław in the Chronicle of Greater Poland. Jan Długosz assumed that this was in reference to Władysław's unusually long and thin legs.
Миешко III Ескі билігі кезінде
Уладьславтың заманауи дереккөздерде алғашқы айғағы 1168 жылға дейін жетеді, онда ол Енджеюв құрылтайында, кішкентай бала кезінде жергілікті цистерциандық монастырьға сыйлық беруге куә болды. 1177 мен 1179 жылдар аралығында Владислав, оның ата-анасы және туыстары Казимир II Әділ мен Миешко III-нің бірінші некесінен туған үлкен ұлы Одонның көтерілісі нәтижесінде Польшадан кетуге мәжбүр болды, олар әкесінің екінші некесінен туған балаларына көрсеткен айқын ықпалын жек көріп, наразылық білдірді. Владислав тек 1181 жылы отбасына оралды және заңды түрде ересек болғанына қарамастан, оған жеке округ берілмеді. Шамамен 1186 жылы Владислав Рюген князі Яромар I-нің қызы Луцияға үйленді. Одақтың басты мақсаты – Миешко III-нің Батыс Помераниядағы ықпалын арттыру болды, бірақ ол баласыз аяқталды. 1194 жылдың 20 сәуірінде Владиславтың жартылай інісі Одонның қайтысынан кейін, Владислав Оңтүстік Үлкен Польшадағы (Обра өзені) Герцогтықты өзінің кіші немере інісі Владислав Одониктің (Одонның ұлы, шамамен 1190 жылы туған) қамқоршысы ретінде басқаруға алды. 1195 жылдың 13 қыркүйегінде Мозгава шайқасында Владиславтың жалғыз аман қалған ағасы Болеславтың қазасы Миешко III-нің жалғыз мұрагері ретінде Владиславты қалдырды, ол әкесі басқарған жерлерді қайтаруға және Польшаның жоғары билігін өз қолына алуға тырыса бастады.
The first appearance of Władysław in contemporary sources was around 1168 in reference to the congress of Jędrzejów where, as a small child, he was a witness in a donation to the local Cistercian monastery. Between 1177 and 1179 Władysław, his parents and siblings were forced to leave Poland as a result of the rebellion of Casimir II the Just and Odon, Mieszko III's eldest son from his first marriage, who resented the clear favoritism showed by his father to the offspring of his second marriage. Władysław returned to his family only in 1181 and, despite being legally an adult, was not given his own district. Around 1186, Władysław married Lucia, daughter of Jaromar I, Prince of Rügen. The union, whose principal purpose was to increase the influence of Mieszko III in Western Pomerania, was childless. After the death of Władysław's half brother Odon on 20 April 1194, Władysław assumed the control of the Duchy in Southern Greater Poland (the Obra River), as guardian of his minor nephew Władysław Odonic (son of Odon, born ca. 1190). On 13 September 1195, the death of his only surviving brother Bolesław in the bloody Battle of Mozgawa left Władysław as the sole heir of Mieszko III, and he began trying to restore the lands controlled by his father in the Duchy of Kraków and to assume the overlordship of Poland.
Краков және Үлкен Польша герцогы
Миешко III 1202 жылғы 13 наурызда қайтыс болды. Владслав, күшті воевода Миколай Грифитаның қолдауы арқасында, Краков, Үлкен және Кіші Польшада әкесінің орнын ешқандай кедергісіз басып алды. Бірақ, Краков тағына үлкен қарсылас пайда болды: Казимир II Әділдің үлкен ұлы Лешек I Ақ, алайда оның кандидатурасы сәтсіз аяқталды, себебі ол өзінің билігін воевода Миколайдың жақтасы болмаған граф палатин Говорекке негіздеді.
Mieszko III died on 13 March 1202. Władysław could succeed his father without barriers in Kraków, Greater and Lesser Poland, thanks to the support of the powerful voivode Mikołaj Gryfita. However, an opponent soon arose to the throne of Kraków: the eldest son of Casimir II the Just, Leszek I the White, but his candidacy collapsed because he based its rule on the count palatine Goworek, who was a stubborn enemy of the voivode Mikołaj.
Краков тағына ие болудан айырылды
Владиславтың Краков герцогы және Польшаның жоғары герцогы ретінде билігі төрт жылға созылды, 1206 жылға дейін, оның басты қолдаушысы воевода Миколай Грифитаның қайтысынан кейін Лешек I Ақ қалаға оралды. Көтерілістің себебі – қуатты ақсүйектерге қарсы құқықтарды қатаң түрде қолдану және Помераниямен одақтасу болды. Кейбір тарихшылар Владиславтың Краковты жоғалтуын ертерек мерзімге жатқызады: 1202 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң. Дегенмен, осы кезеңге қатысты деректердің жетіспеуіне байланысты, бұл фактіні растау қиын.
Władysław's rule as Duke of Kraków and High Duke of Poland lasted for four years, until 1206, when, after the death of his principal supporter voivode Mikołaj Gryfita, Leszek I the White returned to the capital. The cause of the rebellion was a tough enforcement of rights against the powerful nobility and the alliance with the Pomeranians. Some historians placed the loss of Kraków by Władysław in an earlier period: a few months after the death of his father in 1202. In the absence of sources for this period, however, this fact is difficult to verify.
Померанияға Польшаның билігін қалпына келтіру жоспарлары
Померания істеріне қызығушылық танытқан Владислав екі оқиғаға қатысты. Біріншісі – Дания королі Вальдемар II-мен болған салтанатты кездесу, онда дауларды шешуге және ықпал аймағын анықтауға тырысты. Екінші оқиға – Вроцлав герцогы Генрих I Бородатыймен жасалған күтпеген келісім болды. Осы келісімге сәйкес Владислав Калиш герцогтігін (жұбайының немере інісі Владислав Одоничтің мұрасының бір бөлігі) Любушпен алмастырды, бұл Балтық теңізі жағалауындағы саясатын белсенді жүргізуге мүмкіндік берді. Бірақ 1209 жылы Владислав Любушты жоғалтты, оны Любуш шайқасында жеңіске жеткен Луазия маркграфы Конрад II Ландсберг (оның қайын інісі) басып алды. Алайда, Генрих I Бородатый 1210 жылдың тамызы мен 1211 жылдың наурызы аралығындағы жорықта Конрад II-нің (6 мамыр 1210) қайтысынан кейін туған жағдайды және Веттин әулеті мүшелері арасындағы оның мұрасы үшін болған дауларды пайдаланып, Любушты немістерден қайтарып алуға мүмкіндік алды.
Interest in the Pomeranian affairs, Władysław was involved in two events. The first was a solemn meeting with King Valdemar II of Denmark, during which attempted to resolve disputes and determine the zone of influence. The second event was a surprising agreement with the Duke of Wroclaw, Henry I the Bearded, under which Władysław surrendered the Duchy of Kalisz (part of the patrimony of his nephew Władysław Odonic) in exchange of Lubusz, whereby it was easier to pursue an active policy on the Baltic coast. But in 1209 Władysław lost Lubusz, taken by Conrad II of Landsberg, Margrave of Lusatia (his brother in law), who defeated the Duke in the Battle of Lubusz. Eventuality Henry I the Bearded, in the campaign between August 1210 and March 1211 could take Lubusz from the Germans, using the confusion after the death of Conrad II (6 May 1210) and the disputes about his heritage among the members of the House of Wettin.
Архиепископ Генри Киетиц пен Владислав Одоничпен қақтығыстар
Калистің шетелдіктерге берілуі Владислав Одоничтің терең наразылығын тудырды, ол бұл жерді өзінің мұрасының бір бөлігі деп есептеді. Жас ханзада (сол кезде шамамен 16 жаста) Ұлы Польша ақсүйектерінің, әсіресе Гнезнен архиепискобы Генрих Киетичтің қолдауын алды, ол Шпиндлешанкстан жергілікті шіркеу үшін жеңілдіктер алуға және билеуші үйдің билігін шектеуге ниеттенді. Дегенмен, Одоник пен архиепископ Киетичтің барлық күш-жігеріне қарамастан, көтеріліс қысқа ғана уақытқа созылып, сәтсіз аяқталды. Киетич пен Владислав Одонич Генрих I Бородалының сарайына қашуға мәжбүр болды. Киетичтің Шпиндлешанкске қарсы жариялаған тыйымы көтерілісшілерге көп көмектеспеді, себебі Миешко III-нің ұлына Познань епискобы Арнольд II қолдау көрсетті. Бұл оқиғаларға Генрих I Бородалының реакциясы таң қалдырды, ол ғана емес, жер аударылғандарды қабылдап, Владислав Одоничке Калис герцогтығын сыйға берді, бірақ оның мұрасын қайтарып алғаннан кейін оған қайтару шартымен. Сол уақытта архиепископ Киетич Римге барып, Рим папасы Иннокентий III-мен жеке кездесу өткізді. Әулие орынға жолданған шағым Спиндлешанкстің қарғысын жою әрекетін тоқтатты. Папа сондай-ақ басқа поляк князьдеріне Гнезнен архиепискобының өз епархиясына оралуына көмектесуді бұйырды.
The loss of Kalisz, putting into foreign hands, caused a deep dissatisfaction in Władysław Odonic, who considered this land as part of his patrimony. The young prince (at that time around 16 years) managed to gain the support of the Greater Poland nobles and foremost the Archbishop of Gniezno, Henry Kietlicz, who wanted the opportunity to obtain from Spindleshanks privileges for the local Church and thus limit the power of the ruling house. However, despite the efforts of both Odonic and Archbishop Kietlicz, the rebellion was short lived and unsuccessful. Both Kietlicz and Władysław Odonic had to flee to the court of Henry I the Bearded. The excommunication launched by Kietlicz against Spindleshanks was from little help to the insurgents, because of the support given to Mieszko III's son by Arnold II, Bishop of Poznań. Somewhat surprising was the reaction to these events by Henry I the Bearded, who not only accepted the exiles, but also endowed Władysław Odonic with the Duchy of Kalisz, however, with the condition to return to him after he regained his inheritance. At the same time, the Archbishop Kietlicz went to Rome, where he had a personal meeting with Pope Innocent III. The protest made to the Holy See successfully blocked the attempt to appeal the curse made by Spindleshanks. The Pope also instructed the other Polish princes to help the Archbishop of Gniezno in returning to his diocese.
Глогов съезі және архиепископ Киетицпен татуласу
Генрих I Бородатый соғысып жатқан тараптардың арасында делдал болды, және 1208 жылғы Рождество күні ол екі Ұлы Польшаның герцогтарын, Гнезны архиепископын және Вроцлав, Любуш және Познань епископтарын Глоговода кездесуге шақырды. Ұзақ талқылаулардан кейін, Спиндлшенкс пен архиепископ Киетиц арасында ақыры келісімге қол жеткізілді, архиепископ герцогқа қарсы айыптауды (анафеманы) алып тастау шартымен барлық мүлкін қайтарып алып, Гнезныға орала алды. Дегенмен, қарындас ұлы мен оның арасындағы жанжал шешілмей қалды.
Henry I the Bearded became a mediator between the warring parties, and on Christmas Day of 1208 he invited the two Greater Poland Dukes, the Archbishop of Gniezno and the Bishops of Wroclaw, Lubusz and Poznań to a meeting in Głogów. After long discussions, a settlement was finally reached between Spindleshanks and the Archbishop Kietlicz, who could return to Gniezno with all his goods restored, in exchange for lifting the anathema against the Duke. However, the conflict between uncle and nephew remained unsolved.
Борзыкованың съезі
1210 жылы Шпидленкс Болеслав III Враңның өсиетін қайтаруды қалаған Миешко I Танглефуттың күш-жігерін қолдады, осы өсиет бойынша Силезия тармағы Польшаның заңды иелері болып саналды. Осы кезде Владислав, Пьяст әулетінің Миешко I-ден кейінгі ең үлкен мүшесі болуы мүмкін, сондықтан ол құрметті Рациборц герцогының өлімінен кейін Жоғары герцог және Краков герцогтігін алатынына сенімді болды. Дегенмен, кейбір тарихшылар Генрих I Сақалды Спидленкске қарағанда үлкен болған деп санайды. Бұл ықтимал болды және 1210 жылдың 9 маусымында Папа Иннокентий III шығарған бұйрықта көрсетілді, онда Киелі Тақ Болеслав III-тің өсиетіне сәйкес Силезия тармағының барлық мұрагерлік құқықтарын қайтаруды талап етті, сондай-ақ Лешек I Ақты айыптады; бұл жарлық Силезияның анонимді герцогының өтініші бойынша жасалды, ол Генрих I Сақалды болған болуы мүмкін (өйткені Миешко I Рациборц-Ополе герцогы атағын қолданды). Жағдай қиынға айналды, өйткені ешкім нақты билікті кімнің қолында екеніне көз жеткізе алмады. 1210 жылдың шілдесінде Лешек I Ақ, Генрих I Сақалды, Конрад I Мазовиялық және Владислав Одонич Борзыкова синодында жергілікті епископтармен кездесіп, мәселелі және құпия Папалық бұйрықты шешуді көздеді. Миешко I Танглефут кездесуге қатыспады; әскерімен және Грифичтер әулетінің қолдауымен ол Краковқа кіріп, Вавельді жеңіл түрде басып алды. Бірақ архиепископ Киетлич қазіргі жағдайды қабылдауға ниеттенбеді, жас ханзадалар мен жергілікті шіркеу иерархиясынан қолдау алғаннан кейін, Римде тағдырлы бұйрықты қайтарып алу үшін күш-жігерін бастады. Бұл әрекеттер сәтті аяқталды, және 1211 жылдың мамырында Миешко I Танглефут қайтыс болғанда, Лешек I Ақ Краков тағына оралуға мүмкіндік алды. Ескі буынның ниеттері орындалмады.
In 1210 Spindleshanks supported the efforts of Mieszko I Tanglefoot, who wanted the restitution of the Testament of Bolesław III Wrymouth, under which the Silesian branch are the rightful overlords of Poland. At this point, Władysław was probably the immediate oldest member of the Piast dynasty after Mieszko I, and therefore, he certainly expect that after the imminent death of the venerable Duke of Racibórz he could receive the title of High Duke and the Duchy of Kraków. However, according to some historians, Henry I the Bearded was older than Spindleshanks. This was most probable, and was reflected in the bull issued by Pope Innocent III on 9 June 1210, where the Holy See demanded the restitution of all the hereditary rights of the Silesian branch according to Bolesław III's testament and also excommunicated Leszek I the White; this edict was made by the request of an anonymous Duke of Silesia, which could have only been Henry I the Bearded (because Mieszko I used the title of Duke of Raciborz Opole). The situation became quite confused, as nobody was sure who held the real power. In July 1210 Leszek I the White, Henry I the Bearded, Konrad I of Masovia and Władysław Odonic met with the local Bishops at the Synod w Borzykowej, with the purpose to solve the problematic and mysterious Papal Bull. Mieszko I Tanglefoot wasn't present at the meeting; with an army and thanks to the support of the Gryfici family, he could enter in Kraków and easily took Wawel. However, Archbishop Kietlicz didn't intend to accept the existing situation, and having received from the young princes and the local Church hierarchy words of support, began his efforts in Rome to withdraw the fateful Bull. These treatments were successful, and when in May 1211 Mieszko I Tanglefoot died, Leszek I the White was able to return to the throne of Kraków. The intentions of the older generation had failed.
Архиепископ Киетиц пен Владислав Одоничтің ерте көтерілуі
1215 жылы Владислав Шпиндлешанкстің беделі IV Латеран кеңесінің қаулыларын қолдаған архиепископ Генрих Киетицтің ықпалының күшеюімен және одан кейін Вольборшта өткен кіші князьдердің құрылтайымен әлсіреп қалды. Бұл құрылтайда Лешек I Ақ, Конрад I Мазовиялық, Владислав Одоник және Казимир I Ополе шіркеуге экономикалық және құқықтық жеңілдіктер беруді ұзартуға келісіп қана қоймай, Одониктың заңды мұрасын талап етуіне де қолдау көрсетті. Соңында, 1216 жылы қарулы қақтығыстан сақтану үшін Шпиндлешанкс Одоникке бұрын оның әкесіне тиесілі болған ауданды берді (нақты аумақ туралы тарихшылар арасында пікір таласы болды: кейбіреулер Одоникке Обра өзенімен шекаралас Оңтүстік Үлкен Польшаны алғанын, ал басқалары жас князь Познань округін, қамалын қоса, толығымен алғанын айтады). Көрші және немере арасындағы келісім 1217 жылғы 9 ақпанда Папа Онорий III-нің бұйрығымен бекітілді. Сондай-ақ, архиепископ Киетицпен ресми татуласу болды, ол Шпиндлешанкстен Лекно цистерциандық монастырының кірісін алу құқығын алды.
In 1215 Władysław Spindleshanks' position was further weakened by the growth of the power of Archbishop Henry Kietlicz, who supported the provisions of IV Lateran Council, and the subsequent congress of the Junior princes in Wolbórz, where Leszek I the White, Konrad I of Mazovia, Władysław Odonic and Casimir I of Opole not only agreed to extend the economic and legal benefits for the Church, but also supported the claims of Odonic to obtain his rightful inheritance. Finally, in 1216, in order to avoid an armed confrontation, Spindleshanks gave Odonic the district who previously belonged to his father (the exact territory was a matter of dispute between historians: some believed that Odonic received Southern Greater Poland with the Obra River as frontier, and others consider that the young prince received the entire district of Poznań together with his castle). The agreement between uncle and nephew was confirmed by a Bull of Pope Honorius III issued on 9 February 1217. There has also been an official reconciliation with the Archbishop Kietlicz, who received the privilege from Spindleshanks to receive the revenues from the cistercian monastery of Łekno.
Архиепископ Киелицтің құлдырауы және Лешек I ақ патшамен келісім
1216 жылы жасалған татуласу шарттары бір жылға жетпеді. Архиепископ Киетичтің мақтанышпен және жоғары талпыныспен келуі оның қолдаушыларын ынталандырмады және Пяст князьдарының істеріне араласуын тоқтатты. Папа Онорий III-тің саясатының жеңілісінен кейін оның беделі одан да төмендеді. 1217 жылы бұрынғы қарсыластар Лешек I Ақ және Владислав Шпиндлшенк арасында күтпеген шарт жасалды, соған сәйкес егер біреуі немесе екеуі де еркек баласы болмаса, екіншісі оның барлық иеліктерін мұраға ала алатын болды. Бұл келісім Шпиндлшенкстің ең жақын туысы, Калиш князі Владислав Одоничтің мүдделеріне зиян келтірді.
The terms of the reconciliation accorded in 1216 lasted less than a year. The proud and ambitious attitude of Archbishop Kietlicz effectively discouraged his supporters and stopped his meddling in Piast Dukes affairs. His importance suffered a further decline after the defeat of the policies of Pope Honorius III. In 1217 an unexpected treaty was concluded between the previous antagonists Leszek I the White and Władysław Spindleshanks, under which if one or both rulers died without male issue, the other could inherit all his domains. This agreement clearly affected the interests of the Duke of Kalisz Władysław Odonic, Spindleshanks' nearest male relative.
Владислав Одоничтің куәлігі
Сол жылы Ұлы Польша герцогы Генрих I Бородатыйдың игілікті бейтараптығынан пайдаланып, Одоникпен болған дауды аяқтауға бел буды және оның жүрегі ауырған туысының жерін тартып алып, оны елден қашуға мәжбүр етті. Шпидлешанкс пен Генрих I Бородатый арасындағы ресми одақ (Лешек I Ақпен бұрынғы келісімге ұқсас), 1217 жылдың соңында немесе 1218 жылдың басында Садовелде өткен жиналыста, Познань епископы Павел II және Любуш епископы Вавржинецтің делдалдығымен жасалды. Белгісіз себептерге байланысты, келісімдердің шарттары тек Ұлы Польша герцогы үшін ғана тиімді болды. Ол Одоникке тиесілі болған жерді (1206 жылғы келісім бойынша Силезияға қайтарылған Калиштің бір бөлігін қамтитын) өмірі бойында сақтап қалуға және 1209 жылы Лузатия маркграфы Конрад II басып алған, бірақ Генрих I Бородатый бір жылдан кейін қайтарып алған Лубуш жерін иеленуге рұқсат алды. Садовел келісімі 1218 жылдың 9 мамырында жарияланған арнайы папалық бұйрықпен расталды, бұл Киелиц архиепископының билігін одан әрі әлсіретті. Үштік билеушілердің (Владислав III Шпидлешанкс, Генрих I Бородатый және Лешек I Ақ) алғашқы сынағы 1219 жылы архиепископ Генрих Киелицтің қазасы болды, содан кейін архиепископ лауазымына Шпидлешанкстің ең жақын серіктестерінің бірі, канцлер Винсент з Неалка бірауыздан сайланды.
In the same year the Duke of Greater Poland took advantage from the benevolent neutrality of Henry I the Bearded and finally decided to resolve the conflict with Odonic and took the district of his nephew, forcing him to flee the country. The formal alliance between Spindleshanks and Henry I the Bearded (similar to the previous agreement with Leszek I the White) took place at the end of 1217 or early 1218, during an assembly in Sądowel, through the mediation of the Bishops Paweł II of Poznań and Wawrzyniec of Lubusz. For unknown reasons, the content of the arrangements was beneficial only to the Duke of Greater Poland, who not only received the permission to retain Odonic's district (which included parts of Kalisz, who under the agreement of 1206, was returned to Silesia), but also obtain the district of Lubusz (captured in 1209 by the Margrave of Lusatia Conrad II but recovered by Henry I the Bearded one year later) during his lifetime. The agreement of Sądowel was ratified by a special papal bull issued on 9 May 1218, which further broke down the power of Archbishop Kietlicz. The first test of the Triumvirate (Władysław III Spindleshanks, Henry I the Bearded and Leszek I the White) was the death in 1219 of Archbishop Henry Kietlicz and the common choice for the post of Archbishop, the chancellor Wincenty z Niałka, one of Spindleshanks' closest associates.
Владислав Одоничтің оралуы
Владыслав Шпиндлешанкс Садовель съезінде алған көптеген пайдаларына қарамастан, пруссиялықтарға қарсы ұлттық науқанға қатыспады. Бұның себебі оның жүрегіндегі туысы Владислав Одоничтің іс-әрекеттері болды, ол Померанияның Суантополк II-нің (болжам бойынша Одоничтің құдайы) қонақжайлығы мен көмегі арқасында ағасының билігіне қарсы күресті бастады. Жағдай 1223 жылдың қазан айында Одонич күтпеген шабуыл жасап, Уйсте қаласын басып алғанда нашарлады, ал одан кейін (1225 жылы) іргелес Накло аймағын да жаулады. Шпиндлешанкстің жағдайы 1225 жылы Любуштың түсуінен кейін одан да қиын болды, оны Тюрингияның Ландграфы Людовик IV басып алды, ол Ұлы Польшаның герцогы мен оның туысы арасындағы үздіксіз шайқастарды пайдаланып, осы маңызды аймақты өз иелігіне көшirdi.
Despite the many benefits of Władysław Spindleshanks received in the congress of Sądowel he didn't participate in a national campaign against the pagan Prussians. The reason for this were the actions of his nephew Władysław Odonic, who, thanks to the hospitality and collaboration of Swantopolk II of Pomerania (probably Odonic's brother in law) began his struggle against the authority of his uncle. The situation worsened when, in October 1223, Odonic surprisingly attacked and managed to conquer the town of Ujście, and soon afterwards (in 1225) the adjacent district of Nakło. Spindleshanks' situation became more complicated after the loss of Lubusz in 1225, captured by Louis IV, Landgrave of Thuringia, who took advantage from the constants fights of the Greater Poland Duke with his nephew and could conquer this important territory.
Уджоускке қарсы соғыстың жаңа кезеңі. Ужстедегі жеңіліс
1227 жылы аға мен немере інісі арасындағы шешуші шайқас өтті. Спиндлшенкс воевода Доброгост басқаратын әскерді жіберіп, Ужстиені қоршауға алды, бірақ мықты жергілікті бекіністі бағындыра алмады. 15 шілдеде Одоник воеводаға күтпеген шабуыл жасап, оны толығымен жеңіліске ұшыратып, өлтірді. Осы жеңістің нәтижесінде Владислав Одоник Ұлы Польшаның көбісін бақылауға алды; алайда Одониктің одақтасы II Свантополк күтпеген жерден бұрынғы келісімді бұзып, Накло қаласын жаулап алып, өзін герцог деп жариялады және Лешек I Аққа адалдығын білдірмейтін болды.
The decisive battle between uncle and nephew took place in 1227. Spindleshanks sent an army under the command of the voivode Dobrogost besieged Ujście, but he couldn't take the strong local fortress, and on 15 July, Odonic surprisingly attacked the voivode, who was completely defeated and killed. Thanks to this victory, Władysław Odonic was able to take control over almost all Greater Poland; however, Odonic's ally Swantopolk II unexpectedly broke the existing treaty, took Nakło and proclaimed himself Duke, ended his homage to Leszek I the White.
Гасава съезі және Ақ Лешк I-нің өлтірілуі
Немере інісінің Померания билеушісімен одақ құруы Спиндлшенктің билігін қауіпке ұшыратты, ол қалған жерлерін жоғалтып алудан қорқып, Одоникпен араздасуларын бейбіт жолмен шешуге бел буды. 1227 жылғы 11 қарашада, Әулие Мартин күні, Пиаст әулетінің билеушілерінің, епископтардың және ақсүйектердің салтанатты құрылтайы шағын Куявия аймағындағы Ғасавада өтті. Бұл және басқа да күрделі мәселелерді талқылап, одан әрі қадамдар жасау үшін құрылтай шақырылды. Құрылтайдың бастамашысы Лешек I Ақтан басқа, оның інісі Конрад I Мазовиялық, Генрих I Сақалды, Владислав Одоник (тарихшылар оның көмегіне қатысты пікірлерде келіспейді), бүкіл епископтық және поляк магнаттарының көптеген өкілдері қатысты. Владислав Шпиндлшенк белгісіз себептермен Ғасаваға келмеді, бірақ Гнезно архиепископы Винсент және Познань епископы Павел II оның мүдделерін қорғады деп есептеледі. Ешкім 24 қараша күні таңда болған трагедияны күтпеді: Марцинково-Гурне қаласындағы мәжілістер арасындағы қысқа үзілісте Помераниялықтардың тобы Лешек I Аққа және Генрих I Сақалдыға шабуыл жасады. Лешек I қаза тапты, ал Генрих I ауыр жарақат алды, бірақ аман қалды. Заманауи дереккөздер мен кейінгі тарихнамада Свантополк II осы қылмыстың авторы деп нақты айтылады. Алайда, кейбір тарихшылар Владислав Одоник конгресте барлық жоспарларды және әңгімелерді Померания билеушісіне жеткізіп, оның құлықтасы болды деп санайды (Томаш Юрек жұмысына сәйкес). Тарихшылар 1227 жылы Померания герцогы мен Одоник арасындағы антагонизм Свантополк II Наклоны басып алғаннан кейін күрт күшейді деп болжайды. Одоник Ғасавадағы қылмысқа қатысқан деген пікірді қолдайтындар Наклоны басып алу Свантополк II мен Одониктың нақты ниеттерінен көңіл аудару үшін жасалған амал ғана деп есептейді. Осы оқиғаларға қатысты басқа да нұсқалар бар, бірақ жеткілікті мәліметтердің болмауы және түсініксіздік салдарынан бірнеше теория пайда болды. Кейбір тарихшылар Владислав Шпиндлшенк Лешек I-нің өліміне қатысқан болуы мүмкін деп санайды, өйткені осы қылмыстан ең көп пайда Свантополк II емес, ол алды. Бірақ бұл өте күмәнді, өйткені Владиславқа кейін Лешек I-нің ұлы Болеславты қорғау міндеті жүктелді, ал жесір герцогиня Гримслава күйеуінің өлтірушісіне ұлын тапсырмайтын еді.
The alliance of his nephew with the Pomeranian ruler put Spindleshanks' rule in jeopardy, and he feared that he could lose the remain of his lands; so, he decided to make a pacific solution to his disputes with Odonic. On St. Martin's day (11 November) 1227 a solemn congress of Piast rulers, bishops and nobles in the small Kuyavian district of Gąsawa was convened, where this and others delicate issue were discussed in order to take further steps. In addition to the instigator of the reunion, Leszek I the White, were also present his brother Konrad I of Masovia, Henry I the Bearded, Wladyslaw Odonic (whose assistance is disputed by historians), the entire episcopate and numerous representatives of Polish magnate families. For unknown reasons, Władysław Spindleshanks didn't appear in Gąsawa, although is believed that both Archbishop Wincenty of Gniezno and Bishop Paweł II of Poznań watched his interests. Nobody expected the tragedy, which occurred on the morning of 24 November: during a short break between the deliberations in the town of Marcinkowo Górne, a group of Pomeranians attacked both Leszek I the White and Henry I the Bearded; Leszek I was killed and Henry I severely wounded, but did survive. Contemporary sources and later historiography clearly recognize Swantopolk II as the crime's author. However, some historians believed that Władysław Odonic was an accomplice, passing all the plans and conversations to the Pomeranian ruler during the congress (according to the most recent work of Tomasz Jurek). Historians speculated that in 1227 the hostility between the Duke of Pomerania and Odonic suddenly appeared after Swantopolk II took Nakło. According to the proponents of the view that Odonic participated in the Gąsawa crime, believed that the capture of Nakło was only a distraction from the true intentions of Swantopolk II and Odonic. There are also other versions from these events, but because of shortage of resources and ambiguity there are several theories. Some historians believe that Władysław Spindleshanks was involved in Leszek I's death, because it was him, and not Swantopolk II, who obtain the greatest benefits from the crime. This is though very unlikely, as Władysław was later entrusted with the protection of Leszek's son, Bolesław, and the widow duchess Grzymisława wouldn't do such a thing as giving her son to her husband's murderer.
Краков тағын қайтарып алу
Гассавадағы қылмыс оқиғасынан кейін Владислав Шпидленкс дереу қаршаққа өтеді. Келесі жылдың басында, белгісіз жағдайларда, Ұлы Польшаның герцогы, Силезия әскерлерінің көмегімен тұтқынға алынған жүйесі Одоникті жеңіп алуы мүмкін болды. Содан кейін Шпидленкс Кіші Польшаға барып, 1217 жылы оның және Лешек I Ақ арасындағы өзара мұрагерлік туралы келісім негізінде Краков тағына талаптарын қойды. Краков герцогының бір жасар ұлы Болеслав V болғанымен, ол есейгенше Краковты басқаруды басқа біреуге беру қажет екені анық болды. Осы уақытта Лешек I-нің бауыры Мазовияның Конрад I Кіші Польшада пайда болып, Краков тағына да талапкерлік жасайды. 1228 жылдың 5 мамырында Вислицада өткен жиынға Польшаның жаңа Жоғары князі ресми түрде сайланды. Бұл жиынға Краков епископы Иво Одровуж, Краков губернаторы Марек з Бжезници және Сандомир воеводасы Пакослав Ескі бастаған қуатты ақсүйектер көптеп жиналды. Конрад I Мазовияның кандидатурасы Шпидленкс пайдасына қабылданбады.
After the crime of Gąsawa Władysław Spindleshanks turns directly to the offensive. At the beginning of next year and under unknown circumstances, the Duke of Greater Poland, with the help of Silesian troops, could defeat his nephew Odonic, who was taken prisoner. Spindleshanks then went to Lesser Poland, where he present his claim over the throne of Kraków under the basis of the agreement of mutual succession between him and Leszek I the White signed in 1217. Although the Duke of Kraków leave a one year old son, Bolesław V, it was clear that until he reached the proper age, the rule over Kraków had to be taken over by someone else. At the same time, Leszek I's brother Konrad I of Masovia appears in Lesser Poland and also put his claim over the Kraków throne. The formal election of the new High Duke of Poland was made at a meeting in Wiślica on 5 May 1228, where most of the powerful nobles gathered around the Bishop of Kraków, Iwo Odrowąż, the voivode Marek z Brzeźnicy, Governor of Kraków and Pakosław the Old, voivode of Sandomierz. There was rejected the candidacy of Konrad I of Masovia in favor of Spindleshanks.
Сиения конгрессі
Владислав Шпидленкстің Жоғарғы герцог ретінде таңдалуы толыққанды таңдау болған жоқ, себебі Ценья Пьервшада өткен жиналыста ол екі маңызды құжатқа қол қоюға міндеттелді. Бірінші құжатта Ұлы Польша герцогы шіркеуге бірнеше жеңілдіктер берді және оны одан әрі кеңейтті. Екінші құжат Лешек I Ақтың кішкентай ұлы Болеслав V туралы болды: жаңа Жоғарғы герцог оның қамқорлығын өз мойнына алып, оны жалпы мұрагері етіп белгіледі. Сонымен қатар, ол Кіші Польшаның ақсүйектері мен дін қызметкерлерінің келісімінсіз ешқандай жаңа заң шығармауға уәде берді. Осылайша, Польшада патшалық билік алғаш рет сайлау арқылы іске асырылды. Шпидленкс тікелей билікті тек Краков қаласында ғана жүзеге асырды: Сандомирж билігі Болеслав V-нің анасы Гримзиславаға берілді, бірақ формальды түрде ғана, өйткені соңында ол Жоғарғы герцогтың бақылауында қалды.
The choice of Władysław Spindleshanks as High Duke wasn't unconditional choice, because during an assembly organized in Cienia Pierwsza he was compelled to sign two important documents. In the first, the Duke of Greater Poland ensured several privileges to the Church, and even expanded it. The second was about the infant son of Leszek I the White, Bolesław V: the new High Duke took over his guardianship and making him his general heir. At the same time he promised not introduce any new law without the consent of the nobility and clergy of Lesser Poland. In this way, for the first time, the royal power in Poland was made by election. Spindleshanks assumed the direct rule only over Kraków: the authority over Sandomierz was handed by Bolesław V's mother Grzymislawa, although formally, because at the end remained under the control of the High Duke.
Генрих I-нің Краковтың губернаторы болып сайлануы
Өкінішке орай, саяси жағдай көп ұзамай Владислав Шпиндлешанскіге қарсы бұрылды. Оның жеңіліп, тұтқындаған туысы Владислав Одонич Плоцкқа қашып, оған қарсы соғысты жаңадан бастады, бұл Ұлы Польшаның герцогының Конрад I Мазовияға күтілетін шабуылға дайындалуына кедері келтірді (Одонич енді оның одақтасы болды). Сондықтан ол Краков тұрғындарының (қуатты Одроуж және Грифци әулеттері жетекшілік еткен) келісімімен Силезия герцогы Генрих І-ді қала басқарушысы етіп тағайындауға шешім қабылдады, бірақ тек губернатор лауазымымен. Шпиндлешанскінің осы қадамы Генрих І-нің оған әскери көмек көрсетуіне байланысты болуы мүмкін; сонымен қатар, Силезия герцогы Ұлы Польшаға мұрагерлік құқық алуға уәде алды, бұл Шпиндлешанскінің Болеслав V-ті мұрагері деп жариялаған Ценья құрылтайында бекітілген шарттарды бұзу болды.
Unfortunately, the political situation soon turned against Władysław Spindleshanks. His nephew Władysław Odonic, defeated and imprisoned by him, could escape to Płock and resume the war against him, which made the Duke of Greater Poland unable to prepare for the expected invasion against Konrad I of Masovia (who became now an ally of Odonic). Therefore, he decided with the approval of Kraków citizens (led by the powerful families of Odrowąż and Gryfici), to choose Silesian Duke Henry I the Bearded as ruler of the city, but only with the title of governor. Spindleshanks concession was given probably for the military support that Henry I give to him; in addition, the Silesian Duke obtain the promise of inheritance over Greater Poland, which was indeed a violation of the provisions contained in the Congress of Cienia, where Spindleshanks declared that Bolesław V was his heir.
Конрад I Мазовий мен Владислав Одоничке қарсы соғыс
1228 жылы жазда Конрад I Кіші Польшаға шабуыл жасады. Бірақ, экспедиция сәттілікке жетпеді, себебі оған Генрих I Сақалдының үлкен ұлы және мұрагері Генрих I күтпеген шабуыл жасады. Ол Миядзборзем, Скала және Вроциежи шайқастарында Мазовия герцогін жеңіске жеткізді. Конрад бас қоймады және бір жылдан кейін қайтадан әскери операцияларды бастады, бұл жолы жақсы нәтижелерге қол жеткізді, әсіресе Спитковицеде болған кездесуде Генрих I-ді тұтқындап алғаннан кейін; осы оқиға оның қайтыс болған ағасы Лешек Аққа қарсылардың күшін жойды және Конрад Кіші Польшаның көп бөлігін бақылауға алды, бірақ Генрих I-ді оның әйелі Андеханың Гедвигісінің араласуымен босатып жіберді. Сонымен бірге, ол өзінің туысы Болеслав V-ті Сандомир герцогтігінен айырып, осы жерді өзінің ұлы Болеславқа берді. Көп ұзамай Конрад I және оның одақтасы Одоник Спиндлшенкске қарсы тікелей соғыс бастады. Конрад I орыс әскерлерінің көмегіне қарамастан, Калишты қоршауға алғанда сәтсіздікке ұшырады. Солтүстікте Одоникпен күреске тым ден қойып, Шпиндлшенкс қалаға көмектесуге уақытында келмеді; алайда, Силезия герцогы үшін қаланың мықты қабырғалары тым берік болды, ол кері шегінуге мәжбүр болды.
Konrad I's military attack on Lesser Poland took place in the summer of 1228. The expedition, however, didn't bring success, because he was surprisingly attacked by Prince Henry, eldest son and heir of Henry I the Bearded, who successfully defeated the Masovian Duke in the Battles of Międzyborzem, Skałą and Wrocieryżem. Konrad didn't give up and one year later he again started military operations, this time with better results, especially after the capture and imprisonment of Henry I after a supposed meeting in Spytkowice; this event successfully paralyzed the opponents of his late brother Leszek the White and Konrad managed to control most of Lesser Poland, although he released Henry I from captivity thanks to the efforts of his wife Hedwig of Andechs. Immediately, he deprived his nephew Bolesław V from the Duchy of Sandomierz and invested his own son Bolesław with this land. Shortly thereafter, Konrad I and his ally Odonic began the direct war against Spindleshanks. Konrad I unsuccessfully besieged Kalisz, despite the help of Russian troops. Spindleshanks, too busy in his fight against Odonic in the north, couldn't came in time to aid the city; however, the powerful city walls were too much for the Silesian Duke, who was forced to withdraw.
Жеңілу және қашу
Спиндлшенкс көп ұзамай белгісіз жағдайда немере інісінен жеңіліп, Расибордағы Ополе герцогы Казимир I сарайына қашуға мәжбүр болды. Жас Болеслав V-тің ағасының оны тақтан түсіруі Генрих I-ге Мазовия герцогына шабуыл жасауға себеп болды. Спиндлшенкс та осы мүмкіндікті пайдаланып, Силезия герцогымен қайтадан одақ құрды және Ұлы және Кіші Польшадағы барлық құқықтарын Генрих I-ге ресми түрде берді.
Spindleshanks was soon defeated by his nephew under unknown circumstances, and forced to flee at the court of Duke Casimir I of Opole in Racibórz. The deposition of young Bolesław V by his uncle was the excuse for Henry I to attack the Masovian Duke. Spindleshanks also took advantage of this, and renewed his alliance with the Silesian Duke, with the formally transfer of all his rights over both Greater and Lesser Poland to Henry I.
Ұлы Польшаны қайтарып алудың соңғы әрекеті
1231 жылдың көктемінде Генрих I Спиндлшенкспен бірге Владислав Одоничке қарсы соңғы жорығын жасады. Алғашқы табысқа қарамастан, Познань епискобы Пауэль мен Ұлы Польша ақсүйектері Наленч, Лабендзь және Нялкоудың көмегі арқасында Гнезно қабырғаларында сәтсіздікке ұшырады.
In the spring of 1231 Henry I made his last expedition with Spindleshanks against Władysław Odonic. Despite initial success, thanks to the help gave by Paweł, Bishop of Poznań, and Greater Poland noble families Nałęczów, Łabędziów and Niałków, ended in failure at the walls of Gniezno.
Құпия өлім және мұрагерлік
Немере інісі Одоникке қарсы жорық Спиндлшенктің соңғы саяси әрекеті болды. Ортағасырлық дереккөздердегі мәліметтерге сәйкес, бірақ басқа ақпарат көздерімен толық расталмағандықтан, бұрынғы Үлкен Польша герцогының өлімі қызықсыз жағдайларда болды. Цистерциандық француз монахы Альберик Тройс-Фонтеннің жылнамасына сәйкес, жетпіске жуық жастағы Спиндлшенксті Środa Śląska қаласында ол зорлауға тырысқан неміс қызы өлтірген. Кейбір тарихшылардың пікірінше, бұл оқиға Владыслав Ласконог туралы емес, оның немере інісі Владыслав Одонич туралы. Спиндлшенктің арсыз мінез-құлқын растайтын тағы бір дереккөз – Ян Длугош, ол өмірінің соңғы жылында оның поддандылары оны "саудагерлермен заңсыз қарым-қатынас жасағаны" үшін жек көретінін жазды. Владыслав III Спиндлшенктің қайтыс болған күні көбінесе 1231 жылдың 3 қарашасы деп белгіленген (басқа ұсынылған күн, 18 тамыз, тек Ян Длугош айтқан, расталмаған және тарихшылар қабылдамаған). Оның қайда жерленгені белгісіз. Кейбір зерттеушілер герцогтың жер аударылу кезінде қайтыс болғаны туралы мәліметке сүйене отырып, Владыслав III Спиндлшенк Силезияда, мүмкін Рациборда жерленген деп санайды. Басқа деректерге сәйкес, ол Лубиньдегі бенедиктин монастырында жерленген. Ол қайтыс болғаннан кейін Генрих I Бородатый мұрагерлік шарты бойынша Үлкен және Кіші Польшаның басты үміткері атанды, бірақ оның осы аймақтардағы құқықтары көп ұзамай күмәндандырылды және ол екеуін де бағындыру үшін күресуге мәжбүр болды.
The expedition against his nephew Odonic was the last political activity of Spindleshanks. Following the information of medieval sources, although not properly confirmed by other sources of information, the demise of the former Duke of Greater Poland was under scandalous circumstances. According to the chronicles from the Cistercian French monk Alberic of Trois Fontaines the almost seventy years old Spindleshanks was murdered in Środa Śląska by a German girl whom he tried to rape. According to some historians the story is not about Władysław Laskonogi, but his nephew Władysław Odonic. Another source who confirm the unworthy conduct of Spindleshanks came from Jan Długosz, who wrote that in the last year of his life his subjects despised him because of his "fornication with prostitutes". The date of death of Władysław III Spindleshanks was generally placed on 3 November 1231 (another proposed date, 18 August, was suggested only by Jan Długosz, wasn't confirmed, and is rejected by historians). It is not known where he was buried. Some researchers, based on the information that the Duke died in exile, believes that Władysław III Spindleshanks was buried in Silesia, perhaps in Racibórz. Others, based on late chroniclers, assumes that he was buried in the Benedictine monastery in Lubiń. At his death, Henry I the Bearded, by virtue of the inheritance treaty, became the main claimant over both Greater and Lesser Poland, but his rights over this areas where soon contested and he had to fight to conquer both.