Кіріспе

Габрово () – Болгарияның орталық солтүстігіндегі қала, Габрово облысының әкімшілік орталығы. Ол орталық Балқан тауларының етегінде, Янтра өзенінің аңғарында орналасқан және халықаралық әзіл-қалжың мен сатира астанасы ретінде танымал (Габрово әзіл-қалжыңына қараңыз), сондай-ақ болгар ұлттық қайта өркендеу архитектурасымен де белгілі. Габрово Болгариядағы ең созылған қала ретінде де танылады, Янтра бойымен 25 шақырымнан астамға созылып, кейбір жерлерде ені ғана жетеді. Болгарияның географиялық орталығы – Узана қаланың жанында орналасқан.

Атауы

Ең көп таралған аңыз бойынша, Габровоны Рачо есімді темірші салған, оның оттығының жанынан шомырқұрақ өсіп шыққан. Сөйтіп, елді мекен өзінің атын славян тіліндегі "габар" ("шомырқұрақ") сөзінен және славян тіліндегі "ово" жұрнағынан алған.

Тарих

Неолиттен бері мекенделген Габрово төңірегіндегі аймақ, 12 ғасырда Велико-Тарново Екінші Болгар империясының астанасы болғаннан кейін экономикалық маңызға ие болды. Елордаға және Балқан жолдарына жақындығының арқасында қолөнер мен сауда гүлденді. Ортағасырлық Габрово шамамен 100 үйден тұратын кішкентай жол бойындағы ауыл болды. 14 ғасырда Балқанға Осман империясының басып кіргенінен кейін Габровоның демографиялық жағдайы күрт өзгерді, себебі ол үлкен географиялық аймақтағы жалғыз елді мекен еді және жаулап алынған астана мен көрші бекіністерден қашқан болгарлар үшін тартымды орынға айналды. Ауыл шағын қалаға (паланка) айналып, экономикалық, мәдени және рухани орталық ретінде дамуға көшті. Осман билігі тұсында бай саудагерлер кішкентай қаланың жоспарлауына көп қаражат жұмсады. Болгариядағы алғашқы діни емес мектеп – Апрелев ұлттық гимназиясы, 1835 жылы Васил Апрелев пен Николай Палаузовтың көмегімен Габровода құрылды. Габрово 1860 жылдың мамыр айында Осман билігімен ресми түрде қала деп жарияланды. 1870 жылдары Феликс Каниц Габровоны "үлкен шеберхана" деп, ал "судан тіршілік күйінше қала" деп атады, бұл су энергиясын кеңінен пайдалануға сілтеме жасады. Габрово тауарларының даңқы Осман империясының барлық айманына таралды, тіпті Бухарестте де қазірге дейін "Габровени" деп аталатын көше бар. Болгарияның 1878 жылы азаттыққа қол жеткізуіне дейін және кейін Габрово өзінің экономикалық дәстүрлеріне сүйене отырып, өнеркәсіп орталығы ретінде дамыды. Акционерлік қоғамдар құрылды, зауыттар салынды және ірі биржалармен байланыс орнатылды, бұл кейбір адамдарды қалаға "Болгар Манчестері" деген ат беруге итермеледі.

Халық саны

Габровоның ең қарқынды өсімі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары болды, сол кезде халық саны екі есеге артты. Болгариядағы жалпы халық динамикасына сәйкес, елде коммунизм құлағаннан кейін тұрғындар саны азая бастады. Адамдар шетелге немесе София қаласына эмиграциялауға көшті. Қазіргі таңда Габровоның халқы 1985-1991 жылдар аралығындағы ең жоғары көрсеткіштен – 80 000-нан астам тұрғыннан – 30 000-нан астам адам кем.

Мәдениет

Халықаралық деңгейде әзіл-сықақ пен сатира орталығы ретінде танымал Габрово қаласында екі театр бар: Рачо Стоянов атындағы драма театры мен қуыршақ театры. Сондай-ақ, әзіл-сықақ және сатира үйі мәдени институт, орталық, музей және галерея ретінде әрекет етеді, комикстік өнерді насихаттауға қызмет етеді. Қалада "Алеко" кинотеатры, сондай-ақ түрлі мұражайлар мен ескерткіш үйлер бар. Ең танымалдары – Этар сәулеттік-этнографиялық кешені және Апрелов атындағы ұлттық гимназиядағы Ұлттық білім беру мұражайы. Мамырдың 21-іне жуық сенбі күні Габрово жыл сайынғы Әзіл-сықақ және сатира карнавалын өткізеді, оның болгар тіліндегі ұраны – "Da izkukurigame ot smyah" ("Күлімдеп шатасып кетейік"). Карнавал күні Габрово қаласының көшелері маска киген мушкетерлер, тореадорлар, шамандар, цыгандар және тағы да басқа қызықты кейіпкерлерге толады. Карнавал балқандық халық әндерімен, фольклорлық билермен, Габровоның мәдениеті мен әзіл-сықағының бай көрнісімен де танымал. Планетарий жұмыс істейді.

Туризм

Габроводағы қызықты орындардың қатарында Юмор және сатира үйі мен Апрелев ұлттық гимназиясы бар. Габрово облысындағы көрікті жерлерге Боженци сәулеттік қорығы кіреді. Орталық Балқан ұлттық паркі мен Болгарка табиғи паркінде, сондай-ақ Этнографиялық кешен "Етара", Дряново монастыры, Соколь монастыры, Шипка асуы және Узана аймағында жаяу серуендеуге мүмкіндік мол. Тарихи туризмді ұнататындар үшін Шипка ескерткішіне бару міндетті. Габрово – Креативті туризм желісінің ® мүшесі.

Спорт

Қаланың ең табысты спорт клубы 1919 жылы құрылған "Янтра Габрово" футбол клубы. Қала сонымен қатар ұзақ тарихы бар гандбол спортымен де мәшһүр. Қаладан, Орта Балқан тауларындағы, белгілі "Узана" қысқы курорты шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан.

Құрметтер

Совет астрономы Николай Степанович Черных 1976 жылдың 1 сәуірінде ашқан 2206 Габрова кіші планетасы қаланың құрметіне берілген. Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Габрово төбесі Габрово қаласының атымен аталады.

Университет

Габрово қаласында Болгариядағы ең ірі техникалық университеттердің бірі – Габрово техникалық университеті орналасқан. Габрово техникалық университеті 1964 жылы ашылды. Университет идеясы 1840 жылдары туындаған. Бүгінде университетте шамамен 5400 студент білім алып жатыр, олардың 60-қа жуығы басқа елдерден келген.