Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1983 жылғы Doctor Who 20 жылдығына арналған арнайы оқиға
1983 Doctor Who 20th Anniversary Special Story
"Бес дәрігер" – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал Doctor Who-ның 20 жылдығын мерекелеу үшін түсірілген, толық метражды арнайы эпизод. Оның әлемдік премьерасы АҚШ-та, Чикагодағы PBS WTTW телеарнасында және басқа да PBS мүше телеарналарында 1983 жылдың 23 қарашасында, мерейтой күні өтті. Екі күннен кейін ол Ұлыбританиядағы BBC1 арнасында көрсетілді. "Бес дәрігер" сценарийін Терренс Дикс жазды, ол үшінші дәрігер дәуірінің барлық кезеңінде сценарий редакторы болған және 1960 жылдардан бері осы сериал үшін жазып келген. Эпизод 20-шы маусымның соңында, 20 жылдық мерейтойды атап өту мақсатымен көрсетілді. Патрик Траутон мен Джон Пертуи екінші және үшінші дәрігерлер рөлін қайта ойнады. Бірінші дәрігер рөлін Ричард Хёрндал сомдады, себебі бұл кейіпкердің бастапқы орындаушысы Уильям Хартнелл он жыл бұрын шоуда соңғы рет пайда болғаннан кейін қайтыс болды. Том Бейкер осы арнайы эпизодта түсуден бас тартқандықтан, төртінші дәрігерді көрсету үшін аяқталмаған "Shada" сериалынан түсірілген кадрлар пайдаланылды.
The Five Doctors is a special feature length episode of the British science fiction television series Doctor Who, produced in celebration of the programme's 20th anniversary. It had its world premiere in the United States, on the Chicago PBS station WTTW and various other PBS member stations on 23 November 1983, the anniversary date. It was transmitted on BBC1 in the United Kingdom two days later. The Five Doctors was written by Terrance Dicks, who had been the script editor for the entirety of the Third Doctor's era and had written for the series since the 1960s. The episode aired after the conclusion of the 20th season to celebrate the 20th anniversary. Patrick Troughton and Jon Pertwee reprised their roles as the Second and Third Doctors, respectively. Richard Hurndall portrayed the First Doctor, as the character's original actor, William Hartnell, had died since his last appearance on the show ten years previously. Since Tom Baker decided not to appear in the special, footage from the unfinished serial Shada was used to portray the Fourth Doctor.
Сюжет
Белгісіз бір күш уақыт ұшырауышын қолданып, Доктордың бұрынғы бірнеше түрі, оның бұрынғы серіктері Сьюзан Форман, Сара Джейн Смит және Бригадир Летбридж Стюарт, сондай-ақ оның жауыздары – Далектер, Кибермендер, Растон жауынгер роботы және Йетиді, олардың уақыт ағындарынан Галлифрейдегі Өлім аймағына әкеледі. Бұл күш Төртінші Доктор мен Романаны қолға түсіруге тырысады, бірақ оларды уақыт құйынына қамап қояды. Бесінші Доктор өзінің уақыт желісінің бұзылуын сезінеді және өзінің серіктері Теган мен Турлоумен бірге ТАРДИС арқылы Галлифрейге барады, содан кейін Өлім аймағына жетіп, Рассилон қабірінен шығарылған күш өрісіне байланысты ТАРДИС-пен әрі қарай жүре алмайды. Әртүрлі Докторлар өз серіктерін Мұнараға қарай жетелейді, жау күштерінен сақталып. Галлифрейдегі Цитадельде Уақыт Лордтарының Жоғарғы Кеңесі Доктордың уақыт сызығындағы бұзылуды және Уақыт ұшырауышынан қуаттың төмендеуін анықтайды, ал Лорд Президент Боруса Докторды құтқару үшін оның жауы – Қожайынды шақыртады, егер ол сәтті болса, Қожайынға жаңа регенерациялар мен жасаған қателіктері үшін кешірім ұсынады. Қожайын келіседі, оған Кастелланнан еске түсіру құрылғысы және Жоғарғы Кеңестің мөрінің көшірмесі беріледі. Қожайын Үшінші Доктормен кездеседі, оны жұмыстан шығарып, Кибермендермен қоршалған кезде табады. Қожайын Киберменнің оқ тигенінен есінен таяды, ал Доктор цитадельге оралу үшін еске түсіру құрылғысын тауып пайдаланады. Оянғаннан кейін Қожайын Кибермендермен келісім жасайды, егер олар оған өмір сыйласа, оларды Мұнараға жетектейді, бірақ оларды Өлім аймағының тұзақтарына түсіреді. Кибермендердің де жасырын ниеті бар, олар Қожайынның қажеттілігі біткен соң оны өлтіруді жоспарлайды. Басқа Докторлар мен серіктері Мұнараға жиналғанда, Бесінші Доктор Кеңеспен жұмыс істейді, Қожайынға берілген еске түсіру құрылғысы Кибермендерді оған апаратын іздеу сигналын қамтиды және күдік туады. Кастелланның қолында тыйым салынған Рассилонның қара шиыршықтары бар екені анықталады, ол инвазивті саналық зерттеуден қашуға тырылғанда қаза табады. Доктор Жоғарғы Кеңестің палатасына хабарлауға оралғанда, Борусаның жоғалып кеткенін табады және көп ұзамай Тайм-Скуптың басқаруындағы құпия бөлмені табады. Боруса Галлифрейдің мәңгілік президенті болуды қалайтынын және Рассилонның сақинасынан өлместікке ие болу және мәңгілік билік ету үшін қабірдің үстіндегі күш өрісін өшіру үшін Докторлардың көмегіне мұқтаж екенін айтады. Боруса өзінің бас киімін, Рассилонның тажын, Докторды оның бұйрықтарын орындауға мәжбүрлеу үшін қолданады. Осы уақытта Қожайын Бірінші Доктор мен Теганмен кездеседі және Кибермендерден құтылып, оларды лазерлік тұзақпен жабдықталған алып шахмат тақтасына құрбан етеді, содан кейін Кибербасшыны өзінің қол астындағысының қаруымен өлтіреді. Боруса күткендей, қалған үш Доктор мен олардың серіктері Йети мен Растон жауынгер роботын, сондай-ақ Доктордың бұрынғы серіктері Джейми МакКриммон, Зои Хериот, Лиз Шоу және Майк Йейтстің көріністерін айналып өтіп, қабірге жетеді. Олар қабірдегі жазудың мағынасын ойлайды: "жоғалту – жеңу, жеңген жоғалтады". Қожайын қабірге келеді, бірақ Докторлардың серіктері оны байлап қояды, ал Бригадир оны нокаутқа жібереді. Докторлар күш өрісін өшіріп, ТАРДИС-ті шақырады, Үшінші Доктор өзінің "Мен нейтрон ағынының полярлығын өзгерттім" деген сөзін айтады, бірақ бұл әрекет Боруса мен Бесінші Докторға трансмат арқылы келуіне мүмкіндік береді. Боруса Коронетті Докторлардың серіктері Рассилонмен сөйлескенде араласуына жол бермеу үшін қолданады. Қабірдің үстінде Рассилонның бейнесі пайда болады және Борусаға өзінің кілті ретінде өлместікке кілті ұсынады. Басқа Докторлар Борузаны тоқтатуға тырысады, бірақ Бірінші Доктор оларға күте тұруға бұйырады. Боруса Сақинаны киеді, бірақ көп ұзамай жоғалып кетеді, Рассилон қабірінің бір бөлігі болып табылатын тірі тасқа айналады. Бірінші Доктор қабір жазуы қандай тағдырды болжағандығын түсінеді: өлместік, бірақ мәңгілік түрмеге қамаудың құнымен. Рассилон Төртінші Доктор мен Романаны уақыт құйынынан босатып, Қожайынды өз уақытына қайтарады; Докторлар оның өлместік ұсынысынан бірден бас тартады. Бірінші, екінші және үшінші Докторлар өздерінің серіктерін жинап, өздерінің уақыт ағындарына оралады, Бесінші Докторды Теган мен Турлоумен қалдырады. Канцлер Флавия трансмат арқылы келеді, Канцлерлік гвардиясымен, Борусаның тағдыры туралы білгеннен кейін, Доктор енді Лорд Президент екенін жариялайды, одан бас тартуға болмайтын лауазым. Доктор Флавияға Цитадельге оралуын айтады, өйткені ол жақын арада одан соң барады, себебі Галлифрейге оралуға ниеті жоқ. Теган одан галактикадағы ескі кемемен қашуды жоспарлап ба екенін сұрайды. Ол күлімдеп, әрине, деді, өйткені оның шытырман оқиғасы осылай басталған.
An unknown entity uses the Time Scoop to bring several of the previous incarnations of the Doctor; his former companions Susan Foreman, Sarah Jane Smith, and Brigadier Lethbridge Stewart; and his enemies the Daleks, the Cybermen, a Raston Warrior Robot and a Yeti, from their respective time streams into the Death Zone on Gallifrey. The entity's attempt to grab the Fourth Doctor and Romana ends up trapping the two in the time vortex. The Fifth Doctor senses the disruption of his own timeline, and with his own companions Tegan and Turlough, travels to Gallifrey via his TARDIS, also ending up in the Death Zone, unable to travel farther with the TARDIS due to a force field projected by the Tomb of Rassilon, the tower at the centre of the Death Zone. The various Doctors lead their companions towards the Tower while avoiding the hostile forces. At the Citadel on Gallifrey, the High Council of Time Lords have also detected the disturbance in the Doctor's timeline and the power drain from the Time Scoop, and Lord President Borusa has the Master, the Doctor's arch nemesis, summoned to help rescue the Doctor, offering the Master a new set of regenerations and a pardon for his misdeeds if he succeeds. The Master accepts, and is given a recall device by the Castellan and a copy of the High Council's seal before he is transmatted to the Zone. The Master encounters the Third Doctor, who dismisses him and accuses him of making the seal himself, before finding the Fifth just as they are surrounded by Cybermen. The Master is knocked out by a Cyberman's gun firing, and the Doctor finds and uses the recall device to return to the Citadel. When the Master awakes, he makes a pact with the Cybermen to lead them to the Tower if they will give him his life but tricks them into falling for the Death Zone's traps. The Cybermen, too, have an ulterior motive, planning to kill the Master when he outlives his usefulness. As the other Doctors and companions converge on the Tower, the Fifth Doctor works with the Council, discovering the recall device given to the Master included a tracking signal to lead the Cybermen to him, and foul play is suspected. The Castellan is found to possess the forbidden Black Scrolls of Rassilon, and he dies while attempting to escape an invasive mind probe. When the Doctor returns to the High Council's chamber to report, he finds Borusa missing, and soon discovers a secret room with Borusa at the controls of the Time Scoop. Borusa reveals he seeks to be the President Eternal of Gallifrey and needed the Doctors to disable the force field over the Tomb in order to gain immortality from Rassilon's Ring and rule forever. Borusa uses his headgear, the Coronet of Rassilon, to compel the Doctor to do his bidding. Meanwhile, the Master meets the First Doctor and Tegan and rids himself of the Cybermen by letting them fall victim to a giant chessboard rigged with a laser trap, before killing the Cyberleader with one of his subordinates' guns. As Borusa expected, the other three Doctors and their companions have made it to the tomb chamber, bypassing the Yeti and Raston Warrior Robot, as well as phantoms of the Doctor's former companions Jamie McCrimmon, Zoe Heriot, Liz Shaw and Mike Yates. They ponder the meaning of writing in the tomb: "to lose is to win and he who wins shall lose". The Master arrives in the Tomb, but the Doctors' companions tie him up, with the Brigadier knocking him out for good measure. The Doctors disable the force field to summon the TARDIS, the Third Doctor using his catchphrase of "I've reversed the polarity of the neutron flow", but this action allows Borusa and the Fifth Doctor to arrive via transmat. Borusa uses the Coronet to prevent the Doctors' companions from interfering while he speaks to Rassilon. An image of Rassilon appears above the tomb and offers Borusa his ring as the key to immortality. The other Doctors try to stop Borusa, but the First Doctor tells them to hold off. Borusa dons the Ring, but then shortly disappears, becoming living stone that is part of Rassilon's tomb. The First Doctor realised what fate the tomb's writing foretold: immortality, but at a cost of perpetual incarceration. Rassilon frees the Fourth Doctor and Romana from the time vortex and returns the Master to his own time; the Doctors immediately refuse his offer for immortality. The First, Second and Third Doctors collect their respective companions and return to their time streams as well, leaving the Fifth Doctor with Tegan and Turlough. Chancellor Flavia arrives via transmat, with the Chancellery Guard, and, after learning of Borusa's fate, declares that the Doctor is now Lord President, a position he cannot refuse. The Doctor tells Flavia to return to the Citadel as he will follow shortly, then quickly departs with his companions, as he has no intention of returning to Gallifrey any time soon. Tegan asks if he's planning to jet off across the galaxy in an old spaceship running from his people. With a grin, he replies that of course he is, as that's how his adventure started in the first place.
Өндіріс
Бұл оқиғаның бастапқы атауы "Алты дәрігер" болатын. Оны бұрынғы сценарий редакторы Роберт Холмс жазуы тиіс еді, және онда Кибермендер мен Доктордың бес бейнесін ұрлау оқиғасы көрсетілуі керек еді. Олар "Киберлордтарға" айналу үшін Уақыт Лордының ДНК-сын алуға тырысып, бірінші Доктор мен Сьюзаннің іс жүзінде андроидтар екені ашылатын еді. Натан Тернер кейін тағы бір тәжірибелі режиссер, Дуглас Камфилдтен режиссураны сұрады, бірақ ол да бас тартты. Камфилд сонымен қатар жүрек ауруымен ауырған, және бұл оның өндіріске режиссура жасау туралы шешіміне әсер еткен болуы мүмкін. Ол 1984 жылдың басында жүрек талмасынан қайтыс болды. Бастапқы сценарийде "Автонның терроры" (1971) фильмінде соңғы рет көрінген Автондардың пайда болуы қарастырылған. Сара Өлім аймағына түскеннен кейін, үшінші Доктор оны құтқаруға келгенге дейін олардың тобы шабуыл жасауы тиіс еді. Алайда, бюджет шектеулеріне байланысты бұл сахна алынып тасталды және дайын нұсқада басқа сахнамен ауыстырылды. Үшінші Доктормен кездеспес бұрын Сара бірнеше метр төменге құлайды, жанкүйерлер бұл көріністі өте сенімсіз еңіс деп санайды. Романда Сара тік жардан құлайды. Бұл бастапқыда сценарийде осылай жоспарланған, бірақ бюджеттік себептерге байланысты бұл көрініс өзгертілді. Сыртқы түсірілімдер Ланбедрдегі Cwm Bychan-да өтті. Сериалда қолданылған Йети костюмі соңғы рет 1968 жылы "Қорқыныш желісі" фильмінде пайдаланылған. 15 жыл сақтаудан кейін ол нашарлап, түсірілім кезінде жарықтың әлсіздігі мен камера бұрыштарын таңдау қажет болды. Оқиға екі форматта дайындалды: тоқсан минуттық және төрт бөлімді нұсқа, соңғысы халықаралық таратуға немесе серияның кездік көрсетілімінде қайта көрсетуге арналған. Эпизодтардың арасында Сараның еңістен құлауы, Кибермендердің Сьюзан мен Турлоу бақылап тұрғанда ТАРДИС-тің сыртына бомба орналастыруы және Қара мұнарада Бірінші Доктор мен Теганның артында Қожайынның пайда болуы болды. Бұл "Доктор Ху" классикалық сериясынан барлық жазылған және түсірілген материалдары, соның ішінде балама және пайдаланылмаған түсірілімдер, сәтсіз көріністер және т.б. сақталып қалған жалғыз бағдарлама. Бұл 1995 жылы оқиғаның арнайы нұсқасын жасауға мүмкіндік берді. "Бес дәрігер" төрт каналды стереода жазылған, бірақ моно форматта көрсетілді. Кейінгі DVD шығарылымдарында Dolby Digital 5.1 дыбыс таспасы болды. Осы оқиғаға қатысты бес дәрігердің түрлі жарнамалық фотосуреттерінде 1980 жылғы Мадам Тюссодағы "Доктор Ху" көрмесінен Том Бейкердің балауыз мүсіні пайдаланылды. Продюсер Джон Нейтан Тернердің айтуынша, Бейкер 20 жылдық мерейтойға фотосессияға келіскен, бірақ ол келмейтінінен күдіктенген Нейтан Тернер балауыз мүсіннің орындалуын ұйымдастырды. Соңғы титрлерде тақырыптық музыканың арнайы аралас нұсқасы қолданылды, ол Делия Дербиширдің 1960 жылдардағы түпнұсқалық аранжировкасымен басталды, содан кейін сол кездегі серияда қолданылып жүрген Питер Хауэллдің аранжировкасына өтті (бұрынғысы соңғысының темпі мен биіктігіне сәйкес сәл жоғары жылдамдықпен ойнатылды). Бұл аранжировка тек осы бір рет қолданылды және бұл шоудың бастапқы көрсетілімі кезінде Дербиширдің нұсқасы естілген соңғы рет болды. Сондай-ақ, ашылу титрлерінің музыкасының бірегей ретке келтірілген нұсқасы қолданылды, ол басқа ешқандай сериалда қолданылмаған қысқа кодировкамен аяқталды.
The working title for this story was The Six Doctors. It would have been written by former script editor Robert Holmes and would have featured the Cybermen and their kidnapping of the five incarnations of the Doctor; in their attempt to extract Time Lord DNA to turn themselves into "Cyberlords", the twist being that the First Doctor and Susan would actually be android impostors Nathan Turner then asked another veteran director, Douglas Camfield, to direct but he also declined. Camfield was also very ill with heart disease, and this may have affected his decision not to direct the production. He died of a heart attack early in 1984. The original script featured an appearance by the Autons, last seen in Terror of the Autons (1971). After being dropped into the Death Zone, Sarah would have been attacked by a group of them before being rescued by the Third Doctor. However, due to budgetary restrictions, the scene was dropped and replaced in the finished version. Just before she meets the Third Doctor, Sarah falls a few feet down what fans have generally considered a rather unconvincing slope. In the novelisation, Sarah actually steps off a cliff. This was what was originally intended in the script, but for budgetary reasons the sequence was changed. Location filming took place at Cwm Bychan, Llanbedr. The Yeti costume used in the serial was last used in The Web of Fear in 1968. It had decayed badly in 15 years of storage, requiring dim lighting and selective camera angles during filming. The story was prepared in two formats: the ninety minute version and a four part version, the latter designed for international distribution or repeat broadcasting in the ordinary series run. The episode breaks were, respectively, Sarah falling down the slope, the Cybermen placing their bomb outside the TARDIS while Susan and Turlough watch, and the Master appearing behind the First Doctor and Tegan while in the Dark Tower. This is the only programme from the classic series of Doctor Who for which all recorded and filmed material, including alternative and unused takes, fluffed scenes and so forth, still exists in broadcast quality format. This allowed for the creation of a Special Edition of the story in 1995. The Five Doctors was recorded in four channel stereo, but broadcast in mono. The later DVD releases had a Dolby Digital 5.1 soundtrack. In the various publicity photos of the five Doctors from this story, a waxwork model of Tom Baker from a 1980 Doctor Who Exhibition in Madame Tussauds was used. According to producer John Nathan Turner, Baker had agreed to do the photocall for the 20th anniversary but, suspecting that he might not turn up, Nathan Turner arranged for the waxwork to be on location. The end credits featured a specially mixed version of the theme music, which began with Delia Derbyshire's original 1960s arrangement and then segued into the Peter Howell arrangement being used by the series at the time (the former being played at a slightly higher speed to match the tempo and pitch of the latter). This arrangement was only used on this one occasion and was the last time that the Derbyshire version was heard during the show's original run. A unique arrangement of the opening credits music was also used, which ended in a brief coda phrase that was never used in any other serial.
Қалыптастыру жазбалары
Бірінші Докторды Ричард Хёрндал ойнады, 1975 жылы қайтыс болған Уильям Хартнеллдің орнын басты. Дегенмен, Хартнелл «Дейлектердің Жерге шабуыл жасауы» (1964) фильмінің соңынан алынған кадрларда пайда болады. Оның келбеті эфирге шықпаған «Шада» сериалының түсірілімдерімен біріктірілді. Сценарийдің алғашқы нұсқаларында Доктор мен серіктерінің кейбір комбинациялары басқаша болды. Бастапқыда Төртінші Доктор Сара Джейн Смитпен, Үшінші Доктор Бригадир Летбридж Стюартпен, ал Екінші Доктор Джейми МакКриммонмен жұптастырылу жоспарланған. Фрейзер Хайнс, Джеймидің актерi, эпизодтық рөлден басқа уақыт таба алмағандықтан, сценарий өзгертілді және Екінші Доктор Виктория Уотерфилдпен жұптастырылды. Бұл қайта қарастырылды, Дебора Уотлинг, Викторияның актрисасы қол жетімсіз болғанда және Бейкер қатысудан бас тартқанда, нәтижесінде Бірінші Доктор Сьюзанмен, Екінші Доктор Бригадирмен, Үшінші Доктор Сара Джейн Смитпен, ал Бесінші Доктор Теганмен және Турлоумен жұптасты. Джейми мен Зоидің (Венди Пэдбери) көріністерімен кездесудің орнына, Екінші Доктор мен Бригадир бастапқыда Зои мен Викториямен кездесуге тиіс болды. Доктор Виктория Летбридж Стюартты «Бригадир» деп атағанда, оны полковник ретінде білгенде (Қорқыныш желісінде) олар туралы шындықты түсінер еді. Дебора Уотлинг түсірілім күндеріне келе алмады, бірақ Фрейзер Хайнс бір күндік түсірілімге уақыт бөлді, сондықтан Джейми рөліне жазылды. Джон Левен Сержант Бенттон рөліне қайта шақырылды, бірақ сценарийде Бенттонның Екінші Докторды танымауы талап етілгеніне наразылық білдірді. Левен мұның өзінің кейіпкеріне адал емес екенін сезінді, ол Екінші Докторды ұмытпайтынын ойлады және қатысудан бас тартты. Бұл сахнада актер Рей Флоат белгісіз UNIT сержантын сомдады. 2013 жылдың сәуір айында Кароль Энн Форд продюсердің Сюзан Докторды әкесі деп атамауын талап еткенін айтты: «Сендер сенбейсіздер. Олар: «Біз оның кіммен болғанын, бала туғанын көрсеткіміз келмейді» деді. Мен гистериялық күлкіге батып: «Егер солай болса, мен қатыспаймын» дедім». Сценарий кейіпкерлердің қарым-қатынасын көрсету үшін өзгертілді.
The First Doctor was played by Richard Hurndall, replacing William Hartnell, who died in 1975. Hartnell does make an appearance, however, in a pre titles clip taken from the end of The Dalek Invasion of Earth (1964). His appearance was pieced together with footage from the unaired serial Shada. In early drafts of the script, some of the Doctor and companion combinations were different. Originally, the Fourth Doctor would have been paired with Sarah Jane Smith, the Third Doctor with Brigadier Lethbridge Stewart and the Second Doctor with Jamie McCrimmon. When Frazer Hines, Jamie's actor, proved unavailable for more than a cameo appearance the script had to be altered, pairing the Second Doctor with Victoria Waterfield. This was revised again when Deborah Watling, Victoria's actress, became unavailable and Baker decided not to appear, resulting in the pairings of the First Doctor with Susan, the Second with the Brigadier, the Third with Sarah Jane Smith, and the Fifth with Tegan and Turlough. Instead of meeting phantoms of Jamie and Zoe (Wendy Padbury), the Second Doctor and the Brigadier were originally scripted to meet Zoe and Victoria. The Doctor would have realised the truth about them when Victoria called Lethbridge Stewart "Brigadier", when she only knew him as a Colonel (in The Web of Fear). Deborah Watling was unable to make the recording dates but Frazer Hines was able to free himself up for a day's shooting, so Jamie was written in instead. John Levene was invited back as Sergeant Benton but objected to the script requiring Benton to not recognise the Second Doctor. Levene felt this was unfaithful to his character, who he felt would not forget the Second Doctor, and he declined to participate. The scene was filmed with actor Ray Float portraying an unnamed UNIT Sergeant. In April 2013, Carole Ann Ford revealed the producer had initially insisted that Susan not refer to the Doctor as her grandfather: "You will not believe why. They said, 'We don't really want people to perceive him as having had sex with someone, to father a child.' I just screamed with hysterical laughter and said, 'In that case, I'm not doing it.'" The script was changed to include mentions of the characters' relationship.
Баспаға шығарылған
Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1983 жылғы қарашада Target Books баспасынан шықты; бұл оқиға телеарнаға көрсетілгенге дейін жарық көрген жалғыз Target романы болды. Романға кейіннен осы оқиғаның арнайы DVD нұсқасында пайда болған көптеген қиылып қалған көріністер енгізілген.
A novelisation of this serial, written by Terrance Dicks, was published by Target Books in November 1983; it was the only Target novelisation to be published before its story was aired. The novelisation features numerous deleted scenes that subsequently turned up on the special edition DVD release of this story.
Үй медиасы
Бес дәрігер алғаш рет 1985 жылдың қыркүйегінде VHS және Betamax форматтарында шығарылды, 90 минуттық кассетаға сыйып, үй видеосы үшін ерекше редакцияланған, оның ұзақтығы 97 секундқа қысқартылды. Бұл АҚШ-қа сатылған қысқартылған нұсқадан ерекшеленеді. 1990 жылы оқиға Ұлыбританиядағы алғашқы көрсетілім нұсқасымен VHS-те қайта шығарылды. Бұл нұсқа 1994 жылы АҚШ-та лазерлік дискіде де жарық көрді. Эпизодтың арнайы басылымы (алғашқыда «Коллекционерлік басылым» деп аталған), жаңартылған арнайы эффекттермен, қоршаған дыбыспен және түпнұсқа материалдың баламалы монтаждалуымен 1995 жылы VHS-те «Патшаның демонлары» видеосымен және лимиттік пошта карточкалары альбомымен бірге шығарылды. Бұл нұсқада Time Scoop-пен алып кететін арнайы BBC видео-логотипі де бар. «Арнайы басылым» 1999 жылдың 1 қарашасында DVD-де шығарылған алғашқы «Доктор Ху» оқиғасы болды. 1-аймақтың нұсқасында Питер Дэвисон мен сценарийші Терренс Дикстің аудиокомментарийі бар. Бұл 2008 жылғы 2-аймақтың қайта шығарылымында да қолданылды. 2005 жылдың 22 тамызында BBC Worldwide және Rok Player компаниялары арасындағы келісім бойынша «Бес дәрігер» алғаш рет мобильді телефондарға жүктеуге қолжетімді болды. Оқиға 2008 жылдың 3 наурызында 25 жылдық мерекелік DVD нұсқасы ретінде қайта шығарылды. Бұл нұсқада түпнұсқа көрсетілім нұсқасы мен арнайы басылымның екеуі де бар. Арнайы басылым «Доктор Ху» DVD файлдарының 4-шы санына қосымша ретінде тегін берілді. 2015 жылдың 28 тамызында «Бес дәрігер» Германияда «Die Fünf Doktoren» деген атаумен шықты. 2023 жылдың қыркүйегінде оқиға Blu-ray форматта жаңартылған күйде қайта шығарылды, ол «Доктор Ху. Жиынтық жинақ» (Doctor Who The Collection Box Set) жинағында 20-шы маусымның басқа оқиғаларымен бірге енгізілді. Бұл нұсқада 1983 жылғы түпнұсқа нұсқасы жаңа арнайы эффекттермен жаңартылды. 1995 жылғы нұсқадан сақталған жалғыз өзгеріс – Рассилонның дауысы.
The Five Doctors was first released on VHS and Betamax in September 1985, using a unique to home video edit trimmed by 97s to allow the release to use a 90m cassette. This is distinct from shorter version sold to the USA, with different cuts. In 1990, the story was re released, on VHS only, using the original UK broadcast edit. This version was also released on US LaserDisc in 1994. A Special Edition of the episode (originally called the Collector's Edition), with updated special effects, surround sound compatibility and an alternate editing of the raw material was released on VHS in 1995 in a box set with the video of The King's Demons and a limited edition postcard album. This version also features a special BBC video ident, showing said ident being whisked away by the Time Scoop. The Special Edition was the first Doctor Who story to be released on DVD, on 1 November 1999. The Region 1 version has a commentary track by Peter Davison and writer Terrance Dicks. This would later be carried over to the 2008 re release in Region 2. On 22 August 2005 it was announced that The Five Doctors would be the first Doctor Who story to be made available to download to mobile phones, in a deal between BBC Worldwide and the technology firm Rok Player. The story was re released as a 25th anniversary edition DVD on 3 March 2008. This release contains both the original broadcast version and the special edition. The special was a free gift in issue 4 of Doctor Who DVD Files. On 28 August 2015, The Five Doctors was released in Germany—with the German title Die Fünf Doktoren. In September 2023, the story was released again in an upgraded format for Blu ray, being included with the other stories from Season 20 in the Doctor Who The Collection Box Set. This release featured the original 1983 version, updated with new special effects. The only change retained from the 1995 version was Rassilon's voice.
Арнайы нұсқа айырмашылықтары
Эпизодтың 1983 жылғы түпнұсқа нұсқасы мен 1995 жылғы арнайы нұсқасы арасында көптеген айырмашылықтар бар. Осы өзгерістердің көптегені 2023 жылғы нұсқаға көшirilмеді. Бірнеше сахналар бұрын қолданылмаған түсірілімдермен ұзартылды. Кейбір сахналарда жаңа музыкалық сигналдар бар. Кейбір сахналар түпнұсқа сценарийге сәйкес қайта реттелді. Басында Қара мұнараның сыртқы және ішкі көріністері қосылды. Уақыт ұстағыштарының қара үшбұрыштары кері айналған құйынға ұқсайтын жаңа эффектімен ауыстырылды. Төртінші дәрігерді ұстауға жіберілген уақыт ұстағышы, оны ұстамас бұрын қара түске өтеді, бұл бұзушылықты көрсетеді. Бірінші дәрігердің айна лабиринтінде тұтқындалған және оның алдыңғы қақпасының сыртындағы сахналарға нөсер дауысының эффектілері қосылды. Далекке соққы тигеннен кейін, жарылысқа дейін қыздыруды көрсету үшін айна лабиринтіндегі Далекке визуалды эффект қосылды. Далек жарылғаннан кейін, Қара мұнараның бұзылған қабырға панелі арқылы біртіндеп көріне бастайды. Барлық сәуле эффектілері, соның ішінде қақпақталған шахмат едені де қайта жасалды. Бесінші дәрігер мен көріністердің жоғалу эффектісі, олардың ұқсастығын азайту үшін өзгертілді. Төртінші дәрігердің уақыт құйынындағы бейнесі мен визуалды эффектісі өзгертілді: енді ол Романаны қамтымайды. Рассилонның дауысы көбірек драматизммен дыбысталу үшін өзгертілді. Төртінші дәрігердің кеңістік пен уақыттағы дұрыс орнына оралған соңғы сахнасы Шададан алынған басқа бір клипке ауыстырылды. Соңында әртүрлі дәрігерлердің өздерінің ТАРДИС-терінде кететін сахнасы "Уақыт ұстағыштарымен" ауыстырылды. Бесінші дәрігер мен Мырза сөйлесіп жатқанда (жақында ғана танысқанда), оларды көріп қалған Киберман енді өзіне "Ах!" демейді. Музыка, диалогтар мен дыбыс эффектілері стереода қайта жазылды, екі ерекшелік бар: Уильям Хартнеллдің титрлерге дейінгі клипі және Делия Дербиширдің титрлердің бірінші жартысындағы тақырыптың аранжировкасы. Бұл стильдік себептермен моно күйінде қалдырылды.
There are many differences between the original 1983 version of the episode and the 1995 special edition version. Many of these changes were not carried over to the 2023 version. Several scenes have been extended with previously unused footage. Some scenes also have new musical cues. Some scenes are re ordered to match the original script. At the beginning there are added scenes of the Dark Tower's exterior and interior. The Time Scoops' black triangles have been replaced with a new effect, resembling an upside down whirlwind. The Time Scoop sent to capture the Fourth Doctor turns black before capturing him, visibly indicating a malfunction. Thunder sound effects have been added to the scenes of the First Doctor trapped in the mirror maze as well as to the scene of him outside the front gate. There is a visual effect added onto the Dalek in the mirror maze after it is struck by its own weapon to suggest intensifying heat prior to it exploding. The Dark Tower slowly becomes visible through the destroyed wall panel after the Dalek explodes. All beam effects, including the boobytrapped checkerboard floor, have been redone. The effect of the Fifth Doctor and the phantoms fading away have been altered to look less similar. The image and visual effect of the Fourth Doctor stuck in the time vortex has been changed: it no longer includes Romana. Rassilon's voice has been altered to sound more dramatic. The last scene of the Fourth Doctor returned to his proper place in space and time has been changed to a different clip from Shada. The scene at the end in which the various Doctors depart in their TARDISes has been replaced with "Time Scoops" departing instead. Whilst the Fifth Doctor and the Master are talking (having just met), the Cyberman who catches sight of them no longer says "Ah!" to himself. The music, dialogue and sound effects are re mixed in stereo, with two exceptions: The pre credits clip of William Hartnell, and the Delia Derbyshire arrangement of the theme tune during the first half of the credits. These were left in mono for stylistic reasons.