Кіріспе

Классикалық әдебиетте баяндау құралы Теихоскопия немесе теихоскопия (τειχοσκοπία), "қабырғалардан көру" дегенді білдіреді, ежелгі грек әдебиетінде жиі кездесетін баяндау стратегиясы. Теихоскопияның бір танымал мысалы Гомердің "Илиада" поэмасының 3-ші кітабының 121–244-ші жолдарында кездеседі. Бұл бөлімде Ирис, Приамның қызы Лаодикияның кейпінде Еленаның бөлмесіне келеді. Содан кейін Елена Скайя қақпаларының қабырғаларына жетеледі, онда Приам одан Троя даласындағы ахейлік батырларды көрсетуін сұрайды. Оның төменінде екі әскер Менелай мен Парис арасындағы жекпе-жектің басталуына дайындалуда. Елена Агамемнон, Одиссей, Теламондық (үлкен) Аякс және Идоменейді таниды. Ол сондай-ақ өзінің ағалары Кастор мен Поллукс екенін білмей, олардың Грекияда қаза болғанын айтады. Осы көріністен кейін, екі әскер де Зевске және Олимптегі басқа құдайларға дұға етеді, осылайша оқиға басталады.

Талдау

Мария К. Пантелияның айтуынша, Елена Приамға ең маңызды грек жауынгерлерінің қасиеттерін сипаттағанда, каталогтың «авторына» айналады. Теихоскопия, сондай-ақ Париж мен Менелай арасындағы жекпе-жек соғыстың оныншы жылы емес, соғыстың басында болған болуы мүмкін деп ұсынылған. Алайда, Гомер Троя соғысының басында болмаса да, ол поэманың басында тұр және сондықтан теихоскопияны поэтикалық құрылым ретінде пайдаланады, ол поэманың қалған бөлігі мен болашақ дуэль үшін маңызды ақпарат пен күмәнді ұсынады. Теихоскопияны грек жауынгерлерінің маңызды суретін салудың ғана қарапайым эпизоды ретінде қарастыруға болады, бірақ Гомердің Елена туралы да бірдеңе ашуға тырысып жатқаны айтылады. Еленаның грек және троялық жауынгерлерге деген ашық құрметі ирониялы деп қарастырылады, өйткені троялықтарды қиратқан соғыстың басты себебі жауды мақтауы абсурд көрінеді. Алайда, осылай істеу арқылы, Фредерик Уилл айтқандай, Гомер «Еленаның көзқарасының маңыздылығы мен орталықтығын баса көрсетеді. Ол дәстүрлі форманы көркемдік тұрғыдан үйлестіреді».

Теихоскопияның басты мақсаты – оқиғаларды синхронды түрде талқылау болып табылады, хабаршылар немесе басқа куәгерлер кейін баяндаған оқиғалардан өзгеше. Бұл драматургияда жақсы қалыптасқан тәсіл. Мысалы, теихоскопия Генрих фон Клейсттің «Пентесилея» драмасында маңызды рөл атқарады. Жазылған кезде (1808) бұл туынды театрлық қойылымға жарамсыз деп есептелді, себебі теихоскопиялық эпизодтардың жиілігі тым жоғары болды, ал алғашқы сахналық қойылым жарты ғасырдан кейін ғана жүзеге асты. Алайда, ХХ ғасырда одан әрі сахналық қойылымдар, сондай-ақ опера, радио және кино нұсқалары пайда болды (қ. Пентселие (Клейст)). Табиғи құбылыстарды да осы тәсіл арқылы жеткізуге болады. Күннің шығуы немесе аспандағы жұлдыздардың сипатталуы сияқты алыс жатқан оқиғалар осыған өте ыңғайлы. Сонымен қатар, басқа да қоғамдық оқиғаларды, тіпті бір уақытта жүзеге асырылатын спорттық хабарларды да теихоскопияның мысалдары ретінде қарастыруға болады.