Кіріспе

Француз романтикалық суретшісі (1819–1856)

Теодор Шасерио (20 қыркүйек 1819 – 8 қазан 1856) – Доминикада туған француз романтикалық суретшісі. Ол портреттерімен, тарихи және діни картиналарымен, аллегориялық қабырғалық суреттерімен және Алжирге саяхатынан шабыттанған шығыстану бейнелерімен танымал. Мансабының басында ол ұстазы Жан-Огюст Доминик Ингреске ұқсас неоклассикалық стильде сурет салған, бірақ кейінгі туындыларында Евгений Делакруаның романтикалық стиліне күшті ықпал етті. Ол өнімді суретші болды және Шекспирдің «Отелло» пьесасын бейнелеу үшін суреттер жинағын жасады. 15 жасында салған Проспер Марильхаттың портреті Шасерионы Лувр мұражайында көрмеге қойылған ең жас суретші етіп белгіледі.

Өмір және жұмыс

Шасериау Испанияның Санто-Доминго колониясындағы (қазіргі Доминикан Республикасы) Самана аймағындағы Эль-Лимон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Беноа Шасериау француз саяхатшысы, ол 1802 жылы Санто-Домингоға 1808 жылға дейін француз колониясы болған жерде әкімшілік қызметке орналасу үшін келген. Теодордың анасы Мария Магдалена Куре де ла Бланьер Сент-Домингде (қазіргі Гаити) туған мулат помещик қызы болған. 1820 жылдың желтоқсанында отбасы Санто-Домингодан Парижге көшіп келді, онда жас Шасериау көп ұзамай сурет салу қабілетін көрсетті. Ол 1830 жылы он бір жасында Жан-Огюст Доминик Ингренің шеберханасына қабылданды және ұлы классиктің сүйікті шәкірті болды, ол оны ең ада шәкірті деп есептеді. (Апокрифтік болуы мүмкін бір әңгімеде Ингрес: «Келіңіздер, мырзалар, көріңіздер, бұл бала сурет өнерінің Наполеоны болады!» деген екен.) Ингрес 1834 жылы Парижден Римдегі француз академиясының директоры болып кеткеннен кейін Шасериау Эжен Делакруаның ықпалына түсті, оның бояушылық колоризі Ингрес үшін қабылдаусыз болды. Шасериау алғаш рет 1836 жылы Париж салонында көрмеге қатысты және тарихи суреттер санатында үшінші орын алды. 1840 жылы Шасериау Римге сапар шекті және Ингреспен кездесті, оның шәкіртінің жұмысының бағытынан туған ашу шешуші үзіліске әкелді. Италияда болғанда Шасериау пейзаж эскиздерін жасады және Ренессанс фрескаларын зерттеді. Оның ерте кезеңіндегі маңызды туындыларының қатарында Сусанна және ақсақалдар, Венера Анадиомена (1839), Актеоннан таң қалған Диана (1840), Нерейдтерге байланған Андромеда (1840) және Эстердің жуынуы (1841) бар. Шасериаудың осы жылдардағы маңызды діни картиналары, Зәйтүн тауындағы Мәсіх (ол 1840 және 1844 жылдары сомдаған) және Крестен түсірілу (1842) сыншылар тарапынан әртүрлі бағаланды; суретшінің жақтастарының бірі Теофил Готье болды. 1843 жылы Шасериау Париждегі Сент-Мери шіркеуінде Мысырлық Марияның өмірін бейнелейтін қабырғалық суреттер салды, бұл оның Париждің қоғамдық ғимараттарын безендіруге арналған бірнеше тапсырмаларының біріншісі болды. Ол сондай-ақ 29 гравюрадан тұратын жинақ жасады, оның ішінде 1844 жылы Шекспирдің «Отелло» пьесасынан жасалған он сегіз офорт бар. Ол 1845 жылы Салонда «Қасында сүйегімен келе жатқан» Али Бен Хамет, Константин халифі және Характа басшысының алып портретін көрсетті, ол күмәнді пікірлерге ие болды. 1846 жылы Шасериау Алжирге алғашқы сапарын жасады. Осы және келесі сапарларда жасаған эскиздерінен ол Араб басшыларының вассалдарына сапарлары және Балкондегі еврей әйелдері сияқты суреттерді жасады (екеуі де 1849 жылы, қазір Луврде сақталуда). Соңғы туындыларының бірі «Тепидариум» (1853, Орсе мұражайында) судан шыққан әйелдердің үлкен тобын бейнелейді, бұл суретшінің 1840 жылы Помпейге жасаған сапарынан шабыттанған архитектуралық ортада бейнеленген. Оның ең монументалды жұмысы – 1844 жылы мемлекет тапсырған және 1848 жылы аяқталған Cour des Comptes баспалдағының сәндеуі. Ол бұл жұмысты фрескада емес, гипстегі маймен орындауда Делакруаның үлгісін ұстанды. Оның сюжеттік картиналарын құрастыруда, фигуралардың сәндік орналасуы мен көңіл-күйді құруға деген қызығушылығы сюжеттік дәйектіліктен басым болды. Оның жұмыс істеу әдісі – модельін мұқият зерттеп, содан кейін есте сақтап сурет салу.

Мұра

Оның шығармалары Пувис де Шаванн мен Густав Моро стиліне маңызды әсер етті, ал олардың арқасында Пауль Гоген мен Анри Матисс туындыларында да көрініс тапты. Парижде суретшінің достар қоғамы бар: Association des Amis de Théodore Chassériau. Шасерионың туындылары Лувр мұражайында, оның ішінде оған арналған жеке зал бар, Орсе мұражайында және Версаль мұражайында сақталады. Теодор Шассерионың туындыларын ұстайтын АҚШ-тағы коллекцияларға Нью-Йорк Метрополитен өнер мұражайы, Гарвард университетінің Фогг өнер мұражайы, Вашингтонның ұлттық өнер галереясы, Детройт өнер институты, Род-Айленд дизайн мектебінің өнер мұражайы, Дж. Пол Гетти мұражайы және Чикаго өнер институты жатады.