Кіріспе

Феанор – Дж. Р. Р. Толкиннің «Сильмариллион» кітабындағы ойдан туған кейіпкер. Ол Тенгвар жазуын, палантир көру тастарын және үш Сильмарилді – кітапқа атын берген, шеберлікпен жасалған, бөліс пен құлуды тудырған асыл тастарды жасайды. Ол – Нольдор эльфтерінің патшасы Финве мен оның бірінші әйелі Мириелдің үлкен ұлы. Феанордың Сильмарилдері «Сильмариллионның» орталық тақырыбын құрайды, себебі адамдар мен эльфтер олардың иелігі үшін зұлым күштермен күреседі. Қара Мырза Моргот Сильмарилдерді ұрлағаннан кейін, Феанор және оның жеті ұлы Феанорға берілген антты қабылдайды, оған сәйкес Сильмарилдерді ұстап тұрған кез келген – эльф, адам, майя немесе вала – олармен соғысуға ант етеді. Ант Феанор мен оның ұлдарын Орта Жерге басып кіруге мәжбүр етеді, осы процесте олар өз эльфтеріне қарсы қылмыстар жасайды, Телеридің портында алғашқы туысқан өлтіруге дейін барады. Феанор Орта Жерге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болады; оның ұлдары Морготты жеңу және Сильмарилдерді қайтарып алу үшін бірігеді, бірақ эльфтер арасында одан да көп зиян келтіреді. Толкин зерттеушісі Джейн Ченс Феанордың мақтанышы оның құлдырауына себеп болғанын, ал Морготтың эльфтер мен адамдарды жемқорлауы Шайтанның Адам мен Хауаны азғыруына және Едем бағындағыдай құдайға тән білімге құштарлыққа ұқсайтынын айтады. Басқалар Феанорды ағылшын-саксондық көшбасшысы Быртнотпен салыстырады, оның ақымақ мақтанышы Малдон шайқасында жеңіліске және өлімге әкелді. Том Шиппи мақтаныштың өзінің тұлғасын көрсететін нәрселер жасауға деген құштарлық екенін жазады және мұны Толкиннің өзіндік жаратылысқа құштарлығымен салыстырады. Джон Эллисон бұл шығармашылық мақтанышты Томас Манннің 1947 жылғы «Доктор Фаустус» романының басты кейіпкеріне теңейді, сонымен қатар бұл роман мен Толкиннің өзінің мифологиясы Екінші дүниежүзілік соғысқа жауап екенін атап көрсетеді.

Ерте өмір

Фейанордың әкесі – Финве, нольдорлардың алғашқы патшасы; анасы Мириел оны дүниеге әкелгеннен кейін көп ұзамай "жан-жақты құлдырап", қайтыс болады. Фейанор "денесі мен санасының барлық жағынан ең зор күшке ие болды: батылдығымен, шыдамдылығымен, сұлулығымен, зердесімен, шеберлігімен, күшімен және ептілігімен – Илуватардың барлық балаларының ішінде, оның ішінде жарқын жалын тұтанды". Финве қайтадан үйленіп, бірнеше балаға ие болды, соның ішінде Фейанордың жартылай бауырлары Фингольфин мен Финарфин. Фейанор қайнағасы Махтаннан тәлім алады, ол құдайға тең Вала Ауленің шәкірті болған. Ол шебер және әшекей тастар жасаушы, тенгвар жазуын ойлап тапқан, сондай-ақ сиқырлы көру тастарын – палантирлерді жасаған.

Сильмарилдар

Феанор "өзінің ең үлкен жетістігінде екі ағаштың жарығын қолданып, үш Сильмарил жасады, оларды Ұлы асыл тастар деп те атайды, олар жай ғана жарқыраған тастар болмаса да, тірі, шірімейтін және қасиетті болды". Тіпті құдайлық күші бар Валар да оларды қайтара алмады. Шын мәнінде, Феанордың өзі оларды көшіре алмады, өйткені оның бір бөлігі олардың жасалуына енді. Олардың құндылығы шексіз, өйткені олар бірегей және алмастырылмайтын. Вала Варда Сильмарилдерді қасиетті етті, сондықтан одан кейін ешқандай өлтіруші дене, таза емес қолдар немесе зұлымдық оларға тиісе алмады, себебі олар күйіп, кеуіп қалар еді", Сильмарилдерді ағаштардың жалғыз тірі жарығы қалдырды. Валар Феанордан оларды қайтарып беруін сұрайды. Феанор: "Мен оларды ашып шығаруым мүмкін, бірақ ешқашан оларға ұқсас жасай алмаймын; және егер оларды бұзуым керек болса, мен өз жүрегімді де бұзамын", - деп жауап береді. Ол Сильмарилдерді өз еркімен беруден бас тартады. Форменостан келген елшілер оған Мелькор Финведі өлтіріп, Сильмарилдерді ұрлағанын хабарлайды. Яванна екі ағашты емдеуге шамасы келмейді. Орта Жерге жету үшін Феанор Аманның жағалауына келіп, теңізші Телерилерден көмек сұрайды. Олар бас тартқанда, Феанор Нольдорларға кемелерді ұрлауға бұйрық береді. Телерилер қарсылық көрсетеді, соның салдарынан көптеген олар қаза табады. Бұл шайқас Алькуалондедегі туысқан өлтіруі, немесе алғашқы туысқан өлтіруі ретінде белгілі болды. > Кейіннен оның ұлдары оның атынан Орта Жердегі Эльфтерге қарсы тағы екі соғыс жасайды. Өкінішпен, Финведің үшінші ұлы Финарфин өзінің жасағын алып, кері қайтады. Олар Валар тарапынан қабылданады, және Финарфин Валинордегі Нольдорлардың Жоғарғы Патшасы ретінде билік етеді. Қалған Эльфтер, Феанор мен Фингольфинге ергендер Мандостың Қарғысына ұшырайды, олар Валарға қарсы көтерілісін жалғастырса, зиян көреді. Барлық Нольдорларды алып өтуге жеткілікті кемелер жоқ, сондықтан Феанор мен оның ұлдары бірінші топты бастап кетеді, Еэрендил Сильмарилді Батысқа алып кеткенше. Сол Сильмарил Феанор ұлдары үшін жоғалды, ал қалған екеуі Морготтың тәжінде қалды. Олар да ұрланады, біреуі жерге, біреуі теңізге түседі.

Даму

Фейнор бастапқыда Толкиннің құрастырған Квенья тілінде Куруфинвэ ("Финвэнің шебер ұлы") деп аталған. Ол Квенья тілінде "от рухы" – Фейанаро ("рух") және нар ("жалын") сөздерінен туындаған. Фейанаро – оның "ана аты" немесе Амилессэ, эльфтің анасы туған кезде немесе кейбір жылдардан соң берген есімі, және ол олардың нағыз есімдерінің бірі болды. Толкин "Орта Жердің тарихы" кітабында жазылғандай, Фейнор антының кем дегенде төрт нұсқасын жазған. Ең ерте үш нұсқасы "Белерианд жырларында" кездеседі: аллитерациялық өлең түрінде (шамамен 1918-1920 жж.), 2-тарауда, "Қосылмай кеткен өлеңдер" – "Нолдолидің Валинордан қашуы", 132-141 жолдар; жұп өлеңмен (шамамен 1928 ж.), 3-тарауда, "Лейтиан жырлары", VI канто, 1628-1643 жолдар; және Феанордың үшінші ұлы Селегормның 3-тараудағы "Лейтиан жырларында" қайта баяндаған басқа түрі, VI канто, 1848-1857 жолдар. Кейінірек жазылған нұсқасы "Моргот сақинасында" кездеседі. Фейнор – Толкин өзінің жазбаларын суреттеу үшін де пайдаланған, ерекше геральдикалық белгімен жабдықталған маңызды кейіпкерлердің бірі.

Талдау

[[Файл:Брайтон мүсіні Малдон (кесілген). jpg|thumb|upright=0.6|Горды ағылшын-саксондық басшысы Брайтнот Толкинге Фейанор образын жасауға шабыттандырған болуы мүмкін. Ол Сильмарилдерді сол-ақ құштарлықтың символы ретінде қарастырады. Фейанордың "өз нәрселерін" жасау арқылы Валар сияқты болу тілегін көтерілісшіл мақтандылық ретінде сипаттайды, және Мелкор сияқты, ол өзінің құлдырауына себеп болатын жаратылыстарын "ашкөз махаббатқа" беріліп кетеді. Ол Фейанордың көтерілісінің Нуменорлық Ар-Фаразонның көтерілісімен, содан кейін "Жүзіктер Иесі" кітабындағы қараңғы Ие, Сауронның (періштелік) Майя көтерілісімен қайталанатынын көрсетеді. Фейанор "басып тастайтын мақтандылықтан" туған өлімге және оның көптеген ізбасарларының өліміне ұшырайды.