Кіріспе

Жапондық жауынгерлік кәпі (Кабуто (兜, 冑) – ежелгі жапон жауынгерлері алғаш рет қолданған, кейіннен феодалдық Жапонияда самурайлар мен олардың қызметшілері киетін дәстүрлі жапондық қару-жарағының маңызды бөлігіне айналған кәпінің түрі. Жапон тілінде "кабуто" сөзі түрді сипаттамайды, ол жалпы атау, кез келген жауынгерлік кәпіні білдіре береді. Жыл сайын 5 мамыр – Балалар күнінде жапон отбасылары "Танго но Секку" дәстүрі бойынша кішкентай кабуто мен самурай қаруларын көрсетеді. Феодалдық дәуірде самурайлардың нағыз қару-жарағы, кабуто және тати көрсетілді.

Тарих

Бесінші ғасырдағы жапондық дулығалар қазба жұмыстары кезінде табылған. Мабизаши цуке кабуто деп аталатын бұл дулығалардың стилі Қытай мен Кореядан келген. Олардың айқын орталық қырлары болған. Қазір самурай дулығасы деп танылатын кабуто, алғаш рет ХI ғасырдағы Хэйан кезеңінде о-йорой түрінде пайда болды. Муромачи кезеңінің басына дейін кабуто ондаған жұқа темір пластиналарды біріктіру арқылы жасалған. Әдетте, тек даймёлар мен командирлер дәрежесіндегі самурайлар ғана кабутоға арналған датемоно (立物) деп аталатын әшекейлер таққан, олар екі кетік пішіндес болған. Муромачи кезеңінің ортасында ірі топтық шайқастардың саны артқан сайын, қарапайым самурайлар өз батылдықтарын көрсету үшін немесе дос пен жауды ажырату үшін кабутоларына кетік, күн, ай немесе өздерінің туларын бейнелейтін датемоно таққан. 16 ғасылдағы Сенгоку кезеңінде соғыс ауқымы ұлғайып, Танегасима (оқпана) деп аталатын қару-жарақтар кең таралған кезде, о-йорой және до-мару деп аталатын қару-жарақ стильдері ескірген. Танегасиманың танымалдығына жауап ретінде тосей гусоку (当世具足) қару-жарағы стилі жасалды. Тосей гусоку кабуто үш-төрт темір пластинаны біріктіру арқылы жасалған. Бұл бұрынғы стильге қарағанда оқтан жақсы қорғайтын және жаппай өндірілуге болатын. Татемоно одан да ерекше және үлкен болды. Кейбіреулері темірден жасалса, ал қауіпсіздік үшін соғыс даласында көбінесе лакталған қағаздан жасалған. Азучи-Момояма кезеңінде тосей гусоку кабуто Момояма мәдениетінің танымалдығына сәйкес қарапайым, айқын дизайнына ие болды. Осы кезеңде "жануарлардың, [ками] немесе әртүрлі нысандардың бейнелері" орнатылған әшекейлі кавари кабуто ("ерекше дулыға") жасалды. Бұл кездегі кабуто "темір, алтын-мыс қорытпасы, лак, былғары, жібек, ағаш, гипс, сүйек және гипс байланыстырғыштары" сияқты материалдардан жасалған. Кабуто во нугу (әдеби мағынасы "дулығаны шешу") сөзі "басылу" дегенді білдіреді.

Суджи бачи кабуто

Судзи бачи кабуто – жапондық кез келген пластиналы дулыға, оның көтеріңкі жоталары немесе қабырғалары дулыға пластиналарының қосылған жерлерін көрсетеді; қабылдағыштар тегістелген немесе хоши бачи кабутодағыдай көзге көріне берілуі мүмкін.

Хоши-бачи кабуто

Хоши бачи кабуто (жұлдызды шлемнің бас бөлігі) ілгекті бастарымен, үлкен ілгекті (о боши), кішкентай ілгекті (ко боши) және түбінде хризантема пішіндес шайбасы бар ілгекті (за боши) қамтиды. Хоши бачи кабуто, егер шлем пластиналарының қосылған жерлерін көрсететін көтерілген қабырғалар немесе тік қырлар болса, суджи бачи кабуто да болуы мүмкін.

Сары башы кабуто

Хари бачи кабуто – қабырғалары немесе тік қырлары жоқ, пластиналары бірімен бірі жалғасқан жері мен түйреуіштердің беті тегіс келіп, көзге көрінбейтін көп пластиналы жапондық хачи.

Зуннари кабуто

Зунари кабуто – қарапайым, бес бөліктен тұратын дизайн.

Татами кабуто

Көптеген қарапайым, жеңіл, бүгілетін, тасымалданатын төменгі дәрежелі самурайлар мен жаяу әскерлерге (ашигару) арналған қару-жарақтар да жасалды. Бұлар татами қару-жарағы деп аталды, ал кейбіреулерінде жиналмалы татами кабуто (сондай-ақ, чошин кабуто деп те аталады) болды, ол бөлінген ламельдерден құралған. Татами кабуто құрастыру кезінде қапталдар қолданылмады; оның орнына, бөліктерді бір-бірімен байланыстыру үшін тоқу немесе тізбекті пошта пайдаланылды.

Қажы кабуто

Кадзи кабуто – самурай өрт сөндірушілері киетін бас киімнің бір түрі.

Жинғаса

Жингаса – асигарулар мен самурайлар киетін, түрлі пішіндерде жасалған, былғары немесе металдан дайындалған соғыс бас киімдері болған.

Кавари кабуто немесе таңғажайып қалқан

Момояма дәуірінде қатал азаматтық соғыс кезінде кабуто үш немесе төрт пластинадан тұратын қарапайым дизайнға жасалды, бұрынғы қалқандардың көптеген әшекейлік элементтерінен айырылды. Жаңа қалқанның қарапайым, тұрмыстық пішінін толықтыру және шайқас алаңында көзге көрінуді қамтамасыз ету үшін, қару жасаушылар қарапайым қалқандардың үстіне харiкаке (лакпен араласқан қағаз қаптама, ағаш қаңқаға жабыстырылған) арқылы фантастикалық пішіндер жасауға кірісті, бірақ кейбіреулері толығымен темірден жасалған. Бұл пішіндер жапон мәдениеті мен мифологиясынан бейнеленген нысандарды қамтыды, соның ішінде балық, сиыр мүйіздері, ұзақ өмірдің құдайының басы, жібек орамалары, бас киімдер, Ичи-но-Тани шатқалы және балта бастары сияқты көптеген нысандарды бейнеледі. Кейбір пішіндер шынайы келген, ал басқалары өте футуристикалық, модернистік көрініс алды.