Кіріспе

Австриялық социалистік саясаткер (1881–1938)

Отто Бауэр (5 қыркүйек 1881 – 4 шілде 1938) – социал-демократия мен революциялық социализм арасындағы орта жолды іздеген солшыл социалистік австромарксистердің негізін қалаушылардың бірі. Ол 1907 жылдан 1934 жылға дейін Австрия парламентінің мүшесі, 1918 жылдан 1934 жылға дейін Социал-демократиялық жұмысшылар партиясының (СДПА) жетекші орынбасары, ал 1918 және 1919 жылдары Германия-Австрия Республикасының сыртқы істер министрі болды. Бұл қызметте ол Австрия мен Веймар Республикасын біріктіруге тырысты, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. 1920 жылы парламенттегі жетекші позициясын жоғалтқаннан кейін СДПА-ның коалициялық үкіметтерге қосылуына қарсылығы және партияға тиісті тарихи жағдайлар келгенше күтіп отыруға кеңес беруі 1930 жылдары Австрияның демократиядан фашизмге қарай бұрылуына ықпал еткені үшін сынға ұшырады. 1934 жылы австрофашист канцлері Курт Шушниг СДПА-ны тыйым салғаннан кейін Бауэр эмиграцияға кетіп, өмірінің соңына дейін австриялық социализм үшін жұмыс істеді.

Білім беру және әскери дайындық

Отто Бауэр Венада бай, саяси либералды еврей тоқыма өндірушісі Филипп (Филипп) Бауэр мен Катарина (Кете) Бауэрдің, тумасы Гербердің ұлы болып дүниеге келді. Бастауыш мектепті Венада, ал орта мектепті Венада, Меранода және Рейхенбергте (соңғы екеуі сол кезде Австрия-Венгрияның құрамында) бітірді. Неміс тілінен өзге, ағылшын, француз тілдерін меңгерді, сондай-ақ тұтқындық жылдарынан кейін орыс тілін де үйренді. Әскери міндетін өтеу үшін 1902 жылы Тирольдік атқыштар полкінің 3-ші полкіне бір жылдық ерікті болып қабылданып, резервтік офицер емтиханын сәтті тапсырғаннан кейін әскери қызметін аяқтады. Содан кейін Дания королі Фредерик VIII атындағы жаяу әскер полкінің 75-ші полкіне резервтегі әскери қызметші ретінде ауыстырылды. Вена университетінде заң мамандығын оқып, 1906 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның саяси қызығушылықтары университет оқуларында да көрінді, ол заң, тарих, тілдер мен философиядан бөлек, ұлттық экономика және социология курстарын да тыңдады. 1900 жылы Бауэр 1945 жылға дейін Австрияның Социал-демократиялық партиясы (SPÖ) деп аталған Социал-демократиялық жұмысшылар партиясында саяси белсенділікке қатыса бастады және Социалистік студенттердің еркін қауымдастығының мүшесі болды. Университетте ол Социалистік партияның біршама ересектері Макс Адлер, Рудольф Хилфердинг (кейіннен Ваймар Республикасындағы қаржы министрі болған) және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін Австрияның канцлері болған Карл Реннермен танысты. Олар бірлесіп «Zukunft» («Болашақ») қауымдастығын құрды, ол австромарксизмнің бастауы болған Вена жұмысшыларына арналған мектеп болды. 1907 жылы, бар болғаны 26 жасында, 600 беттік «Ұлттық мәселе және социал-демократия» атты еңбегін ұсынғанда көпшіліктің назарына ілікті. Онда ол мәдени автономия қағидаларын қолданып, ұлттық мәселені конструктивті шешуге тырысты, бұл көп ұлтты Австрия-Венгрия империясы үшін аса маңызды болды.

Парламент мүшесі

1907 жылғы заң шығарушы сайлауда Императорлық Кеңестің (Reichsrat) Депутаттар Палатасы (Abgeordnetenhaus) алғаш рет жалпы және тең еркек сайлау құқығы бойынша сайланды. 1897 жылы 14 депутатпен алғаш рет парламентте ұсынылған СДПА 87 орынға ие болды, бұл консервативті Христиандық-әлеуметтік партиядан кейінгі екінші ең күшті көрсеткіш. Отто Бауэр 1907 жылы Депутаттар Палатасына кірді және партия жетекшісі Виктор Адлердің өтініші бойынша Рейхсраттағы Социал-демократиялық депутаттар клубының хатшысы болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Адлер мен социал-демократтар көбінесе қолданыстағы мемлекеттік тәртіпті қолдады. 1907 жылы Бауэр «Der Kampf» («Күрес») әлеуметтік-демократиялық ай сайынғы басылымын құрды және 1914 жылға дейін оның редакторы болды, содан кейін 1934 жылға дейін редакция мүшесі ретінде қызмет етті. 1912 жылдан 1914 жылға дейін ол партияның басты журналистік органы – «Arbeiter Zeitung» («Жұмысшылар газеті») күнделікті басылымының редакторы болып жұмыс істеді. Журналистік мансабында Бауэр шамамен 4000 газет мақаласын жазды және социал-демократтар арасында өзін әсерлі сөйлеуші және убедительный дебатшы ретінде көрсетті. Тарихшы Фридрих Хер Бауэрдің «неміс және еврейлік пафосының үйлесімі» туралы айтқан. 1914 жылы Бауэр үйленген ғалым және журналист Хелен Бауэрмен (Гумплович) танысып, оған ғашық болды. Ол 1920 жылы күйеуінен ажырасқаннан кейін екеуі Венаның басты синагогасы – Штатттемпелде үйленді; сол кезде азаматтық неке заңды түрде мүмкін болмады.

Соғыс қызметі мен тұтқындық

1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Бауэр жаяу әскердің запастағы лейтенанты болып шақырылды. Ол взвод командирі ретінде Гродек (қазіргі Городок, Украина) қаласы маңындағы ауыр шайқастарға қатысты, Сысаки шайқасында ротасын құрылыстан сақтап қалды, осы үшін 3-дәрежелі Әскери Еңбек орденімен марапатталды, ал 1914 жылдың 23 қарашасында ол бұйрығымен жасаған "қарқынды" шабуыл кезінде ресейліктерге тұтқынға түсті. Стокгольмдегі достары арқылы оған ақша жіберген әріптесі, социал-демократ Карл Зайцке жазған хатында, ол Сібірдегі тұтқындық кезінде кең ауқымды теориялық еңбек жазуға мүмкіндік алғанын айтты. Оған офицерлік дәрежесінің арқасында орыс, ағылшын және француз тілдеріндегі газеттерді оқуға рұқсат берілді және физикалық еңбекке тартылмады. СДПК-ның (SDAP) араласуының нәтижесінде Бауэр 1917 жылдың қыркүйегінде, Ресейдегі Қазан революциясы басталуға екі ай қалғанда, Венаға алмасу арқылы қайта оралды. 1918 жылдың ақпанында ол резервтегі аға лейтенант болып тағайындалды, ал наурыз айында "Arbeiter Zeitung" газетінде жұмыс істеу үшін әскери қызметтен демалысқа жіберілді. Ол 1918 жылдың 31 қазанына дейін әскерде қызмет етті. Тұтқындық кезінде меншевиктердің өкілдерімен болған байланысы оны меншевиктер ұсынған "марксистік орталықтың" адал жақтауына айналдырды. Алайда, Австрияда оның көзқарастары оны СДПК-ның сол (марксистік) қанатына жатқызды.

СДПП-да басшылыққа көтерілу

1917 жылы партия съезінде СДПП-ның сол қанаты маңыздырақ атанды, себебі соғыс кезіндегі азық-түлік жетіспеушілігінен азаматтық халық ашаршылыққа тап болды. 1916 жылдың күзінде СДПП төрағасы Виктор Адлердің ұлы Фридрих Адлердің, халыққа ұнамайтын императорлық министр-президент Карл фон Штюрктің қанына қол жұмсауы, Burgfriedenspolitik – парламенттік партиялардың империяның соғыс саясатын сынаудан бас тартуына негіделген саяси бітімге қарсылардың ықпалын күшейтті. Штюрктің өлтірілуінен кейін СДПП үкіметтің соғыс бағытынан көбірек алшақтады. Ресейдегі Қазан революциясы сол қанаттың маңыздылығын қайта арттырды, оларға австриялық жұмысшылардың большевиктерге өтуіне жол бермеу міндеті жүктелді. 1918 жылдың 11 қарашасында Виктор Адлер қайтыс болғаннан кейін, СДПП-ның сол қанатының жас және сергек көшбасшысы саналатын 37 жастағы Отто Бауэр партия басшылығына келді. Қарсы салмақ ретінде, СДПП-ның оң қанатының жетекшісі Карл Реннерге 1918 жылдың 30 қазанында жаңадан құрылған Германия Австриясының бірінші үкіметінде канцлер лауазымы берілді. Бұл мемлекет 1918 жылдың 12 қарашасында өзін республика деп жариялап, сонымен қатар Германия Республикасының бір бөлігі екенін мәлімдеді.

Сыртқы істер министрі және Германиямен одақ мәселесі

1918 жылдың 12 қарашасында партия Бауэрді Виктор Адлерден кейін Германия Австриясының Сыртқы істер министрі болып тағайындауды ұсынды. Одан кейін ол осы лауазымға Мемлекеттік кеңес (Staatsrat) бекітті. 1919 жылдың 16 ақпанында Конституциялық Ұлттық жиналысқа өткен сайлауда СДПА ең көп дауыс жинады (40,76%) және бұрынғы (1907) сайлауда СДПА-дан озып шыққан Христиандық-әлеуметтік партиямен коалиция құрды. Соғыс аяқталғаннан кейін Германия Австриясының, соның ішінде неміс Богемиясының Германиямен бірігуі (Аншлюс) көптеген адамдарға, әсіресе Веймар Республикасында үкіметтік партияға айналған неміс саяси әріптестерін көрген қалалық социал-демократтарға айқын мақсат болып көрінді. Австриялық немістер, құлаған монархияның басқа ұлттары сияқты, ұлттық өзін-өзі анықтау құқығын талап етті. Сонымен қатар, Австрия социал-демократтары Германияда социалистік революция болатынын күтті. Отто Бауэр Германиямен болашаққа сенушілердің ең белсенді жақтаушыларының бірі болды. 1918 жылдың 31 қазаны мен 1 қарашасында өткен СДПА партиясының съезінде Бауэр ұлттық тұрғыдан (мәдени) неміс және халықаралық тұрғыдан социал-демократ ретінде Германиямен бірігуді талап ету керектігін мәлімдеді. Парламентте ол Австрияның Германиямен бірігуіне қарсы шыққандарды ұлтқа сатқын деп атады. Уақытша Ұлттық жиналыс 1918 жылдың 12 қарашасында бірігуді қолдады, ал 25 желтоқсанда Бауэр жеңіске жеткен державаларға нота жолдап, Германиямен бірігудің жалғыз және дұрыс жол екенін хабарлады. Ол 1919 жылдың 27 ақпанынан 2 наурызына дейін Германияның Сыртқы істер министрі Ульрих фон Брокдорф Ранцаумен құпия бірігу келіссөздерін жүргізді, оның Австриядағы өкілдері Германияға кішкентай, банкрот болған мемлекетпен қосылудан ескертті. Сәуірдің ортасында Венадағы британдық офицер Бауэрге бейбіт келіссөздерде бірігу тақырыбынан мүмкіндігінше аулақ болуға кеңес берді. Бауэр бірнеше аптадан кейін ғана үкімет әріптестеріне ескерту туралы хабарлады және бастапқыда бірігуді ынтамен қолдаушы ретінде танылған Франц Клейнді Сен-Жермендегі бейбітшілік келіссөздеріне делегация басшысы етіп тағайындады. Британдық ескерту туралы ақпарат кешігіп тарағандықтан, келіссөздер басталмас бұрын делегация басшылығы Карл Реннерге берілді. 1919 жылдың 7 мамырында Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар Версальдегі неміс делегациясына бейбіт келісім жобасын ұсынды, онда жеңімпаздар Австрияның Германиямен бірігуіне рұқсат етпейтіні көрсетілді. Бірігу саясаты сәтсіз деп есептелгендіктен, Бауэр 1919 жылдың 26 шілдесінде үкіметтен кетіп, канцлер Реннер Сыртқы істер министрлігін басқарды. Дегенмен Бауэр 1933 жылға дейін бірігуді жақтады, кейін ол "Австриядағы әрбір социал-демократ пен әрбір жұмысшы үшін біз Гитлердің жазалау колониясын емес, Германия Республикасымен бірігуді қалағанымыз анық болды" деді.

Партияның алғашқы жылдары

1919 жылдың наурыз айынан қазан айына дейін Бауэр Христиан социалистерінің Игнац Сейпельмен бірге Парламент тағайындаған әлеуметтендіру комиссиясында қызмет етті. Комиссияның ең маңызды нәтижесі – 1919 жылдың 15 мамырында Ұлттық Ассамблеяда қабылданған Жұмыс кеңестері туралы заң жобасы болды. Дегенмен, жеке кәсіпорындарды әлеуметтендіруге жасалған әрекет коалициялық серіктестердің келіспеушілігінен тез тоқтатылды. Бауэр және жұмысшылар мен солдаттар кеңестерінің жетекшілері Юлиус Дойч пен Фридрих Адлер (Карл фон Штюркхты өлтіргені соғыстың соңғы күндері императордың бұйрығымен босатылған) жұмысшыларды партиялық бағытқа ұстап, 1918 жылдың 12 қарашасы мен 1919 жылдың 14 маусымындағы коммунистік төңкеріс талпыныстарын тоқтата білді. Оның табысының себебі соғыстан кейінгі шамамен екі жылға созылған экономикалық өркендеу кезеңінде жұмысшы табының революциялық ынтасының айтарлықтай төмендеуі болды. Бұл кезеңде жұмысшылар жұмыс тауып, лайықты жалақы ала алды, жалға төлеу ақысы да төмен болды, ал "Қызыл Вена" деп аталған қалада SDAP партиясының мэрі Якоб Рейманн басшылығымен алғашқы әлеуметтік жәрдемақылар тағайындалды.

Оппозициядағы СДПП

Соғыстан кейінгі экономикалық өркендеу, негізінен инфляциялық спекуляцияға негізделген, 1920 жылы баяулай бастады. Көптеген жұмыс істейтін халық пен зейнеткерлер жоғары инфляцияның салдарынан кедейлікке түсті. Түрмыс деңгейіне наразылық және консерваторлар арасындағы қайта жандану 1920 жылдың 17 қазанындағы сайлау қорытындыларында көрінді. СДПА өзінің салыстырмалы көпшілігінен айырылды, ал Христиан социалистері 6 пайыздық ұпаймен көш бастады (42% - 36%). Бауэрдің талабымен СДПА Христиан социалистерімен жасасқан одақтан шықты. Бұл нәтижелердің бірі – Армия хатшысы Юлиус Дойч Австрия қарулы күштеріне басшылық етуден бас тартуға мәжбүр болды, ол 14 жылдан кейін социал-демократияны басуда шешуші роль атқарды. Социал-демократтар 1945 жылға дейін федералдық деңгейдегі үкіметке қатыспады. Христиан социалистерімен жасасқан одақтың бұзылуы және оның ондаған жылдарға созылған салдары партияның басқару комитетінде бұл қадамға қарсы сөйлеген Карл Реннерден келесі пікірді тудырды: Отто Бауэр өзінің қатал ұстанымымен және жеке басының салмағымен социал-демократтардың партияның жарылуы бағасымен ғана коалицияға кіруіне мүмкіндік берді. Осылайша, тәжірибе социал-демократиялық жұмысшы табысы негізінде құрылған республиканы демократиялық емес, таза буржуазиялық республика деп жариялаудың «сәтті» нәтижесіне әкелді.

Линц бағдарламасы

1926 жылы СДПП 1901 жылы қабылданған партия бағдарламасын алмастыратын жаңа партия бағдарламасын қабылдады. Жаңа платформаны құруға бастама көтерген және оның дамуына белсенді қатысқан Отто Бауэр болды. Ол оны 1926 жылы Линц қаласында өткен СДПП съезінде партия мүшелеріне құмарлықпен сөйлеген сөздері арқылы ұсынды, және бағдарлама осы сөздерінен атын алды. Бағдарламада марксизм мен таптық күрестің идеологиясы қамтылған, сондай-ақ ол сол кездегі Христиандық-әлеуметтік партия және жартылай әскери Хаймвермен саяси күреске теориялық негіз болды. Бағдарлама буржуазияның экономикалық билік пен дәстүр арқылы әлеуметтік институттарға әлі де ықпалды екенін сынады. Олармен ынтымақтастық мүмкіндігі ең жақсы жағдайда уақытша шара ретінде қарастырылды, себебі таптық қайшылықтар өзгере алмайтын сипатта болды. Демократия еңбекшілерге үлкен капиталды және ірі жер иеліктерін иемдену, өндіріс құралдарын және айырбас құралдарын «барлық халықтың ортақ меншігіне» беру мақсатында қызмет етуге тиіс еді. Бауэрдің революциялық риторикасы капитализмнен социализмге өтуді тарихи қажеттілік ретінде анықтау үшін марксистік идеяларды пайдаланды, бұл партияның нақты талаптарынан көлденең шықты. СДПП-нің қарсыластары бағдарламадан цитаталар келтіріп, большевизмге қарсы ескертулер жасады. Бауэр шектен тыс әрекеттерден алшақтады, бірақ большевиктердің идеяларынан да толығымен бас тартпады, сонымен қатар «егер орыс большевизмі сәттілікке жетіп, халық өркендесе, онда социализм идеясы бүкіл әлемде қарсы тұра алмайтын күшті тарталымға ие болады. Содан кейін капитализмнің соңғы сағаты соғылады» деген үмітін білдірді. Социал-демократия саясаты, әсіресе партия жетекшісі Карл Зайц қала әкімі болған Қызыл Венада реформалық және демократиялық бағытта дамыды. 1970 жылдан 1983 жылға дейін Австрияның социал-демократиялық канцлері болған Бруно Крейский сөз қателігі туралы былай деді: «Партияға "пролетариат диктатурасы" деген тіркес жабысып қалды. Бұл қауіпті тұжырымдама және бағдарламада жазылғанның бәріне қайшы келді».

Австрия демократиясының құлдырауы

Бауэр Сейц пен Реннердің келісімімен 1931 жылы христиан-социалистік канцлер Игнац Сейпельдің және 1932 жылы Энгельберт Доллфустың коалиция ұсыныстарын қабылдамады. Көп ұзамай бұл қасіретке әкелетін қателік деп саналды. Крейский: "Менің ойымша, бұл Австрия демократиясын құтқарудың соңғы мүмкіндігі болды" деп жазды. 1933 жылы 4 наурызда Бауэр мен Зайц партия хатшысы Адольф Шерфті Карл Реннерге Ұлттық кеңестің бірінші президенті лауазымынан кету туралы кеңеспен жіберді, себебі бұл процедуралық дағдарыс деп белгілі болды. Сол күні христиан-социалистік екінші президенттің де, Ұлы неміс халық партиясының үшінші президенті де отставкаға кеткеннен кейін канцлер Доллфусс екі күннен кейін парламентті таратып, оның қайтадан жиналуына кедергі жасады. Егер парламент отырысына рұқсат берілмесе, SDAP партиясының жарғысында жалпы ереуіл шақыру міндетті болып қарастырылса да, ереуіл болмады. Бауэр 1923 жылы оңшыл Heimwehr-ге қарсы тұру үшін құрылған SDAP-тің жарымәскери бөлімі – «Республикалық қорғаныс одағының» (Republikanischer Schutzbund) операциялық жоспарлары Доллфус үкіметінің қолына тигенге дейін және ол Schutzbund-тің бірқатар қару қоймаларын тазалағанға дейін әрекет етуге мәжбүр болмады. 1934 жылдың ақпан айының басында Бірінші дүниежүзілік соғыста генерал болған және сол кезде Австрия Парламентінің жоғарғы палатасының төрағасы болған Теодор Корнерге соңғы сәтте Schutzbund басқаруын алу ұсынылды. Алты ауданды тексергеннен кейін 11 ақпанда ол Бауэрге үкімет пен оның күштерімен кез келген жағдайда қақтығысқа бармауды өтінді. Ол Schutzbund пен SDAP сөзсіз жеңіледі деп ойлады.

Брно

1934 жылдың ақпан айында Австрия үкіметі күштері мен Штуцбунд арасында ақпан көтерілісі деп аталатын қақтығыстар тізбегі басталды. Ол социалистердің жеңілісімен және СДПА-ның тыйым салынуымен аяқталды. Төрт күндік көтерілістің екінші күні Бауэр, Юлиус Дойч және СДПА басшылығының басқа да мүшелері Чехословакияға қашты. Брноға жер аударылғаннан кейін, ол жоспарларының сәтсіздігінің және өзінің қатарынан келген сынның салдарына мойын бұрды. Ол партияға кеңесші, журналист және партияның сақталған қаражатының басқарушысы ретінде әрқашан қолжетімді болатынын, бірақ енді басшылық қызметтерді атқара алмайтынын мәлімдеді. Ол Австрия социал-демократтарының шетелдік бюросы (Auslandsbüro der österreichischen Sozialdemokraten, немесе ALÖS) арқылы сөздерімен де, іс-қимылдарымен де социал-демократиялық астыртын қозғалысты қолдады. Оның жұмысы 1935 жылы Жозеф Буттингер басшылығымен СДПА-ның жалғасы ретінде Австрияның революциялық социалистері партиясын құруға көмектесті. Бұл партия ұйымдық тұрғыдан құпия кадрлық партия болып құрылды.

Брюссель мен Париж

1938 жылы нацистік Германияның Австрияны аннексиялауымен (Аншлюс) Бауэр Брюссельге эмиграциялады, онда наурыз айының соңында оның сыртқы істер бөлімі Австриядан қашқан Революциялық социалистердің басшылығымен бірігіп, Австрия социалистерінің шетелдік өкілдігін (Auslandsvertretung der österreichischen Sozialisten, немесе AVOES) құрды. Жозеф Буттингер AVOES-тің жетекшісі болды, ал Бауэр көрнекті мүше болып, «Социалистік күрес» (Der sozialistische Kampf) газетінің редакторы қызметін атқарды. Бауэр Германияны әрдайым «рух пен прогрестің бейіті» деп мақтап келді. 1938 жылы Парижде жазған саяси өсиетінде ол тағы да бүкіл Германияны (Австрияны қоса) қамтитын революцияны қолдады, себебі ол Австрияда ғана социалистік революцияның мүмкін емес екеніне сенді. Карл Реннер Германиямен аннексияны қолдағанда, нацизм уақытша болады және канцлер Курт Шушнигтің авторитарлық жүйесінен нашар болмайды деп ойлағандықтан, Бауэр оның дұрыс екенін айтты. Крейский Бауэрдің өзін әрдайым неміс санайтынын және солай сезінетінін атап өтті. 1938 жылдың 5 шілдесінде 56 жасында Отто Бауэр Парижде жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 1871 жылғы Париж коммунасының күрескерлеріне арналған ескерткіштің қарама-қарсы жағындағы Пэр-Лашез зиратында жерленді. 1948 жылы оның күлі Венаға әкелінді және 1950 жылдың 12 қарашасында Виктор Адлер мен Карл Зайцтің қасында Вена орталық зиратындағы құрметті қабірге қайта жерленді.

Революция ұғымы

Отто Бауэрдің революция жөніндегі тұжырымы айқын реформалық сипаттамаларға ие болды. 1928 жылы ол былай деп жазды: "Әлемді қайта жаратушы үлкен геологиялық апат емес, көзбен көруге келмейтін, тіпті микроскоппен де зерттеу мүмкін емес атомдардағы шағын революциялар әлемді өзгертеді, содан кейін бір күні геологиялық апатта босатылатын күшті тудырады. Шағын, байқауға келмейтін, біз егжей-тегжейлі жұмыс деп атайтын нәрсе – нағыз революциялық". Осы аргументтердің мәселесі, мысалы, Линц бағдарламасында, SDAP қарсыластары эмоционалдық "революция" сөзін пайдалана алды. 1920-жылдардың басында саяси қарсыластардың басты мақсаты (австро)марксистік радикалды реформалардың құрбаны болмау еді.

SDAP-тің "күте тұрып көрейік" ұстанымының негіздемесі

Тарихи материализм тұрғысынан және 1920-жылдардағы Австриядағы қиын экономикалық жағдайды ескере отырып, Бауэр революцияның объективті жағдайларының пісіп-жетілуіне мүмкіндік беру керек деп сенді, себебі олардың орын алуы сөзсіз еді. Партияның күтуі орынды "революциялық тоқтап тұру" ретінде қарастырылуы тиіс еді, өйткені күмәнді серіктестіктерге (яғни, христиан социалистерінің коалициялық ұсыныстарына) қатысумен байланысты кез келген ортақ жауапкершілік тек қана үстем капиталистік жүйенің құлауын кешіктіретін еді. Бауэр күткен нәрсе – елдегі абсолютті көпшілік дауыс, ол ерте не кеш SDAP-қа келетініне сенімді болды. Содан кейін Бауэрдің күш-қуаты мен сенімділігінің көп бөлігін құраған "Қызыл Венаның" жетістіктері соңғы мақсат ретінде емес, керісінше, экономиканың социализациясына қарайғы одан әрі дамудың негізі ретінде қызмет ететін еді, оны кері қайтаруға жақын болмас еді. Сайлаудағы жеңістен кейін болатын кең ауқымды дүрбелеңдер туралы Бауэрдің болжамдары партияның сол қанатын ұзақ уақыт бойы бағынышта ұстады, бірақ 1933 жылдың 5 наурызында – Германия Рейхстагы сайлауында неміс нацистік партиясы ең көп мандатты жеңген күнінен кейін – сол қанат оны фашизмнің таралуына қарсы тұрудағы тиімсіз тежелушілікке айыптады.

Интегралды социализм

Халықаралық деңгейде Бауэр социализмнің жеңісі тарихи материализм заңдарына сәйкес келеді деген идеяны сақтауға тырысты. Оның болшевиктер мен реформашыл социал-демократтарды қайта біріктіруді орта мерзімді мақсат еткен толыққанды социализм идеясы, алайда, іс жүзінде іске аспайтынын көрсетті. Мұндай қайта біріктіруді көздеген Социалистік партиялардың Халықаралық жұмыс одағы Екінші (социалистік) және Үшінші (коммунистік) Интернационалдар арасында делдалдық жасауға міндеттелді. Үшінші Интернационал мүшелері ішкі демократияны күшейтуге, ал Екінші Интернационал мүшелері реформашылдықтан бас тартуға итермеленуі керек еді. Үшінші Интернационалдың поляк қызметкері Карл Радек "әлемдік революцияның (decoctus historiae) қақпасынан шыққан өнім" деп қынжырлаған жоба сәтсіз аяқталды.

Қарсыластар

Аустромарксизмнің жетекші теоретигі ретінде Отто Бауэр өз партиясының 1926 жылғы Линц бағдарламасын жасады. Ол, әсіресе пролетариат диктатурасы туралы шартты түрде баяндалған бөлім консерваторлар мен неміс ұлтшылдарын "австробольшевизмге" қарсы ескертуге мәжбүр етті. Оппозиция Бауэрді 1934 жылғы ақпан көтерілісі кезінде елден қашқан деп айыптады.

Кәсіпорындар

1953 жылы Джозеф Буттингер былай деп жазды: "Оның ілімдік құрылымының темір қаңқасы – «тарихтағы нақты бағытты» анықтайтын объективті қатынастарды тану болды. Маркс адамдарға танып білуге үйреткен шындыққа қарсы күресу үшін Бауэрді ең жоғары таққа отырғызды. Шындық материалдық кедергілер мен адам ниетіне қарсы келді, сондықтан әлеуметтік дамудың сөзсіз нәтижесі, қажеттілік болды, демек, жамандық ретінде бір уақытта жақсы да болды, өйткені ол барлық жақсылықтың алғы шарты еді. Бұл капитализмке ғана емес, реформаизизмге және орыс революциясына да қатысты. Сондықтан революционерлердің міндеті – реформаизизмнің туындауына себеп болған «жағдайдың күші» дегенді мойындау еді. Бұл, Буттингер атап өткендей, «революциялық саясаттың керісі, егер ол «жағдайға» сәйкес келсе, социализмнің жеңісі үшін соның өзі сияқты пайдалы» деген сенімге әкелуі мүмкін. СДПП саясаткері Вильгельм Элленбоген оны көзді жарқырататын теоретик, күшті, сөзді шешен идеалист ретінде бейнеледі, оған бір ғана нәрсе жетіспейді: саяси шешімдерде абсолютті, инстинктивті дәлдік, нағыз саяси генийді дилетанттан ажырататын «сезімталдық», оған соқырлықпен дұрыс нысананы табуға мүмкіндік береді, ал мұндайға ереже, теория және оқулық жоқ. 1933 жылдың қазан айында өткен Социал-демократиялық партия съезінде «Сол жақтың декларациясы» Бауэрдің саясатын ашулы түрде сынады: Партия басшылығының осы жылдың наурыз айынан бергі саясаты – күту саясаты, жаудың барлық мерзімдерді, қақтығыстың барлық шарттарын анықтауға мүмкіндік беру тактикасы. Бұл тактика дұрыс емес. Соңғы айларда үкімет өзінің тактикасын тіпті саясаттан бейхабар адамдарға да түсінікті етіп көрсетті. Біз қайтаратынымыз – шабуылдайтын фашизм емес, жайлап кіретін фашизм. «Бүгін емес, ертең емес, егер үкімет мұны немесе оны істесе, біз жалпы ереуіл жариялаймыз» деген тактика дұрыс емес.

Кейінгі әсерлері

Бауэрдің австромарксизмінің негізгі ерекшеліктерін Революциялық социалистерде табуға болады, оларды Бауэр қолдады және 1934 жылдан 1938 жылға дейін жасырын қызмет етті, ал 1938 жылдан кейін Австрия социалистерінің шетелдегі миссиясында (AVOES) жұмыс істеді. 1945 жылы жаңадан құрылған «Австрияның социал-демократиялық партиясы (социал-демократтар және революциялық социалистер)» (SPÖ) Бауэрдің идеологиялық қарсыласы, Австрия Республикасының алғашқы канцлері Карл Реннерге бағытталды. Бауэрдің марксизмі бастапқыда белгілі бір ресми мәртебесін сақтап келді, бұл партияның ресми атына «Социал-демократтар және революциялық социалистер» деген қосымшаның енгізілуінен көрінеді, бірақ оның ықпалы тез әлсіреп, көптеген социал-демократтар коммунистер қолданатын терминологияны пайдалануға құлықсыз болды. Консервативті Австрия халық партиясы (ÖVP) ұзақ уақыт бойы қауіпті деп санайтын «қызыл біртұтас майданға» қарсы ескертті. Әлеуметтік философ Норберт Лезер Бауэрдің 1938 жылы қайтыс болуы SPÖ-нің соғыстан кейінгі бағыты туралы қиын дауды болдырмағанын айтты: Егер Отто Бауэр – австромарксизмнің миы мен жаны – 1945 жылы тірі қалғанда және Австрияға оралғанда, ескі басшылықтың қателіктері туралы даудан қашу мүмкін емес еді. Бірақ ол мерекелерде еске алынатын, бірақ күнделікті өмірде жоққа шығарылатын «өлген икона» ретінде танылғандықтан, соғыстан кейінгі SPÖ жақсы жағдайға ие болды. Бруно Крейский 1975 жылдан бастап Отто Бауэрдің тоғыз томдық еңбектер жинағын шығарып, оны құрметпен еске алды, бірақ бұл партия саясатына ешқандай әсер етпеді. 1986 жылы Крейский Бауэрді «кейбір қателіктеріне қарамастан, жоғары интеллект иесі» ретінде таныстырды. Бауэрдің австромарксизмін ерекшелендірген нәрсе – большевиктер мен реформашыл социал-демократтар арасында марксистік орта жолды ұстануға тырысуы болды, соның нәтижесінде Кеңес Одағын демократияландыру және оларды ортақ Интернационалда біріктіру мақсаты көзделді. Суық соғыс кезеңінде, Михаил Горбачев реформаларын бастағанға дейін бұл үміт іске аспады, тіпті кейін де орындалмады.

Құрметтеулер

1914 жылы Отто Бауэр Венаның 6-шы Марияхильф ауданындағы Гумпендорфер-страссе 70 және Казерненгассе 2 көшелерінің қиылысындағы орта тапқа арналған ғимаратта пәтер жалдады және 1934 жылы Австриядан қашқанға дейін сол жерде тұрды. 1949 жылы Казерненгассе оның құрметіне Отто Бауэр көшесі деп аталды.

Отбасы

1919 жылы туған Отто Бауэрдің ұлы Мартин Австрияда сәтті аниматор және кино өндіруші болды, ол 1950-1960 жылдары көптеген керемет телеарна жарнамаларының жауапкері болды. 1966 жылғы Ұлттық кеңес сайлауы үшін ол SPÖ үшін жеке қаржысымен мультфильм жарнамасын жасады. Оттоның қарындасы Ида Бауэр (1882–1945) Зигмунд Фрейдтің пациенті ретінде белгілі болды, ол оның жайында танымал жағдайды жазды, онда оны "Дора" деген атпен атады. 1980 жылы туған Катарина Адлер 2018 жылдың жазында жарық көрген "Ида" романында өзінің ұлы әжесінің тарихын айтты. Отто Бауэрдің туысы оркестр дирижері Курт Герберт Адлер болды.