Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габрово () – Болгарияның орталық солтүстігіндегі қала, Габрово облысының әкімшілік орталығы. Ол орталық Балқан тауларының етегінде, Янтра өзенінің аңғарында орналасқан және халықаралық әзіл-қалжың мен сатира астанасы ретінде танымал (Габрово әзіл-қалжыңына қараңыз), сондай-ақ болгар ұлттық қайта өркендеу архитектурасымен де белгілі. Габрово Болгариядағы ең созылған қала ретінде де танылады, Янтра бойымен 25 шақырымнан астамға созылып, кейбір жерлерде ені ғана жетеді. Болгарияның географиялық орталығы – Узана қаланың жанында орналасқан.
Gabrovo ( ) is a city in central northern Bulgaria, the administrative centre of Gabrovo Province. It is situated at the foot of the central Balkan Mountains, in the valley of the Yantra River, and is known as an international capital of humour and satire (see Gabrovo humour), as well as noted for its Bulgarian National Revival architecture. Gabrovo is also known as the longest town in Bulgaria, stretching over 25 km along the Yantra, yet reaching only in width at places. The geographic center of Bulgaria Uzana is located near the town.
Атауы
Ең көп таралған аңыз бойынша, Габровоны Рачо есімді темірші салған, оның оттығының жанынан шомырқұрақ өсіп шыққан. Сөйтіп, елді мекен өзінің атын славян тіліндегі "габар" ("шомырқұрақ") сөзінен және славян тіліндегі "ово" жұрнағынан алған.
According to the most widespread legend, Gabrovo was founded by a blacksmith called Racho, close to whose fireplace a hornbeam rose, so the settlement acquired its name, from the Slavic word gabar ("hornbeam") + the Slavic suffix ovo.
Тарих
Неолиттен бері мекенделген Габрово төңірегіндегі аймақ, 12 ғасырда Велико-Тарново Екінші Болгар империясының астанасы болғаннан кейін экономикалық маңызға ие болды. Елордаға және Балқан жолдарына жақындығының арқасында қолөнер мен сауда гүлденді. Ортағасырлық Габрово шамамен 100 үйден тұратын кішкентай жол бойындағы ауыл болды. 14 ғасырда Балқанға Осман империясының басып кіргенінен кейін Габровоның демографиялық жағдайы күрт өзгерді, себебі ол үлкен географиялық аймақтағы жалғыз елді мекен еді және жаулап алынған астана мен көрші бекіністерден қашқан болгарлар үшін тартымды орынға айналды. Ауыл шағын қалаға (паланка) айналып, экономикалық, мәдени және рухани орталық ретінде дамуға көшті. Осман билігі тұсында бай саудагерлер кішкентай қаланың жоспарлауына көп қаражат жұмсады. Болгариядағы алғашқы діни емес мектеп – Апрелев ұлттық гимназиясы, 1835 жылы Васил Апрелев пен Николай Палаузовтың көмегімен Габровода құрылды. Габрово 1860 жылдың мамыр айында Осман билігімен ресми түрде қала деп жарияланды. 1870 жылдары Феликс Каниц Габровоны "үлкен шеберхана" деп, ал "судан тіршілік күйінше қала" деп атады, бұл су энергиясын кеңінен пайдалануға сілтеме жасады. Габрово тауарларының даңқы Осман империясының барлық айманына таралды, тіпті Бухарестте де қазірге дейін "Габровени" деп аталатын көше бар. Болгарияның 1878 жылы азаттыққа қол жеткізуіне дейін және кейін Габрово өзінің экономикалық дәстүрлеріне сүйене отырып, өнеркәсіп орталығы ретінде дамыды. Акционерлік қоғамдар құрылды, зауыттар салынды және ірі биржалармен байланыс орнатылды, бұл кейбір адамдарды қалаға "Болгар Манчестері" деген ат беруге итермеледі.
The area around Gabrovo, inhabited since the Neolithic, gained economic importance after Veliko Tarnovo became capital of the Second Bulgarian Empire in the 12th century. Craftsmanship and trade prospered due to the proximity to both the capital and the Balkan passes. Medieval Gabrovo was a small pass village of about 100 houses. After the Ottoman invasion of the Balkans in the 14th century, the demographic position of Gabrovo changed significantly, as it was the only settlement in a considerably large geographic area and an attractive place for Bulgarians fleeing from the conquered capital and neighbouring fortresses. It turned from a village into a small town (palanka) and began to develop as an economic, cultural and spiritual centre. During Ottoman rule, the rich tradesmen spent plenty of resources for the small town's public planning. The first Bulgarian secular school, the Aprilov National High School, was founded in Gabrovo in 1835 with the aid of Vasil Aprilov and Nikolay Palauzov. Gabrovo was officially proclaimed a town by the Ottoman authority in May 1860. In the 1870s Felix Kanitz said that Gabrovo is "a big workshop" and that it is a "city that lives from the water," referring to widely used water power. The glory of the goods of Gabrovo became known throughout the Ottoman Empire, and beyond that, in Bucharest even nowadays there is a street named "Gabroveni". Shortly before and after the Liberation of Bulgaria in 1878, Gabrovo developed as a centre of industry on the basis of its economic traditions. Joint stock companies emerged, factories were constructed and connections to the large stock exchanges were created, prompting some to label the town "The Bulgarian Manchester".
Халық саны
Габровоның ең қарқынды өсімі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары болды, сол кезде халық саны екі есеге артты. Болгариядағы жалпы халық динамикасына сәйкес, елде коммунизм құлағаннан кейін тұрғындар саны азая бастады. Адамдар шетелге немесе София қаласына эмиграциялауға көшті. Қазіргі таңда Габровоның халқы 1985-1991 жылдар аралығындағы ең жоғары көрсеткіштен – 80 000-нан астам тұрғыннан – 30 000-нан астам адам кем.
Gabrovo saw its most rapid growth in the post World War II years, when its population was doubled. Following general population trends in Bulgaria, the number of citizens started declining after the fall of Communism in the country. People started emigrating abroad or to the capital of Sofia. Currently, Gabrovo is more than 30,000 people short of its peak, achieved in the period 1985 1991 when the number of the residents exceeded 80,000.
Мәдениет
Халықаралық деңгейде әзіл-сықақ пен сатира орталығы ретінде танымал Габрово қаласында екі театр бар: Рачо Стоянов атындағы драма театры мен қуыршақ театры. Сондай-ақ, әзіл-сықақ және сатира үйі мәдени институт, орталық, музей және галерея ретінде әрекет етеді, комикстік өнерді насихаттауға қызмет етеді. Қалада "Алеко" кинотеатры, сондай-ақ түрлі мұражайлар мен ескерткіш үйлер бар. Ең танымалдары – Этар сәулеттік-этнографиялық кешені және Апрелов атындағы ұлттық гимназиядағы Ұлттық білім беру мұражайы. Мамырдың 21-іне жуық сенбі күні Габрово жыл сайынғы Әзіл-сықақ және сатира карнавалын өткізеді, оның болгар тіліндегі ұраны – "Da izkukurigame ot smyah" ("Күлімдеп шатасып кетейік"). Карнавал күні Габрово қаласының көшелері маска киген мушкетерлер, тореадорлар, шамандар, цыгандар және тағы да басқа қызықты кейіпкерлерге толады. Карнавал балқандық халық әндерімен, фольклорлық билермен, Габровоның мәдениеті мен әзіл-сықағының бай көрнісімен де танымал. Планетарий жұмыс істейді.
Internationally known as a centre of humour and satire, Gabrovo has two theatres, the Racho Stoyanov Drama Theatre and the puppet theatre, a House of Humour and Satire that serves as a cultural institute, a centre, museum and gallery to popularise comic art. There is a cinema, Aleko Cinema, and museums and memorial houses in the town and around it, most notably the Etar Architectural Ethnographic Complex and the National Museum of Education at the Aprilov National High School. On a Saturday around the week of May 21, Gabrovo hosts an annual Carnival of Humor and Satire with the slogan in Bulgarian “Da izkukurigame ot smyah” (translating to "Let`s go nuts from laughter"). On the day of the carnival, the streets of Gabrovo town are overflowing with fun characters like masked musketeers, bullfighters, shamans, gypsies, and much more. The carnival is also popular for its use of traditional Balkan songs, folklore choreography, and a rich display of Gabrovo humour and culture. A planetarium is in operation.
Туризм
Габроводағы қызықты орындардың қатарында Юмор және сатира үйі мен Апрелев ұлттық гимназиясы бар. Габрово облысындағы көрікті жерлерге Боженци сәулеттік қорығы кіреді. Орталық Балқан ұлттық паркі мен Болгарка табиғи паркінде, сондай-ақ Этнографиялық кешен "Етара", Дряново монастыры, Соколь монастыры, Шипка асуы және Узана аймағында жаяу серуендеуге мүмкіндік мол. Тарихи туризмді ұнататындар үшін Шипка ескерткішіне бару міндетті. Габрово – Креативті туризм желісінің ® мүшесі.
Places of interest in Gabrovo include the House of Humour and Satire and Aprilov National High School. In Gabrovo Province sites include architectural reserve Bozhentsi. Hiking is widely available in the Central Balkan National Park and in the Bulgarka Nature Park, itself home to Ethnographic Complex Etara, Dryanovo Monastery, Sokolski Monastery, Shipka Pass, and the Uzana area. For admirers of historical tourism Shipka Memorial is a must see. Gabrovo is member of the Creative Tourism Network ®.
Спорт
Қаланың ең табысты спорт клубы 1919 жылы құрылған "Янтра Габрово" футбол клубы. Қала сонымен қатар ұзақ тарихы бар гандбол спортымен де мәшһүр. Қаладан, Орта Балқан тауларындағы, белгілі "Узана" қысқы курорты шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан.
Town's most successfully sports club is FC Yantra Gabrovo, which was founded in 1919. The town also has long handball traditions. About from the town in Central Balkan Mountains is located the renowned winter resort Uzana.
Құрметтер
Совет астрономы Николай Степанович Черных 1976 жылдың 1 сәуірінде ашқан 2206 Габрова кіші планетасы қаланың құрметіне берілген. Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Габрово төбесі Габрово қаласының атымен аталады.
A minor planet 2206 Gabrova discovered on April 1, 1976 by Soviet astronomer Nikolai Stepanovich Chernykh is named in honor of the town. Gabrovo Knoll on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica is named after Gabrovo.
Университет
Габрово қаласында Болгариядағы ең ірі техникалық университеттердің бірі – Габрово техникалық университеті орналасқан. Габрово техникалық университеті 1964 жылы ашылды. Университет идеясы 1840 жылдары туындаған. Бүгінде университетте шамамен 5400 студент білім алып жатыр, олардың 60-қа жуығы басқа елдерден келген.
Gabrovo has one of the biggest technical universities in Bulgaria, the Technical University of Gabrovo. The technical university in Gabrovo opened in 1964. The idea for the university came from the 1840s. Today the university has about 5400 students; around 60 of them are from other countries.