Үй шаруашылығының бас ер адам қызметкері

Кіріспе

Көбінесе үй шаруашылығының барлық қызметшілеріне жауапты ер адам үй қызметшісі.

Батлер – үлкен үйлерде қызмет ететін және үй шаруашылығымен айналысатын адам. Ірі үйлерде үй шаруашылығы кейде бөлімдерге бөлінеді, онда батлер асхананы, шарап қоймасын және кладовканы басқарады. Кейбіреулері бүкіл қабатты және үйдің сыртқы келбетіне үй шаруашылықтарын қарауға жауапты болады. Батлер әдетте еркек және еркек қызметшілерді басқарады, ал үй шаруашылығын жүргізуші әдетте әйел және әйел қызметшілерді басқарады. Дәстүр бойынша, еркек қызметшілер (мысалы, лакейлер) әйел қызметшілерге қарағанда жақсы жалақы алады және жоғары мәртебеге ие. Батлер, ең жоғары мәртебелі еркек қызметші ретінде, ең жоғары қызметші мәртебесіне ие. Ол кейде шофер болып та жұмыс істей алады. Ескі үйлерде, егер батлер ең жоғары дәрежелі қызметкер болса, майордо, батлер-әкімші, үй менеджері, жеке қызметші, штаб менеджері, штаб бастығы, штаб капитаны, мүлік менеджері және үй қызметкерлерінің басшысы сияқты атақтар берілуі мүмкін. Қызметкердің нақты міндеттері берілген лауазымға байланысты, бірақ, ең бастысы, жұмыс берушінің талаптарына сәйкес белгілі бір дәрежеде өзгереді. Ең сәнді үйлерде немесе жұмыс берушіге бірнеше резиденция болған жағдайда, батлерден жоғары тұрған мүлік менеджері болуы мүмкін. Батлерге бас лакей немесе лакейдің көмекшісі көмектесе алады.

Өмірбаян

Бютлер сөзі англо-норманд тілінен келген, ол көне норманд тіліндегі *butelier сөзінің түрі, көне француз тіліндегі botellier сөзімен сәйкес келеді, ол «патшаның шарап бөтелкелерін басқаратын шенеунік» дегенді білдіреді. Бұл сөз boteille – «бөтелке» (қазіргі француз тілінде bouteille) сөзінен шыққан, ал ол Gallo Romance тіліндегі BUTICULA – «бөтелке» сөзінен туындаған. Ғасырлар бойы бютлер шарап және басқа бөтелкедегі сусындарды сақтауға және дастарқанға ұсынуға жауапты адам болған. Көне заманда мұндай сусындар шаруашылықтың маңызды бөлігін құрап, бютлердің үйдің басқарушысы болуына әкелген. Ұлыбританияда бютлер бастапқыда ірі шаруашылықтың орта буын қызметкері болған. 17 және 18 ғасырларда бютлер ең жоғары мәртебелі үй шаруашылықтарындағы қызметкерлердің ең аға, көбінесе ер адам мүшесіне айналды. Алайда, кейде тек үй шаруашылығын ғана емес, сонымен қатар сыртқы мүлікті және қаржылық мәселелерді басқаратын, 19 ғасырға дейін бютлерден жоғары әлеуметтік статусы бар басқарушы да болған. Бютлерлер бұрын әрқашан ерекше форма киетін, ол кіші қызметкерлердің киімінен ерекшеленетін. Бірақ бүгінде бютлерлер көбінесе бизнес-стильдегі костюм немесе кеңсеге лайықты киім киеді және арнайы жағдайларда ғана форма киеді. Күміс бұйымдарымен жұмыс істейтін күмісшінің (silverman) күміс бұйымдарын, оларға байланысты дастарқан жиынтығын және әскери және басқа да ресми шараларда қолданылатын құрал-жабдықтарды басқару, қауіпсіз сақтау, пайдалану және тазалау бойынша білімі мен тәжірибесі бар.

Шығуы мен тарихы

Қазіргі заманғы батлердің рөлі бұрынғыдан өзгеріп, негізінен алкогольді сусындарды сақтау және дастарқанға берумен байланысты болған ескі міндеттерден дамыды.

Елизаветалық кезеңнен Виктория дәуіріне дейін

Элизавета дәуіріндегі үй иесі кейінірек пайда болған батлерге көбірек ұқсас болды. Бірте-бірте, 19 ғасырда, әсіресе Виктория дәуірінде, түрлі елдерде батлерлердің және басқа да үй қызметшілерінің саны арта түскенде, батлер үй шаруашылығының аға еркек қызметшісіне айналды. Осы кезде ол заманауи шарап қоймасын, «бүттері» немесе «кладовканы» (француз тілінде pain – латын тілінде panis – нан) басқарды, ол нан, май, ірімшік және басқа да негізгі азық-түліктермен қамтамасыз етті, сондай-ақ жуу және шашу үшін сүлгілер мен тасты ыдыстар бар «эвери» де оның қарауында болды. Ең сәнді үйлерде кейде жылжымайтын мүлік иесі немесе басқа да аға үй иесі болып, батлердің міндеттерін бақылап отыратын. 1861 жылы Ұлыбританияда жарық көрген Миссис Битонның «Үй шаруашылығын басқару кітабында» былай делінген: «Отбасыдағы еркек қызметшілердің саны қожайынының байлығы мен мәртебесіне қарай өзгереді, герцог сарайының иесінен, басында кабалан және үй иесі тұрған кең штаттан бастап, қарапайым үйдің иесіне дейін, онда бір ғана лакей немесе тіпті барлық жұмысты атқаратын адам ғана болады. Мырзалардың үйлерінің көпшілігінде, мүмкін, ливрея киген қызметші, батлер, лакей және кочман немесе кочман мен жылқышы болады, егер жылқы саны екі-үштен асса. Үй шаруашылығы әдетте жауапкершілік аймақтарына бөлінетін. Батлер асхананы, шарап қоймасын, кладовканы және кейде бүкіл бас қабатты басқарды. Батлердің тікелей бағынышында бірінші лакей (немесе бас лакей) болды, бірақ батлердің ауруы немесе қатысуы болмаған кезде оның орнын басатын батлердің орынбасары немесе көмекші батлер де болуы мүмкін. Лакейлер – үй шаруашылығында осы лауазымда көбінесе көптеген жас жігіттер болды – тамақ беру, есіктерге қарау, ауыр заттарды тасымалдау сияқты түрлі міндеттерді орындады және олар көбінесе жеке қызметшілердің де жұмысын атқарды. Жеке қызметшілер өздерінің жұмыс берушілері үшін түрлі жеке міндеттерді орындады. Батлер осы барлық кіші қызметкерлерді жұмысқа алып, оларға басшылық етті және әрқайсысы тікелей оған есеп берді. Үй иесі үйдің жалпы көрінісіне және тазалығына жауапты болды. Егер үй шаруашылығында ресми бас үй иесі болмаса, әйел қызметшілер мен ас үй қызметкерлері де тікелей батлердің басқаруында болды, ал кіші үйлерде батлер көбінесе жеке қызметшінің де жұмысын атқарды. Жұмыс берушілер, олардың балалары мен қонақтары батлерге (егер болса, батлердің орынбасарына) тек тегімен ғана аталды, ал қызметшілер, үй шаруашылығы қызметкерлері және саудагерлерге «Мырза [Тегі]» деп тіл қатады. Батлерлерді әдетте үй иесі жалдады, бірақ олар әдетте үй иесінің әйеліне есеп берді. Битон өзінің нұсқаулығында батлерлерге жылына 25-50 фунт стерлинг (2675-5350 АҚШ доллары) жалақы төлеуді ұсынды; бөлме және тамақ, сондай-ақ ливреялық киім қосымша артықшылықтар болды, ал «шұлық» деп аталатын сыйлықтар да кең таралған. Үйленген батлерлер өз отбасылары үшін жеке тұрғын үйді ұйымдастыруға тиіс болды, сондай-ақ басқа да барлық қызметшілер де осылай істеді.

The steward of the Elizabethan era was more akin to the butler that later emerged. Gradually, throughout the 19th century and particularly the Victorian era, as the number of butlers and other domestic servants greatly increased in various countries, the butler became a senior male servant of a household's staff. By this time he was in charge of the more modern wine cellar, the "buttery" or pantry (from French pain from Latin panis, bread) as it came to be called, which supplied bread, butter, cheese, and other basic provisions, and the ewery, which contained napkins and basins for washing and shaving. In the very grandest households there was sometimes an Estate Steward or other senior steward who oversaw the butler and his duties. Mrs Beeton's Book of Household Management, a manual published in Britain in 1861, reported:

<blockquote>The number of the male domestics in a family varies according to the wealth and position of the master, from the owner of the ducal mansion, with a retinue of attendants, at the head of which is the chamberlain and house steward, to the occupier of the humbler house, where a single footman, or even the odd man of all work, is the only male retainer. The majority of gentlemen's establishments probably comprise a servant out of livery, or butler, a footman, and coachman, or coachman and groom, where the horses exceed two or three. The household itself was generally divided into areas of responsibility. The butler was in charge of the dining room, the wine cellar, pantry, and sometimes the entire main floor. Directly under the butler was the first footman (or head footman), although there could also be a deputy butler or under butler who would fill in as butler during the butler's illness or absence. The footman‒there were frequently numerous young men in the role within a household‒ performed a range of duties including serving meals, attending doors, carrying or moving heavy items, and they often doubled as valets. Valets themselves performed a variety of personal duties for their employer. Butlers engaged and directed all these junior staff and each reported directly to him. The housekeeper was in charge of the house as a whole and its appearance. In a household without an official head housekeeper, female servants and kitchen staff were also directly under the butler's management, while in smaller households, the butler usually doubled as valet. Employers and their children and guests addressed the butler (and under butler, if there was one) by last name alone; fellow servants, retainers, and tradespersons as "Mr. [Surname]". Butlers were typically hired by the master of the house but usually reported to its lady. Beeton in her manual suggested a GBP 25–50 (US$2,675‒5,350) per year salary for butlers; room and board and livery clothing were additional benefits, and tipping known as vails, were common. The few butlers who were married had to make separate housing arrangements for their families, as did all other servants within the hierarchy.

АҚШ-тың алғашқы жылдары

Америка Құрама Штаттарында құлдықтың басталуынан бері, 17 ғасырдың басында африкалық американдықтар үй қызметшілері ретінде жұмыс істеді. Кейбіреулері кейіннен үй иесінің жеке қызметшісіне айналды. Әлеуметтік тарихшы Гэри Пакрейн, әсіресе дәулетті үйлерде жұмыс істегендердің иелерінің немесе олардың әйелдерінің қоғамдағы беделін арттыратын "әдепті" нормалар мен жеке қасиеттерін шынайы түрде қабылдағанын айтады. Америкада коммерциялық баспа арқылы жарық көрген алғашқы кітаптардың бірін Роберт Робертс есімді афроамерикандық үй иесінің жеке қызметшісі жазған. 1827 жылы алғаш рет басылған "Үй қызметшісінің нұсқаулығы" кітабы негізінен үй иесінің жеке қызметшілері мен официанттарға арналған нұсқаулық болып табылады және Пакрейн оны "соғысқа дейінгі Америка Құрама Штаттарындағы афроамерикандықтардың ең тамаша кітабы" деп атайды. Кітапқа деген қызығушылық артып, 1828 жылы екінші, ал 1843 жылы үшінші басылымы жарық көрді. Еуропалық келісімшарт бойынша жұмыс істегендер үй қызметшілерінің қатарын құрады, олардан кейін үй иесінің жеке қызметшілері таңдалды. Олар институционалды құлдықтың құрбандары болмаса да, көптегендері үй шаруашылығына өз еркімен келмеген, қарыз немесе мәжбүрлеу арқылы оған итермеленген. Афроамерикандық құлдар сияқты, олар да үй шаруашылығында жоғарылауға мүмкіндік алды, ал олардың бақыты немесе бақытсыздығы негізінен қожайындарының мінез-құлқына байланысты болды.

Қазіргі заманғы үй басқарушысы

1920 жылдардың басында (Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін) Батыс Еуропа елдерінде және АҚШ-та үй шаруашылығы қызметкерлерінің жұмыспен қамту деңгейі күрт төмендеді. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ұлыбританияда шамамен 30 000 үй қызметшісі жұмыс істеді. 1980 жылдардың ортасына қарай олардың саны жүзге жуық қысқарды деп есептеледі. Әлеуметтік тарихшы Барри Хигман қоғамдағы үй шаруашылығы қызметкерлерінің көптігі әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктің жоғары деңгейімен байланысты екенін айтады. Керісінше, қоғамның әлеуметтік топтары арасындағы теңдік артқан сайын, үй шаруашылығы қызметкерлерінің саны азаяды. 1980 жылдардың соңында басталған үдемелі жаһанданудың әртүрлі өзгерістерінен кейін, мыңжылдық басынан бері үй қызметшілеріне деген әлемдік сұраныс күрт өсті. Чарльз Макферсонның сөзіне göre, соңғы жылдары миллионерлер мен миллиардерлердің саны артып, олар өз үйлерін басқаруға көмекшілерді іздеуде. Макферсон Қытайда бай адамдардың санының артуын атап өтті, бұл елде еуропалық үй қызметшісі дәстүрінде оқытылған кәсіби үй қызметшілеріне сұраныс жоғары екенін көрсетеді. Азияның басқа елдерінде, Үндістанда және мұнайға бай Таяу Шығыста да мұндай үй қызметшілеріне сұраныс артуда. Хигман сонымен қатар қоғамдағы теңсіздік/теңдік деңгейі үй қызметшісі/жұмыс беруші арасындағы қарым-қатынастың сипатын анықтайтын маңызды фактор екенін айтады. ХХІ ғасырдың басында көптеген үй қызметшілері бұрын кіші қызметшілер атқаратын міндеттердің ауқымын кеңейтті. Бүгінгі таңда үй қызметшілері жұмыс берушілерінің жеке және кәсіби істерін атқаруға мүмкіндік беру үшін, олардың жұмыс берушілері қажет деп тапқан кез келген үй шаруашылығы және жеке міндеттерді орындауға шақырылуы мүмкін. Кәсіби үй қызметшісі және автор Стивен М. Ферри табақ ұстап, шарап құюға маманданған үй қызметшілерінің бейнесі қазірде өткенге жатқанын айтады және жұмыс берушілер дәстүрлі кешкі ас қызметін ғана емес, жоғары технологиялық жүйелерді және көптеген үйлерді басқаруға қабілетті үй қызметшісіне көбірек қызығушылық танытуы мүмкін. Шын мәнінде, аса зәулім үйлерде заманауи үй қызметшісі үй шаруашылығын басқарушы ретінде ғана жұмыс істей алады, ал қарапайым үйлерде, мысалы, екі табыс көзі бар орта таптық мамандардың үйлерінде, тұрмыстық тазалық сияқты қарапайым жұмыстарды да атқаруы мүмкін. Бүгінгі таңда үй қызметшілері корпоративтік ортада, елшіліктерде, круиздік кемелерде, яхталарда немесе өздерінің шағын "Үй қызметшісін жалдау" бизнесі немесе осыған ұқсас агенттікте орналасуы мүмкін. Осы өзгерістермен қатар, үй қызметшісінің киімі де өзгерді. Егер үй қызметшілері дәстүрлі түрде оларды кіші қызметшілерден бөліп тұратын арнайы киім киген болса, және бұл әлі де жиі кездеседі, бүгінгі таңда үй қызметшілері климатқа бейімделген жайлы киім киіп, оны арнайы шаралар кезінде ғана ресми бизнес киімімен ауыстыруы мүмкін. Мәдени ерекшеліктер де бар. АҚШ-та үй қызметшілері көбінесе поло футболка мен шалбар киеді, ал Балиде олар әдетте саронг киеді. 2007 жылы Ұлыбританияда үй қызметшілерінің саны 5000-ға жетті. 2014 жылы бұл сан 10 000-ға дейін өсті, бұл әлемдік сұраныстың артуына сәйкес келеді.

Beginning around the early 1920s (following World War I), employment in domestic service occupations began a sharp overall decline in western European countries, and even more markedly in the United States. Even so, there were still around 30,000 butlers employed in Britain by World War II. As few as one hundred were estimated to remain by the mid 1980s. Social historian Barry Higman argues that a high number of domestic workers within a society correlates with a high level of socio economic inequality. Conversely, as a society undergoes levelling among its social classes, the number employed in domestic service declines. Following varied shifts and changes accompanying accelerated globalisation beginning in the late 1980s, overall global demand for butlers since the turn of the millennium has risen dramatically. According to Charles MacPherson, President of Charles MacPherson Associates and owner of The Charles MacPherson Academy for Butlers and Household Managers, the proximate cause is that the number of millionaires and billionaires has increased in recent years, and such people are finding that they desire assistance in managing their households. MacPherson emphasises that the number of wealthy people in China has increased particularly, creating in that country a high demand for professional butlers who have been trained in the European butlering tradition. There is also increasing demand for such butlers in other Asian countries, India, and the petroleum rich Middle East. Higman additionally argues that the inequality/equality levels of societies are a major determinant of the nature of the domestic servant/employer relationship. As the 21st century approached, many butlers began carrying out an increasing number of duties formerly reserved for more junior household servants. Butlers today may be called upon to do whatever household and personal duties their employers deem fitting, in the goal of freeing their employers to carry out their own personal and professional affairs. Professional butler and author Steven M. Ferry states that the image of tray wielding butlers who specialise in serving tables and decanting wine is now anachronistic, and that employers may well be more interested in a butler who is capable of managing a full array of household affairs‒from providing the traditional dinner service, to acting as valet, to managing high tech systems and multiple homes with complexes of staff. While in truly grand houses the modern butler may still function exclusively as a top ranked household affairs manager, in lesser homes, such as those of dual income middle class professionals, including mundane housekeeping. Butlers today may also be situated within corporate settings, embassies, cruise ships, yachts, or within their own small "Rent a Butler" business or similar agency. Along with these changes of scope and context, butlering attire has changed. Whereas butlers have traditionally worn a special uniform that separated them from junior servants, and although this is still often the case, butlers today may wear more casual clothing geared for climate, while exchanging it for formal business attire only upon special service occasions. There are cultural distinctions, as well. In the United States, butlers may frequently don a polo shirt and slacks, while in Bali they typically wear sarongs. In 2007, the number of butlers in Britain had risen to an estimated 5,000. That number rose to 10,000 by 2014, consistent with increased worldwide demand.

Оқыту

Батырлар дәстүр бойынша, қызмет ең төменгі сатысынан бастап, мансап бағдарымен өсу арқылы өз қызметін меңгерген. Мысалы, "Госфорд паркі" деректі фильмінде зейнеткер Артур Инч (1915 жылы туған) бастапқыда зал қызметшісі болып жұмыс істегенін айтады. Бұл әлі де жиі кездеседі, бірақ қазірде көптеген жеке батырлық мектептер бар. Сонымен қатар, Ritz Carlton сияқты жоғары деңгейлі қонақүйлер дәстүрлі батырларды даярлауды ұсынады, ал кейбір қонақүйлер белгілі бір салаларда қызмет көрсету үшін, мысалы, қонақтардың компьютерлерін және басқа да электрондық құрылғыларын жөндеуші "технологиялық батырлар" немесе арнайы ванна дайындаушы "ванна батырлары" сияқты жасанды батырларды оқытады.

Жыныстық қатынас және қызмет ету

Батырлар дәстүрлі түрде ер адамдар болған, және бұл әлі де қалыпты жағдай болып табылады. Әйел батыр туралы алғашқы айтылым, мүмкін, 1892 жылы Хорас Смиттің "Интерлюдиялар" кітабында кездеседі. Онда Смит 1809 және 1829 жылдар аралығында Йоркширдегі шалқары ауылдық округте аз жалақымен күнкөріс көріп, қиындыққа тап болған белгілі жазушы және англикан дін қызметкері Сидни Смиттен цитата келтіреді:
"Ұлымды оқыту үшін өзім мектеп мұғалімі болдым, себебі оны мектепке жіберуге қаржам жетпеді. Сидней әйелім қыздарымды оқыту үшін мұғалім болды, өйткені мен гувернанткаға ақша төлей алмадым. Жерімді тастап кете алмадым, сондықтан фермер болдым. Еркек қызметші тым қымбат болды, сондықтан мен бау-бақшадағы бір қызды ұстап, оны тік сызықтай берік ететіндей етіп, Банч деп атадым, қолына шүберек беріп, оны батырым еттім. Қыздарым оған оқуға үйретті, Сидней ханым күтуге үйретті, ал мен оның әдеп-мораль тәрбиесін өз үзімде жүргіздім. Банч елдегі ең жақсы батырға айналды. Бүгінде әйел батырлар кейде артық таңдалады, батыс әйелдерінен танымал тұлғалар да әйел батырды қалауы мүмкін, сондай-ақ батырды жұмысқа алу туралы шешімді әйелі қабылдайтын үйлерде де осылай болуы мүмкін."

Бейнелеу өнерінде

Беттер кейде бейнелеу өнерінде бейнеленген. "Хогарттың алты қызметшісінің портреттері" (1758 ж. шамасында) атты атақты картина осындай туындылардың арасында ерекше. Онда XVIII ғасырдың ағылшын суретшісі Уильям Хогарт өзінің үй қызметшілерін, барлығын дәмхана басшысының төңірегінде суреттеген. Хогарт топты күнделікті шаруаларымен айналысқандарынан гөрі, жақын қарым-қатынаста көрсету арқылы оларды осындай портреттердің әдеттегі нысандары болған бай адамдарға ұқсатып, адамгершілікке бөлеуге және құрметтеуге тырысты. Бұл оның заманында көптеген наразылық тудырған радикалдық әрекет болғанмен – Хогарт осы туындыны өз үйінде қонақтардың көз алдында көрнекті орынға қойды – сонымен бірге ол қызметшілерінің мінез-құлқын, қызметшілер класынан күтілетін адалдық пен құрметті көрсететіндей етіп суреттеді. Қазіргі заманғы өнерде АҚШ суретшісі Марк Стоктың "Батлер ғашық" сериясы ерекше қозғалыс тудырады. Осы серияда Сток дәмхана басшысын махаббатқа ауырған күйде бейнелейді, бірақ оның орындалуына үміт жоқ: бұл тыйым салынған махаббат, мүмкін үй иесіне сезім, сондықтан оны үнсіз жасырып, жалғыз күйінде көтеруге мәжбүр. Дәмхана басшысының мінез-құлқы мен бет-әлпетіне қоса, бірде перделі бөлмеде отырған әйел және дәмхана басшысының үнемі қайталанатын, ерін қалдығы бар абсентке арналған шынысы түсіндірмелік белгілер береді. Сток дәмхана басшысын тақырыбы ретінде таңдап, "әмбебап кейіпкерді" жасауға тырысты, ол көптеген адамдарға жақын, жалғыздық сезімін, сырттан қарайтын адамның жалғыздығын көрсете алатын, қайғыға толы тұлға. Сток 1985 жылы осы серияны өзінің жеке өмірінде бастан өткерген, жауапсыз махаббат сезімінен туған ауыр эмоцияларын жеткізу үшін бастады. Суреттердің бірі 2008 жылы Сан-Францискодағы тарихи Вестерфилд сарайында түсірілген актер және режиссер Дэвид Аркетттің "Батлер ғашық" атты 3D қысқаметражды фильміне шабыт берді.

Көркем шығармаларда

Қазіргі заманғы жолдас әдепті және көзге түспеуге тырысады, достық бірақ жақындық жоқ, жұмыс берушінің қажеттіліктерін білуге құлшынады, міндеттерін орындауда сымбатты және ұқыпты болады. Көркем әдебиеттегі жолдас керісінше, көбінесе өмірден асқан, әдебиетте сюжеттік құралға және сахнадағы дәстүрлі рөлге айналған. Жолдастар әртүрлі қылмыстардың жасаушыларына қатысты әжуалық пікірлермен, қызықты жағдайлармен көңіл көтеріп, өздерінің «жақсыларынан» кем емес, тіпті олардан да ақылды және адал болып бейнеленеді. Олар көбінесе тыныш, бет-бейнесіз болып суреттеледі, ал бай батыр жетім болған жағдайда – мысалы, Бэтмен, Chrono Crusade's Satella Harvenheit немесе Tomb Raider's Lara Croft – сол батырға әкелік қамқорлық көрсетеді. Олардың қандай жанрда ойнағанына қарамастан, көркем әдебиеттегі жолдастар көбінесе «британдық жолдас» үлгісін ұстанады және оларға лайықты аты беріледі. Шығармадағы жолдасқа әдетте англо-кельт тегімен және ағылшын акцентімен аталады. Азиялық, африкалық американдық немесе Карибтік үй қызметшісі – бұл өзгеріс, бірақ тіпті осылар да британдық иконаға негізделген. Бүгінде жолдастар әдетте мәдениетті және жақсы сөйлейтін болып бейнеленеді. Алайда, 19 ғасырғы Дракула сияқты көркем әдебиеттерде жолдастар көбінесе күшті кокни немесе басқа аймақтық акцентпен сөйлейтін. «Жолдас» кейіпкерге есім берілсе де, берілмесе де, көптеген арзан роман мен мелодрамалардың сюжетіне кіреді. Жолдастар тарихи фильмдерде және детективтерде соншалықты маңызды, оларды кино мен театрдың тұрақты кейіпкерлері деп санауға болады, онда сөздері «Жолдас істеді!» болып келеді. Ең танымал ойдан шығарылған қызметші, және британдық жолдастың үлгісі – ол өзі жолдас емес. П. Г. Вудхаустың жазған Реджинальд Дживс – «джентльменнің жолдасы» және жалпы басқарушы. Көбінесе танымал ойдан шығарылған жолдастар – Бэтмен комиксі мен фильмдерінен Альфред; «Үстіңгі қабаттағылар, Төменгі қабаттағылар» телесериалынан Хадсон; «Даунтон Абби» телесериалынан Мистер Карсон; және Дж. М. Барридің «Тамаша Крихтон» шығармасынан Крихтон. Кем танымалдары: «Белведер» романынан Мистер Белведер, ол жалғаулары бар фильмге, кейін телесериалға бейімделді; Чарльз Аддамстың «Нью-Йоркер» мультфильмдеріне негізделген «Аддамс отбасы» телесериалынан Лурч; Вудхаустың Блендингс қамалы туралы сериясынан Бич; «Нэнни» американдық ситкомындағы Шеффилд үйінің уәзіршісі Найлс; «Бел Эйрдің жаңа ханзадасы» фильміндегі Джеффри; «Артур» балалар анимациялық телесериалынан Бейли (ағылшын ит жолдасы); «Соп пен Бенсон» сериясынан Бенсон. Дегенмен, барлық ойдан шығарылған жолдастар «жолдас стереотипін» бейнелемейді. «Госфорд Парк» фильміндегі жолдас Дженнингсті ойнаған Алан Бейтс, ұзақ жылдар бойы нақты жолдас болған Артур Инчтің нұсқауларын мұқият тыңдады. «Күннің қалдықтары» фильмінде Энтони Хопкинс ойнаған жолдас Стивенс мырза да ерекше реализммен ойналды. Сара Стивенс – 2002 жылы Линда Ховардтың «Өлмек үшін өлмек» атты романның басты кейіпкері. Ховард жұмыста жолдастың егжей-тегжейлі және жалпы дәл сипаттамаларын береді.

The real life modern butler attempts to be discreet and unobtrusive, friendly but not familiar, keenly anticipative of the needs of his or her employer, and graceful and precise in execution of duty. The butler of fiction, by contrast, often tends to be larger than life and has become a plot device in literature and a traditional role in the performing arts. Butlers may provide comic relief with wry comments, clues as to the perpetrators of various crimes, and are represented as at least as intelligent and moral as their “betters,” or even more so. They are often portrayed as being serious and expressionless and in the case that the wealthy hero is an orphan‒such as Batman, Chrono Crusade's Satella Harvenheit, or Tomb Raider's Lara Croft‒may be a father figure to said hero. Regardless of the genre in which they are cast, butlers in fiction almost invariably follow the "British butler" model and are given an appropriate sounding surname. The fictional butler tends to be given a typical Anglo Celtic surname and have an English accent. The Asian, African American, or Caribbean houseboy is a variant, but even these major domos are based on the British icon. Today, butlers are usually portrayed as being refined and well spoken. However, in 19th century fiction such as Dracula, butlers generally spoke with a strong Cockney or other regional accent. "The butler" is integral to the plot of countless potboilers and melodramas, whether or not the character has been given a name. Butlers figure so prominently in period pieces and whodunits that they can be considered stock characters in film and theatre, where a catchphrase is "The butler did it!" The best known fictional manservant, and the archetype of the quintessential British butler, is himself not a butler at all. Reginald Jeeves, the iconic creation of author P. G. Wodehouse is a "gentleman's gentleman" and general factotum. Probably the best known fictional butlers are Alfred from the Batman comic and films; Hudson of Upstairs, Downstairs television fame; Mr Carson from the Downton Abbey television series; and Crichton from J. M. Barrie's The Admirable Crichton. Lesser knowns include Mr. Belvedere from the novel Belvedere, which was adapted into a feature film with sequels and later a television series; Lurch, from the television series The Addams Family, based on Charles Addams' The New Yorker cartoons; Beach, from the Wodehouse series about Blandings Castle; Niles, the butler at the Sheffield house in American sitcom The Nanny, Geoffrey from The Fresh Prince of Bel Air, Bailey (an English canine butler) from the children's animated television series Arthur and Benson from the two series Soap and Benson. Not all fictional butlers portray the "butler stereotype", however. Alan Bates, who played the butler Jennings in the film Gosford Park was coached in brooding detail by Arthur Inch, a longtime real life butler. Mr. Stevens, the butler played by Anthony Hopkins in the film Remains of the Day, was also acted with remarkable realism. A female butler, Sarah Stevens, is the principal character in Linda Howard's 2002 Dying to Please, a murder/romance novel. Howard gives detailed and generally accurate descriptions of butlering in the work.