Кіріспе

Стивен Р. Дональдсонның 1991 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Тыйым салынған білім, құпия білімнен өзгеше, саяси немесе діни себептермен қол жеткізуі шектелген немесе мақұлданбаған тыйым салынған кітаптарды немесе басқа да ақпаратты сипаттау үшін қолданылады. Тыйым салынған білім көбінесе құпия емес, керісінше, қоғам немесе түрлі институттар олар ұнатпайтын немесе қауіпті деп санайтын ақпаратты жариялауды толығымен болдырмау (цензура) үшін немесе одан кейін, мұндай ақпаратқа қоғамның сенімін төмендету (пропаганда) үшін репрессивті механизмдерді қолданады. Қоғамдық репрессия тыйым салынған ақпараттың жалпыға белгілі болса да, оны ашық айтуға рұқсат етілмейтін парадоксалды жағдайларды тудыруы мүмкін. Тарихтан көптеген мысалдар келтіруге болады. Рим-католик шіркеуі имприматур бермеген кітаптарды жариялауға тыйым салады. Жапония мен Қытайдағы оқшаулау жылдарында барлық батыс әдебиетіне тыйым салынды. XX ғасырдағы кейбір үкіметтер (мысалы, Шығыс Еуропа мен Қытайдағы коммунистік елдер) шетелдік басылымдарға қатаң шектеулер қойды. АҚШ-та Джерри Фалвеллдің «Әдепті көпшілік» тобы сияқты консервативті топтар азаматтық құқықтар және «Біздің денелеріміз, өзіміз» сияқты феминистік туындыларды цензуралауға бірнеше рет әрекеттенді. Көп жағдайда бұл адамдар саяси әзілдер жасау арқылы өзін қорғауға алып келді. Тарих бойы әзілдер мемлекеттік билікті және онымен байланысты қоғамдық шындықты жоюдың қуатты құралы болды.

Әлеуметтік және саяси маңызы

Кейбір адамдарға немесе тіпті халықтың көпшілігіне ұнамайтын фактілерді немесе болжамдарды қоғамдық түрде жоққа шығарудың қандай да бір формасы, қоғамдар біртұтас ұғымды қалыптастыру үшін фактілердің ортақ негізін құруға тырысқандықтан, қажеттілікке айналуы мүмкін. Саяси және жеке бостандық үшін маңыздысы – осы жоққа шығарудың мемлекеттік органдар немесе ықпалды жеке ұйымдар арқылы ұйымдастырылу деңгейі. Батыс елдерінің секулярлық қоғамдары 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында жеке ұйымдарға адамдарды өздерінің талаптарына бағынуға мәжбүрлейтін міндетті цензураға қатысуға рұқсат етілмеуі керек деген келісімге келді. Мысалы, көптеген Батыс қоғамдарында дін мен мемлекеттің бөлінуі діни ұйымдардың адамдарды олардың жеке пікірлері мен сенімдеріне сүйене отырып қысым көрсетуінен көбінесе сақтайды. Сонымен қатар, адамдарға, әдетте, осындай жеке көріністерді қандай да бір себеппен реттейтін компаниядағы жұмысты тоқтатуға және одан кем шектеулі жағдайда жұмыс табуға рұқсат беріледі.