Кіріспе

Британдық романист, ақын, драматург және саяхат жазушысы Лоуренс Джордж Дюрелл (/ˈdʌrəl/; 27 ақпан 1912 – 7 қараша 1990) – эмигрант британдық романист, ақын, драматург және саяхат жазушысы. Ол табиғатты зерттеуші және жазушы Джеральд Дюреллдің ағасы болды. Британдық отаршыл ата-анасының отбасында Үндістанда дүниеге келген ол 11 жасында білім алу үшін Англияға жіберілді. Ол формалды білімді ұнатпаған, бірақ 15 жасында өлең жаза бастады. Оның алғашқы кітабы 1935 жылы, 23 жасында жарық көрді. 1935 жылдың наурыз айында ол анасы және кіші туыстарымен бірге Корфу аралына көшіп барды. Дюрелл содан кейін көптеген жылдар бойы әлемнің түкпір-түкпірінде өмір сүрді. Оның ең танымал туындысы – 1957-1960 жылдары жарық көрген «Александрия төрттігі». Сериядағы ең белгілі роман – біріншісі, «Жюстин». 1974 жылдан бастап Дюрелл көптеген осы әдістерді пайдалана отырып, «Авиньон бестігін» жариялады. Бұл романдардың біріншісі, «Мырза немесе қараңғылық ханзадасы», 1974 жылы Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығын жеңіп алды. Ортаңғы роман, «Констанция немесе жеке тәжірибелер», 1982 жылы Букер сыйлығына үміткер болды. Ғасырдың соңына қарай Дюрелл бестселлер автор және Англиядағы ең танымал жазушылардың бірі болды. Дюрелл Лейтонстонда (Шығыс Лондон) жылжымайтын мүлік агенті болып қысқа уақыт жұмыс істеді.

Бірінші неке және Дюрреллдің Корфуға көшіп кетуі

1935 жылы 22 қаңтарда Дюррелл өнер студенті Нэнси Изобель Майерске (1912–1983) үйленді, олмен Лондонда қысқа ғана уақыт фотостудия ашты. Бұл оның төрт некесінің біріншісі болды. Дюррелл Англияда бақытсыздыққа ұшырады және сол жылдың наурыз айында жаңа әйелін, анасын және кіші туыстарын Грекияның Корфу аралына көшуге көндірді. Олар онда арзан өмір сүріп, ағылшын ауа райынан және Дюрреллдің "ағылшын өлімі" деп есептеген тұншықтыратын ағылшын мәдениетінен қашуға мүмкіндік алды. Осы жылы Дюрреллдің алғашқы романы "Сүйіктілердің сыбызғышысы" Cassell баспасынан жарық көрді. Осы шамада ол Генри Миллердің 1934 жылғы "Рак тропигі" романының бір данасын кездестірді. Ал 1938 жылы жазылған "Қара кітабында" "төрт әріпті сөздер, қияметтік суреттер [және] оның көңіл-күйі де "Рак тропигі" сияқты апаттық" болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын: Миллер мен Нинмен бірге Парижде

1937 жылдың тамызында Лоренс пен Нэнси Генри Миллер мен Анаис Нинмен кездесу үшін Париждегі Вилла Сератқа сапарлады. Альфред Перлспен бірге Нин, Миллер және Дюрелл «өздерінің әдеби қозғалысын құруға бағытталған ынтымақтастыққа» кірісті. Олардың жобаларына «Таңның ұясы» және «Бостер» кірді, бұл ауылдық клубтың жарияланым органы, оны Вилла Серат тобы «өздерінің көркемдік мақсаттары үшін» пайдаланды. Олар сондай-ақ Дюреллдің «Қара кітабын», Миллердің «Макс және ақ фагоциттерін» және Ниннің «Артификстің қысы» атты туындыларын жариялау үшін «Villa Seurat Series» сериясын бастады. «Обелиск» баспасынан Джек Кахан баспагерлік қызметін атқарды. Дюрелл үш әдеби ағасы бар екенін айтты: Т. С. Элиот, грек ақыны Джордж Сеферис және Миллер. Ол Миллердің кітабын алғаш рет қоғамдық дәретханада қалдырылған «Рак тропигі» кітабының бір данасын тауып алғаннан кейін оқыды. Ол кітаптың өзін «басынан аяғына дейін» дірілдеткенін айтты. Дюреллдің ең белгілі алғашқы романы «Қара кітап: Агония» Миллердің ықпалында жазылды; ол 1938 жылы Парижде жарық көрді. Бұл романның ашық-жасық суреттері Ұлыбританияда 1973 жылға дейін жарияланбады. Романның басты кейіпкері Лоуренс Люцифер өліп бара жатқан Англияның рухани босқылығынан құтылуға тырысады және Грекияны жылы әрі құнарлы орта деп санайды.

Некенің бұзылуы

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Дюрреллдің анасы мен бауырлары Англияға оралды, ал Нэнси олармен бірге Корфуда қалды. 1940 жылы олардың Пенелопа Беренгария есімді қызы дүниеге келді. Грекияның құлауынан кейін Лоренс пен Нэнси Крит арқылы Александрияға, Мысырға қашып кетті. Олардың некесі бұрыннан бері шиеленісіп, 1942 жылы ажырасып кетті. Нэнси кішкентай Пенелопаны өзімен бірге Иерусалимге алып кетті. Корфуда өткен жылдары Дюррелл арал туралы кітапқа қағазын жазып, нотаттар жасаған. Бірақ оны соғыстың соңына қарай Мысырға келгенде ғана толыққанды жазды. "Проспероның жасушасы" атты кітабында Дюррелл Корфуды "Иония теңізіндегі шағын, жарқын арал" деп сипаттап, оның сулары "дүниежүзінің өмірлік соқпағындай" екенін айтты.

Египет пен Родостағы баспасөз атташесі; екінші неке

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дюррелл британдық елшіліктерге баспасөз атташесі болып қызмет етті, бірінші Каирде, содан кейін Александрияда. Александрияда ол Ева (Иветта) Коэнмен (1918–2004) танысты, ол еврей Александриялық болған. Ол "Александрия төрттігі" романындағы Жустин кейіпкеріне шабыттандырды. 1947 жылы Нэнсиден ажырасқаннан кейін Дюррелл 1942 жылдан бері бірге тұрған Ева Коэнге үйленді. Олардың қызы Сапфо Джейн 1951 жылы Оксфордширде дүниеге келді және ежелгі грек ақыны Сапфоның құрметіне осылай аталды. 1948 жылдың жазында Евамен бірге Лондонға оралды, сол кезде Югославияның маршалы Тито Сталиннің Коминформымен байланысын үзіп тастады. Дюрреллді Британдық кеңесі Югославияның Белградына жіберді және ол 1952 жылға дейін онда қызмет етті. Бұл сапардан ол "Сербия аспанындағы ақ бүркіт" (1957) романына материал жинады. 1952 жылы Ева нервтік күйзеліске ұшырап, Англиядағы ауруханаға жатты. Дюррелл қызы Сапфо Джейнмен бірге Кипрге көшіп, үй сатып алып, өзінің жазуын қолдау үшін Панкипр гимназиясында ағылшын әдебиетінен сабақ берді. Содан кейін ол Грекиямен бірігу үшін жергілікті қозғалыс кезінде британ үкіметі үшін жаңалықтар қызметінде жұмыс істеді. Ол Кипрде өткен өмірі туралы "Ащы лимон" кітабында жазды, ол 1957 жылы Дафф Купер сыйлығын жеңіп алды. 1954 жылы ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды. Дюррелл 1956 жылдың тамызында Кипрден кетіп қалды. Аралдағы саяси жағдай және британ үкіметіндегі лауазымы оны қастандықтардың нысанына айналдырды. 1962 жылы ол Роберт Грейвс, Жан Ануиль және Карен Бликсен сияқтылармен бірге қарастырылды, бірақ ақырында Джон Стейнбекке ұтылып қалды. Академия "Дюрреллге осы жылы басымдық берілмейді" деп шешті, себебі "олар «Александрия төрттігі» жеткілікті емес деп ойлады, сондықтан оны болашақта бақылауда ұстауға шешім қабылдады". Дегенмен, ол ешқашан қайтадан ұсынылмады. Продюсерлік компания Джастин туралы фильмді де ұсынды, ол 1969 жылы шықты. Дюррелл Францияның Лангедок аймағындағы шағын Сомиер ауылына қоныстанды, онда ол ауылдың шетінде үлкен үй сатып алды. Үй кең аумақта орналасқан және қабырғамен қоршалған. Мұнда ол "Афродитаның көтерілісі" атты жинағын жазды, оның құрамында «Тунк» (1968) және «Нунквам» (1970) кітаптары бар. Ол сондай-ақ 1974-1985 жылдары жарық көрген «Авиньон бестігін» аяқтады, онда оның метафикциялық «Александрия төрттігіндегі» көптеген мотивтер мен стильдер қолданылды. Бұл туысқандық туындылар көбінесе бестік ретінде сипатталғанымен, Дюррелл оны «quincunx» деп атады. Бестіктің алғашқы романы «Месье, немесе қараңғылық князі» 1974 жылы Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығын алды. Сол жылы Дюррелл АҚШ-та тұрып, Калифорния технология институтында гуманитарлық ғылымдар жөніндегі Эндрю Меллонның арнайы профессоры болып қызмет етті. «Quincunx» бестігінің ортаңғы романы «Констанция, немесе жеке тәжірибелер» (1981), Германияның 1940 жылдардағы Францияны басып алуы кезіндегі Францияны бейнелейді, 1982 жылы Букер сыйлығына ұсынылды. Бұл кезеңдегі басқа туындылар: Сицилиялық карусель, осы аралға арналған мақтау, Грек аралдары және Цезарьдің алып көлеңкесі, ол Франциядағы Прованс аймағында орналасқан және осы аймаң туралы баяндайды.

Кейінгі жылдары, әдебиеттік әсерлер, көзқарастар және бедел

Көп жылдан бері темекі шегетін Дюррелл көп жылдар бойы эмфиземадан зардап шегіп келді. 1990 жылы қарашада Сомиердегі үйінде инсульттан қайтыс болды және Сомиердегі Сен-Жульен-де-Монтредон шіркеуінің қорымында жерленді. Оның кіші қызы Сапфо Джейн 1985 жылы 33 жасында өз-өзіне қол жұмсады. Дюрреллдің қайтысынан кейін Сапфоның күнделіктерінде әкесімен болған инцест қарым-қатынас туралы айғақтар табылды.

Дюрреллдің мемлекеттік қызметі және оның көзқарасы

Дюррелл бірнеше жыл Сыртқы істер министрлігінде қызмет етті. Ол Афина мен Каирдегі британдық елшіліктердегі аға баспасөз хатшысы, Александрия мен Белградтағы баспасөз атташесі, сондай-ақ Грекияның Каламата және Аргентинаның Кордова қалаларындағы Британ институттарының директоры болды. Ол Додеканез аралдары мен Кипрдегі жариялық байланыстар директоры қызметін де атқарды. Кейіннен ол "консервативті, реакциялық және оңшыл" саяси көзқарастары ұятқа қалдыруы мүмкін деп санап, Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің кавалер-командоры атағын қабылдаудан бас тартты. Бірақ Югославияға деген жек көрінісі одан да зор болды.

Дюреллдің поэзиясы

Дюррелдің поэзиясы оның романдарының артында қалып қойды, бірақ Питер Портер «Таңдалған өлеңдер» кітабына жазған кіріспесінде Дюррелді «Соңғы жүз жылдың ең жақсы [ақындарының] бірі. Және ең әдемісі» дейді. Портер Дюррелдің поэзиясын былай сипаттайды: «Әрдайым дыбысы мен синтаксисі жағынан әдемі. Оның жаңашылдығы – жазған нәрселерінен артық биік пікірлерге ұмтылмауы, сонымен қатар тілдің барлық лексикасын шеберлікпен қолдануында».

Ұлыбритания азаматтығы

Өмірінің көп бөлігінде Дюррелл тек британдық немесе Ұлыбританиямен байланысты деп танылуға қарсы тұрды. Ол өзін космополит санауды жөн көрді. Ол қайтыс болғаннан кейін, Дюрреллдің британдық азаматтығы болмаған деген мәлімдемелер пайда болды, бірақ ол британдық отаршыл ата-анасының баласы ретінде, Британдық Радж кезінде Үндістанда туғандықтан бастапқыда британдық азамат ретінде тіркелген. 1966 жылы Дюррелл және көптеген бұрынғы және қазіргі британдық резиденттер Комонвелл Иммигранттар Заңына енгізілген түзетулерге байланысты «патриалды емес» деп жарияланды. Заңның жасырын мақсаты Үндістан, Пәкістан және Батыс Индиядан иммиграцияны азайту болды, бірақ Дюррелл де осы заңның салдарынан зардап шегіп, азаматтықтан бас тартылды. Ол 1962 жылғы Комонвелл Иммигранттар Заңына сәйкес 1962 жылы британдық азамат ретінде тіркелуі керек екенін білмеді. 2002 жылы The Guardian газетінде хабарланғандай, 1966 жылы Дюррелл «20 ғасырдың соңындағы ең көп сатылған, танымал ағылшын романистерінің бірі» және «оның даңқының шыңында» болды. Ұлыбританияға кіру немесе тұруға қатысты нормативтік азаматтық құқықтарынан айырылған Дюррелл әр кіру үшін виза алуға мәжбүр болды. Дипломаттар осы жағдайға қатты ашуланып, ұялған. «Париждегі елші, сэр Патрик Райли осы жағдайға соншалықты ашуланып, Сыртқы істер министрлігінің жоғары лауазымды қызметкерлеріне хат жазып: «Министрлердің, Сыртқы істер және Ішкі істер министрліктеріндегілердің, ағылшын тіліндегі ең ұлы жазушыларымыздың бірі Ұлыбритания азаматтығынан айырылып жатқанын білуіне көз жеткізудің жөн боларын айтқым келеді» деп жазды».

Мұра

Дюрреллдің қайтысынан кейін, оның өмір бойындағы досы Алан Г. Томас Дюрреллмен байланысты кітаптар мен мерзімдік басылымдардан тұратын жинақты Ұлыбритания кітапханасына сыйлады. Бұл жинақ ерекше Лоренс Дюррелл жинағы ретінде сақталып келеді. Томас бұрын Дюрреллдің жазбалары, хаттары мен өлеңдерінен құралған «Жер рухы» (1969) атты антологияны редакциялаған болатын. Онда Дюрреллдің өзі жариялаған туындыларына қатысты материалдар қамтылған. Париж Нантер университетіндегі Лоренс Дюррелл кітапханасында маңызды құжаттамалық ресурс сақтаулы.